Valmiki Ramayana 2.23.30 — Ayodhya Kanda, Sarga 23, Shloka 30

लक्ष्मणक्रोधः—दैवपुरुषकारविवादः

Lakshmana’s Wrath and the Debate on Destiny vs Human Effort

Devanagari script

न शोभार्थाविमौ बाहू न धनुर्भूषणाय मे।नाऽसिराबन्धनार्थाय न शरास्तम्भहेतवः।।।।अमित्रदमनार्थं मे सर्वमेतच्चतुष्टयम्।

Transliteration

na śobhārthāv imau bāhū na dhanur bhūṣaṇāya me | nāsir ābandhanārthāya na śarā stambhahetavaḥ || amitradamanārthaṃ me sarvam etac catuṣṭayam || 2.23.30 ||

Translation

Estos brazos míos no son para lucimiento; este arco no es para adorno; esta espada no es solo para ceñirla; y estas flechas no son para quedar ociosas. Este conjunto de cuatro es para someter a los enemigos.

Word by Word

• न: not
• न: सम्बन्ध/निषेध (negation of predicate)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्ययम् (negative particle)

• शोभार्थौ: for the purpose of beauty (as adornment)
• शोभार्थौ: विशेषणम् (qualifier of बाहू)
• Type: Adjective
• Root: शोभा + अर्थ (प्रातिपदिके)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (शोभायाः अर्थौ) ; पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, द्विवचनम् (nom. dual masc.)

• इमौ: these two
• इमौ: कर्तृ/विषय (subject: these two)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, द्विवचनम् (nom. dual masc.)

• बाहू: arms (two)
• बाहू: कर्तृ/विषय (subject: arms)
• Type: Noun
• Root: बाहु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, द्विवचनम् (nom. dual masc.)

• न: not
• न: सम्बन्ध/निषेध
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्ययम् (negative particle)

• धनुः: bow
• धनुः: कर्तृ/विषय (subject: bow)
• Type: Noun
• Root: धनुस्/धनुः (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (nom. sg. neut.)

• भूषणाय: for ornamentation
• भूषणाय: सम्प्रदान (purpose/for)
• Type: Noun
• Root: भूषण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, चतुर्थी-विभक्तिः, एकवचनम् (dat. sg. neut.; purpose)

• मे: of me / my
• मे: सम्बन्ध (possessor: my)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम् (gen. sg.; enclitic)

• न: not
• न: सम्बन्ध/निषेध
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्ययम् (negative particle)

• असिः: sword
• असिः: कर्तृ/विषय (subject: sword)
• Type: Noun
• Root: असि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (nom. sg. masc.)

• आबन्धनार्थाय: for fastening/binding on (as a belt)
• आबन्धनार्थाय: सम्प्रदान (purpose/for)
• Type: Adjective
• Root: आबन्धन + अर्थ (प्रातिपदिके)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (आबन्धनस्य अर्थाय) ; पुंलिङ्गः/नपुंसकलिङ्गः, चतुर्थी-विभक्तिः, एकवचनम् (dat. sg.; purpose)

• न: not
• न: सम्बन्ध/निषेध
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्ययम् (negative particle)

• शराः: arrows
• शराः: कर्तृ/विषय (subject: arrows)
• Type: Noun
• Root: शर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम् (nom. pl. masc.)

• स्तम्भहेतवः: causes of immobilization / for making (enemies) stand still
• स्तम्भहेतवः: विशेषणम् (predicate adjective of शराः)
• Type: Adjective
• Root: स्तम्भ + हेतु (प्रातिपदिके)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (स्तम्भस्य हेतवः) ; पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम् (nom. pl. masc.)

• अमित्रदमनार्थम्: for the purpose of subduing enemies
• अमित्रदमनार्थम्: प्रयोजन (purpose)
• Type: Noun
• Root: अमित्र + दमन + अर्थ (प्रातिपदिके)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (अमित्रदमनस्य अर्थम्) ; नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (nom./acc. sg. neut.; purpose)

• मे: of me / for me
• मे: सम्बन्ध (possessor/concerned person)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम् (gen. sg.; enclitic)

• सर्वम्: all
• सर्वम्: विशेषणम् (qualifier of एतत्/चतुष्टयम्)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (nom./acc. sg. neut.)

• एतत्: this
• एतत्: कर्तृ/विषय (subject: this)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (nom./acc. sg. neut.)

• चतुष्टयम्: the set of four (weapons)
• चतुष्टयम्: सम्बन्ध/विशेष्य (apposition to एतत्: the set of four)
• Type: Noun
• Root: चतुष्टय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (nom./acc. sg. neut.)

Context

These my arms are not intended to enhance the beauty (of my body). This bow is not for decoration. The sword is not for the sake of strapping my waist. The arrows are not meant to be fixed to my quiver. All these four are meant for taming my enemies.

Characters & Entities

• Lakṣmaṇa
• Rāma
• dhanuḥ (bow)
• asi (sword)
• śara (arrows)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Kṣatriya-dharma: weapons and strength are justified not as vanity but as instruments for restraining injustice and protecting legitimate order.

What is the narrative situation?

Lakṣmaṇa, agitated by the threat to Rāma’s rightful position, declares that his martial equipment exists for real action—defense and suppression of hostile forces.

Which character virtue is emphasized?

Purpose-driven valor: courage disciplined toward duty rather than display.