Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 12, Shloka 94

द्वादशः सर्गः — Kaikeyi’s Boons and Dasaratha’s Moral Collapse

Ayodhya Kanda 12

हन्तानार्ये ममामित्रे सकामा भव कैकयि।।।।मृते मयि गते रामे वनं पुरुषपुङ्गवे।सेदानीं विधवा राज्यं सपुत्रा कारयिष्यसि।।।।

hantānārye mamāmitre sakāmā bhava kaikayi.

¡Ay, mujer innoble, enemiga mía, Kaikeyī: que tus deseos, en verdad, se cumplan!

हन्तalas!
हन्त:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roothanta (अव्यय)
Formविस्मय/शोकसूचक-निपातः (interjection)
अनार्येO ignoble one
अनार्ये:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootanārya (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचनम्; नञ्-पूर्वकः
ममmy
मम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, एकवचनम्
अमित्रेO enemy
अमित्रे:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootamitra (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचनम्
सकामाwith desires fulfilled
सकामा:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootsa- (सह) + kāma (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समासः (सः कामः यस्याः/यस्य); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचनम्; 'त्वम्' इति विशेष्यस्य विधेयविशेषणम्
भवbe
भव:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootbhū (धातु)
Formलोट्, परस्मैपदम्, मध्यमपुरुष, एकवचनम्
कैकयिO Kaikeyī
कैकयि:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootkaikeyī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचनम्
मृतेwhen (I am) dead
मृते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootmṛ (धातु) + ta (क्त)
FormPPP, सप्तमी, एकवचनम्; 'मयि' सह सप्तमी-सम्बन्धः
मयिwhen I
मयि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसप्तमी, एकवचनम्
गतेwhen (he has) gone
गते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootgam (धातु) + ta (क्त)
FormPPP, सप्तमी, एकवचनम्; 'रामे' सह सप्तमी-सम्बन्धः
रामेwhen Rāma
रामे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचनम्
वनम्to the forest
वनम्:
Gati/Karma (गति/कर्म)
TypeNoun
Rootvana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचनम्
पुरुषपुङ्गवेin the foremost of men
पुरुषपुङ्गवे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootpuruṣa (प्रातिपदिक) + puṅgava (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः (पुरुषाणां पुङ्गवः); पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचनम्; 'रामे' इत्यस्य विशेषणम्
साsuch (you)
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचनम्; 'त्वम्' इत्यस्य विशेषणभावः
इदानीम्now
इदानीम्:
Kala (काल)
TypeIndeclinable
Rootidānīm (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्ययम् (adverb of time)
विधवाa widow
विधवा:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootvidhavā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचनम्; 'त्वम्' इति विधेयविशेषणम्
राज्यम्the kingdom
राज्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrājya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचनम्
सपुत्राtogether with (your) son
सपुत्रा:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootsa- (सह) + putra (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समासः (पुत्रः यस्याः सह); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचनम्; 'त्वम्' इति विशेषणम्
कारयिष्यसिyou will have (it) administered / you will rule
कारयिष्यसि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootkṛ (धातु) (णिच् causative: कारय-)
Formणिजन्त-धातोः लृट् (simple future), परस्मैपदम्, मध्यमपुरुष, एकवचनम्

O my enemy, O wicked Kaikeyi, after Rama, the foremost of men, has left for the forest your desires will be fulfilled. And after my death, you as a widow along with your son will rule the kingdom.

D
Daśaratha
K
Kaikeyī

FAQs

The verse frames the tragedy of desire opposed to dharma: a wish may be ‘fulfilled’ yet still be adharma when it destroys rightful order and familial duty.

Daśaratha, shattered by Kaikeyī’s demands (Rāma’s exile and Bharata’s coronation), addresses her with bitter lament.

Daśaratha’s moral sensitivity: he recognizes the ethical ruin caused by wrongful desire, even as he is trapped by prior promises.