Adhyaya 86

Verse 1

कुंजल उवाच । तस्यास्तु चेष्टितं वत्स दिव्या देव्या वदाम्यहम् । पूर्वजन्मकृतं सर्वं तन्मे निगदतः शृणु

Kuṃjala dijo: «Hijo querido, te relataré la conducta de aquella diosa divina. Escucha mientras te expongo todo lo que realizó en su nacimiento anterior».

Verse 2

अस्ति वाराणसी पुण्या नगरी पापनाशिनी । तस्यामास्ते महाप्राज्ञः सुवीरो नाम नामतः

Existe la santa ciudad de Vārāṇasī, una urbe que destruye el pecado. En ella moraba un gran sabio de vasta inteligencia, llamado Suvīra.

Verse 3

वैश्यजात्यां समुत्पन्नो धनधान्यसमाकुलः । तस्य भार्या महाप्राज्ञ चित्रा नाम सुविश्रुता

Nacido en la casta vaiśya, abundaba en riquezas y granos. Su esposa era la muy sabia y célebre dama llamada Citrā.

Verse 4

कुलाचारं परित्यज्य अनाचारेण वर्तते । न मन्यते हि भर्तारं स्वैरवृत्त्या प्रवर्तते

Abandonando las costumbres de su linaje, se conduce con impropiedad. En verdad, no honra a su esposo y actúa según su voluntad caprichosa.

Verse 5

धर्मपुण्यविहीना तु पापमेव समाचरेत् । भर्तारं कुत्सते नित्यं नित्यं च कलहप्रिया

Quien carece de dharma y de mérito se inclina a obrar el mal. Sin cesar desprecia a su esposo y se complace continuamente en la discordia.

Verse 6

नित्यं परगृहे वासो भ्रमते सा गृहे गृहे । परच्छिद्रं समापश्येत्सदा दुष्टा च प्राणिषु

Habita siempre en casas ajenas, vagando de hogar en hogar; busca sin cesar las faltas de los otros y se muestra constantemente maliciosa hacia los seres vivientes.

Verse 7

साधुनिंदापरा दुष्टा सदा हास्यकरा च सा । अनाचारां महापापां ज्ञात्वा वीरेण निंदिता

Era perversa, entregada a difamar a los virtuosos, y siempre motivo de burla. Sabiendo que era inmoral y gravemente pecadora, el héroe la condenó.

Verse 8

स तां त्यक्त्वा महाप्राज्ञ उपयेमे महामतिः । अन्य वैश्यस्य वै कन्यां तया सह प्रवर्तते

Abandonándola, el hombre sapientísimo y de gran inteligencia tomó por esposa a la hija de otro mercader, y con ella prosiguió su vida.

Verse 9

धर्माचारेण पुण्यात्मा सत्यधर्ममतिः सदा । निरस्ता तेन सा चित्रा प्रचंडा भ्रमते महीम्

Por su conducta justa, aquel hombre virtuoso—siempre inclinado a la verdad y al dharma—la expulsó; y así esa asombrosa y feroz vaga por la tierra.

Verse 10

दुष्टानां संगतिं प्राप्ता नराणां पापिनां सदा । दूतीकर्म चकाराथ सा तेषां पापनिश्चया

Al caer en la compañía de hombres malvados y pecadores, ella, firmemente resuelta en el pecado, comenzó a actuar como su mensajera y alcahueta.

Verse 11

गृहभंगं चकाराथ साधूनां पापकारिणी । साध्वीं नारीं समाहूय पापवाक्यैः सुलोभयेत्

Entonces aquella mujer pecadora se dio a quebrantar los hogares de los virtuosos; llamando a una mujer casta, la seducía con palabras impías.

Verse 12

धर्मभंगं चकाराथ वाक्यैः प्रत्ययकारकैः । साधूनां सा स्त्रियं चित्रा अन्यस्मै प्रतिपादयेत्

Luego, con palabras persuasivas que infundían confianza, provocó una ruptura del dharma; y aquella mujer extraordinaria entregó la esposa de los virtuosos a otro.

Verse 13

एवं गृहशतं भग्नं चित्रया पापनिश्चयात् । संग्रामं सा महादुष्टाऽकारयत्पतिपुत्रकैः

Así, impulsada por la resolución pecaminosa de Citrā, cien casas quedaron arruinadas; y aquella mujer sumamente perversa hizo que su esposo y sus hijos libraran batalla.

Verse 14

मनांसि चालयेत्पापा पुरुषाणां स्त्रियः प्रति । अकारयच्च संग्रामं यमग्रामविवर्धनम्

Aquella mujer pecadora turbaba la mente de los hombres hacia otras mujeres, y también provocaba guerra, acrecentando así el dominio de Yama, el reino de la muerte.

Verse 15

एवं गृहशतं भंक्त्वा पश्चात्सा निधनं गता । शासिता यमराजेन बहुदंडैः सुनंदन

Así, tras quebrantar cien hogares, más tarde halló la muerte. Entonces, oh querido hijo, Yamarāja la castigó con muchos tormentos.

Verse 16

अभोजयत्सुनरकान्रौरवांस्तरणेः सुतः । पाचिता रौरवे चित्रा चित्राः पीडाः प्रदर्शिताः

El hijo de Taraṇa, el Sol, les hizo probar los terribles infiernos llamados Raurava; en Raurava fueron abrasados, y se les mostraron múltiples y espantosos tormentos.

Verse 17

यादृशं क्रियते कर्म तादृशं परिभुज्यते । तया गृहशतं भग्नं चित्रया पापनिश्चयात्

Tal como se realiza una acción, así se disfruta su fruto. Por la firme determinación de Citra hacia el pecado, cien hogares fueron arruinados por ella.

Verse 18

तत्तत्कर्मविपाकोऽयं तया भुक्तो द्विजोत्तम । यस्माद्गृहशतं भग्नं तस्माद्दुःखं प्रभुंजति

Oh el mejor de los brāhmaṇas, éste es precisamente el madurar de ese karma, experimentado por ella: porque cien casas fueron destruidas, por eso ahora padece dolor.

Verse 19

विवाहसमये प्राप्ते दैवं च पाकतां गतम् । प्राप्ते विवाहसमये भर्ता मृत्युं प्रयाति च

Cuando llega el tiempo del matrimonio, el destino también ha madurado; y al llegar la hora de las nupcias, el esposo en verdad va hacia la muerte.

Verse 20

यथा गृहशतं भग्नं तथा वरशतं मृतम् । स्वयंवरे तदा वत्स विवाहे चैकविंशतिः

Así como cien casas fueron hechas pedazos, así también cien pretendientes fueron muertos. Entonces, en el svayaṃvara, oh querido hijo, y también en la boda, hubo veintiuno (muertos).

Verse 21

दिव्या देव्या मया ख्यातं यथा मे पृच्छितं त्वया । एतत्ते सर्वमाख्यातं तस्याः पूर्वविचेष्टितम्

Oh divina, te lo he explicado tal como tú me lo preguntaste. Todo esto te ha sido narrado por completo: sus acciones y conducta de antaño.

Verse 22

उज्ज्वल उवाच । दिव्या देव्यास्त्वया ख्यातं यत्पूर्वं पूर्वचेष्टितम् । तथा पापं कृतं घोरं गृहभंगाख्यमेव च

Ujjvala dijo: «Oh divina señora, ya me has contado lo que se hizo antes—tus acciones pasadas; y también el terrible pecado cometido, llamado “la ruptura del hogar” (gṛhabhaṅga).»

Verse 23

प्लक्षद्वीपस्य भूपस्य दिवोदासस्य वै सुता । केन पुण्यप्रभावेण तया प्राप्तं महाकुलम्

Ella era en verdad hija de Divodāsa, rey de Plakṣadvīpa. ¿Por el poder de qué mérito (puṇya) alcanzó un linaje tan grande y noble?

Verse 24

एतन्मे संशयं तात तदेतत्प्रब्रवीतु मे । एवं पापसमाचारा कथं जाता नृपात्मजा

Ésta es mi duda, querido señor; dímelo: ¿cómo llegó la hija del rey a tener una conducta tan pecaminosa?

Verse 25

कुंजल उवाच । चित्रायाश्चेष्टितं पुण्यं तत्सर्वं प्रवदाम्यहम् । श्रूयतामुज्ज्वल सुत चित्रया यत्कृतं पुरा

Kuṃjala dijo: Yo relataré por completo las obras meritorias de Citrā. Escucha, oh hijo de Ujjvala, lo que Citrā hizo en tiempos antiguos.

Verse 26

भ्रममाणो महाप्राज्ञः कश्चित्सिद्धः समागतः । कुचैलो वस्त्रहीनश्च संन्यासी स च दंडधृक्

Mientras vagaba, llegó cierto Siddha consumado, de gran sabiduría. Vestía pobremente, casi sin ropa; era un sannyāsin renunciante y llevaba un bastón.

Verse 27

कौपीनेन समायुक्तः पाणिपात्रो दिगंबरः । गृहद्वारं समाश्रित्य चित्रायाः परिसंश्रितः

Ceñido sólo con un kaupīna, con las manos por cuenco de limosna y desnudo por lo demás, se acogió al umbral de la casa y se quedó junto a Citrā.

Verse 28

स मौनी सर्वमुंडस्तु विजितात्मा जितेंद्रियः । निराहारो जिताहारः सर्वतत्त्वार्थदर्शकः

Era un maunī, sabio silencioso, con la cabeza totalmente rapada, dueño de sí y vencedor de los sentidos; ayunaba, moderado en la dieta, y contemplaba el sentido de todos los tattva.

Verse 29

दूराध्वानपरिश्रांत आतपाकुलमानसः । श्रमेण खिद्यमानश्च तृषाक्रांतः सुपुत्रक

Agotado por un largo camino, con la mente afligida por el ardor del sol; consumido por el cansancio y vencido por la sed, oh buen hijo.

Verse 30

चित्रा द्वारं समाश्रित्य च्छायामाश्रित्य संस्थितः । तया दृष्टो महात्मा स चित्रया श्रमपीडितः

Acogiéndose a la puerta de Citrā y quedándose en la sombra, aquel noble fue visto por Citrā, fatigado y afligido por el cansancio.

Verse 31

सेवां चक्रे च चित्रा सा तस्यैव सुमहात्मनः । पादप्रक्षालनं कृत्वा दत्वा आसनमुत्तमम्

Chitrā prestó servicio a aquel magnánimo; tras lavar sus pies, le ofreció un asiento excelente.

Verse 32

आस्यतामासने तात सुखेनापि सुकोमले । क्षुधापनोदनार्थं हि भुज्यतामन्नमुत्तमम्

Oh querido, siéntate en este asiento suave y cómodo; y para disipar el hambre, come este alimento excelente.

Verse 33

स्वेच्छया परितुष्टश्च शीतलं सलिलं पिब । एवमुक्त्वा तथा कृत्वा देववत्पूज्य तं सुत

«Bebe agua fresca a tu gusto y queda satisfecho». Dicho esto, así lo hizo y, oh hijo, lo veneró como se venera a un dios.

Verse 34

अंगसंवाहनं कृत्वा नाशितश्रम एव च । तयोक्तो हि महात्मा स भुक्त्वा पीत्वा द्विजोत्तम

Tras masajearle los miembros y disipar por completo su fatiga, aquel magnánimo—por petición de ellos—comió y bebió, oh el mejor de los dos veces nacidos.

Verse 35

एवं संतोषितः सिद्धस्तया तत्त्वार्थदर्शकः । संतुष्टः सर्वधर्मात्मा किंचित्कालं स्थिरोभवत्

Así, complacido por ella, el sabio consumado—revelador del verdadero sentido de la realidad—quedó satisfecho, íntegro en todo dharma, y permaneció sereno por algún tiempo.

Verse 36

स्वेच्छया स गतो विप्रो महायोगी यथागतम् । गते तस्मिन्महाभागे सिद्धे चैव महात्मनि

Aquel brāhmaṇa —gran yogui— partió por su propia voluntad, tal como había venido. Cuando se hubo ido ese muy afortunado, perfecto y gran espíritu…

Verse 37

सा चित्रा मरणं प्राप्ता स्वकर्मवशमागता । शासिता धर्मराजेन महादंडैः सुदुःखदैः

Citrā encontró la muerte, sometida a la fuerza de sus propios actos; y Dharmarāja la castigó con severos tormentos, causantes de intenso sufrimiento.

Verse 38

सा चित्रा नरकं प्राप्ता वेदना व्रातदायकम् । भुंक्ते दुःखं महाराज सा वै युगसहस्रकम्

Citrā, al llegar al infierno—donde se infligen multitudes de tormentos—soporta el dolor, oh gran rey, durante mil yugas enteros.

Verse 39

भोगांते तु पुनर्जन्म संप्राप्तं मानुषस्य च । पूर्वं संपूजितः सिद्धस्तया पुण्यवतां वरः

Pero cuando llega a su fin el disfrute de los frutos kármicos, el ser humano alcanza de nuevo el renacimiento; y aquel realizado —antes debidamente venerado por ella— llegó a ser el primero entre los meritorios.

Verse 40

तस्य कर्मविपाकोयं प्राप्ता पुण्यवतां कुले । क्षत्रियाणां महाराज्ञो दिवोदासस्य वै गृहे

Ésta es la maduración de sus actos pasados: nació en un linaje virtuoso, en verdad en la casa del gran rey kṣatriya Divodāsa.

Verse 41

दिव्यादेवी च तन्नाम जातं तस्या नरोत्तम । सा हि दत्तवती चान्नं पानं पुण्यं महात्मने

Y su nombre llegó a ser “Divyādevī”, oh el mejor de los hombres. Pues ella ofreció comida y bebida—ofrendas meritorias—a un magnánimo.

Verse 42

तस्य दानस्य सा भुंक्ते महत्पुण्यफलोदयम् । पिबते शीतलं तोयं मिष्टान्नं च भुनक्ति वै

Por aquel acto de dádiva, goza del gran surgimiento de frutos de mérito; bebe agua fresca y, en verdad, participa de manjares dulces.

Verse 43

दिव्यान्भोगान्प्रभुंजाना वर्तते पितृमंदिरे । सिद्धस्यास्य प्रभावाच्च राजकन्या व्यजायत

Gozando de deleites celestiales, mora en la morada de los antepasados; y por el poder de este ser consumado, nació una hija de rey.

Verse 44

पापकर्मप्रभावाच्च गृहभंगान्महीपते । विधवात्वं भुंजते सा दिव्यादेवी सुपुत्रक

Oh rey, por la influencia de actos pecaminosos y por la ruina de su hogar, aquella dama resplandeciente—aunque divina—ha de soportar la viudez, oh buen hijo.

Verse 45

एतत्ते सर्वमाख्यातं दिव्यादेव्या विचेष्टितम् । अन्यत्किन्ते प्रवक्ष्यामि यत्त्वं पृच्छसि मामिह

Todo esto te ha sido explicado: las maravillosas acciones realizadas por Divyādevī. Ahora, ¿qué más he de decirte acerca de lo que aquí me preguntas?

Verse 46

उज्ज्वल उवाच । कथं सा मुच्यते शोकान्महादुःखाद्वदस्व मे । सास्याच्च कीदृशी बाला महादुःखेन पीडिता

Ujjvala dijo: «Dime: ¿cómo puede ella ser liberada del pesar y del gran sufrimiento? ¿Y qué clase de muchacha es, afligida por tan inmenso dolor?»

Verse 47

तत्सुखं कीदृशं तस्माद्विपाकश्च भविष्यति । एतन्मे संशयं तात सांप्रतं छेत्तुमर्हसि

«¿Qué clase de dicha es esa, y qué fruto—qué consecuencia madura—surgirá de ella? Oh querido, debes disipar ahora esta duda mía.»

Verse 48

कथं सा लभते मोक्षं तंचोपायं वदस्व मे । एकाकिनी महाभागा महारण्ये प्ररोदिति

«¿Cómo alcanza ella la mokṣa, la liberación? Dime también el medio para ello. Esa noble dama, completamente sola, llora en el gran bosque.»

Verse 49

विष्णुरुवाच । पुत्रवाक्यं महच्छ्रुत्वा क्षणमेकं विचिंत्य सः । प्रत्युवाच महाप्राज्ञः कुंजलः पुत्रकं प्रति

Viṣṇu dijo: Al oír las graves palabras de su hijo, reflexionó un solo instante; luego el muy sabio Kuñjala respondió a su hijo.

Verse 50

शृणु वत्स महाभाग सत्यमेतद्वदाम्यहम् । पापयोनिं तु संप्राप्य पूर्वकर्मसमुद्भवाम्

«Escucha, hijo mío, afortunado: te diré la verdad. Al caer en un vientre pecaminoso, nacido de las acciones pasadas (karma), el ser padece conforme a ello.»

Verse 51

तिर्यक्त्वेन च मे ज्ञानं नष्टं संप्रति पुत्रक । अस्य वृक्षस्य संगाच्च प्रयतस्य महात्मनः

Oh, querido hijo, al haber nacido como animal mi conocimiento se ha perdido ahora; y también se ha perdido por la compañía de este árbol, aunque pertenezca a aquel gran alma disciplinada.

Verse 52

रेवायाश्च प्रसादेन विष्णोश्चैव प्रसादतः । येन सा लभते ज्ञानं मोक्षस्थानं निवर्तते

Por la gracia de Revā y asimismo por la gracia de Viṣṇu, ella alcanza ese conocimiento por el cual uno se aparta incluso de la misma “estación” de la liberación.

Verse 53

उपदेशं प्रवक्ष्यामि मोक्षमार्गमनुत्तमम् । यास्यते कल्मषान्मुक्ता यथा हेम हुताशनात्

Enseñaré el camino insuperable hacia la liberación; por él uno queda libre de impurezas, como el oro se purifica en el fuego.

Verse 54

शुद्धं च जायते वत्स संगाद्वह्नेः स्वरूपवत् । हरेर्ध्यानान्महाप्राज्ञ शीघ्रं तस्य महात्मनः

Y queda purificado, hijo, como algo se vuelve como el fuego por su contacto. Oh muy sabio, mediante la meditación en Hari, ese gran ser se purifica con rapidez.

Verse 55

जपहोमव्रतात्पापं नाशं याति हि पापिनाम् । मदं त्यजेद्यथा नागो भयात्सिंहस्य सर्वदा

Por el japa, el homa y los votos, los pecados incluso de los pecadores ciertamente se destruyen; como el elefante, por temor al león, abandona siempre su soberbia.

Verse 56

नामोच्चारेण कृष्णस्य तत्प्रयाति हि किल्बिषम् । तेजसा वैनतेयस्य विषहीना इवोरगाः

Con sólo pronunciar el Nombre de Kṛṣṇa, el pecado en verdad se aparta; así como, por el resplandor de Vainateya (Garuḍa), las serpientes quedan como sin veneno.

Verse 57

ब्रह्महत्यादिकाः पापाः प्रलयं यांति नान्यथा । नामोच्चारेण तस्यापि चक्रपाणेः प्रयांति ते

Pecados como la brahmahatyā (matar a un brāhmaṇa) son aniquilados—no hay otro medio—por la pronunciación del Nombre de ese Cakrapāṇi (Viṣṇu, portador del disco); por su Nombre llegan a su fin.

Verse 58

यदा नामशतं पुण्यमघराशिविनाशनम् । सा जपेत स्थिरा भूत्वा कामक्रोधविवर्जिता

Siempre que recite el santo conjunto de cien Nombres, destructores de montones de pecado, debe hacer japa con firmeza, libre de deseo y de ira.

Verse 59

सर्वेंद्रियाणि संयम्य आत्मज्ञानेन गोपयेत् । तस्य ध्यानप्रविष्टा सा एकभूता समाहिता

Habiendo refrenado todos los sentidos, debe guardarlos mediante el conocimiento del Sí mismo. Entonces esa conciencia, al entrar en su meditación, se vuelve de un solo punto y perfectamente recogida.

Verse 60

सा जपेत्परमं ज्ञानं तदा मोक्षं प्रयाति च । तन्मनास्तत्पदे लीना योगयुक्ता यदा भवेत्

Cuando ella recita el conocimiento supremo, entonces alcanza la mokṣa, la liberación; cuando su mente está fija en Eso, absorbida en ese estado, se vuelve unida al Yoga.

Verse 61

उज्ज्वल उवाच । वद तात परं ज्ञानं परमं मम सांप्रतम् । पश्चाद्ध्यान व्रतं पुण्यं नाम्नां शतमिहैव च

Ujjvala dijo: «Dime, querido padre, el conocimiento supremo, ahora por mi bien. Y después, el santo voto de la meditación, y aquí mismo también los cien Nombres sagrados».

Verse 62

कुंजल उवाच । परं ज्ञानं प्रवक्ष्यामि यन्न दृष्टं तु केनचित् । श्रूयतां पुत्र कैवल्यं केवलं मलवर्जितम्

Kuṃjala dijo: «Proclamaré el conocimiento supremo, aquello que nadie ha visto. Escucha, hijo: es kaivalya, la soledad pura, totalmente libre de impureza».

Verse 63

सूत उवाच । यथा दीपो निवातस्थो निश्चलो वायुवर्जितः । प्रज्वलन्नाशयेत्सर्वमंधकारं महामते

Sūta dijo: «Así como una lámpara puesta en un lugar sin viento, firme y sin ráfagas, al arder con brillo disipa toda oscuridad, oh magnánimo».

Verse 64

तद्वद्दोषविहीनात्मा भवत्येव निराश्रयः । निराशो निर्मलो वत्स न मित्रं न रिपुः कदा

Del mismo modo, quien tiene el alma libre de faltas llega a ser verdaderamente sin apoyo. Sin esperanza ni expectativa, y puro, hijo mío, nunca considera a nadie como amigo o enemigo.

Verse 65

न शोको न च हर्षश्च न लोभो न च मत्सरः । एको विषादहर्षैश्च सुखदुःखैर्विमुच्यते

No hay pena ni alegría, ni codicia ni envidia; el que es Uno queda liberado del abatimiento y la exaltación, y del placer y el dolor.

Verse 66

विषयैश्चापि सर्वैश्च इंद्रियाणि स संहरेत् । तदा स केवलो जातः केवलत्वं प्रजायते

Debe retraer los sentidos de todos los objetos sensibles. Entonces queda “solo”, recogido en el Sí mismo; de ello nace el estado de soledad sagrada: la independencia absoluta.

Verse 67

अग्निकर्मप्रसंगेन दीपस्तैलं प्रशोषयेत् । वर्त्याधारेण राजेंद्र निःसंगो वायुवर्जितः

Oh rey, cuando se aplica el fuego, la lámpara consume y seca el aceite; sostenida sólo por la mecha, permanece desapegada y sin ser agitada por el viento.

Verse 68

कज्जलं वमते पश्चात्तैलस्यापि महामते । कृष्णासौ दृश्यते रेखा दीपस्याग्रे महामते

Después la lámpara exhala hollín, incluso a partir del aceite, oh sabio. Una línea negra se ve en la punta de la llama, oh sabio.

Verse 69

स्वयमाकृष्यते तैलं तेजसा निर्मलो भवेत् । कायवर्तिस्थितस्तद्वत्कर्मतैलं प्रशोषयेत्

El aceite es atraído por sí mismo; por el calor se vuelve puro. Así también, cuando el cuerpo es la mecha, debe secar y consumir el aceite del karma.

Verse 70

विषयान्कज्जलीकृत्य प्रत्यक्षं संप्रदर्शयेत् । जनयेन्निर्मलोभूत्वा स्वयमेव प्रकाशयेत्

Habiendo reducido los objetos de los sentidos a simple hollín, debe manifestar directamente la Verdad. Al volverse inmaculado, que la despierte: ella misma resplandecerá.

Verse 71

क्रोधादिभिः क्लेशसंज्ञैर्वायुभिः परिवर्जितः । निःस्पृहो निश्चलो भूत्वा तेजसा स्वयमुज्ज्वलेत्

Libre de los vientos del sufrimiento—como la ira y los demás—, hágase desapegado y firme; y entonces, por su propia luz interior, resplandece.

Verse 72

त्रैलोक्यं पश्यते सर्वं स्वस्थानस्थः स्वतेजसा । केवलज्ञानरूपोऽयं मया ते परिकीर्तितः

Permaneciendo en su propio estado, contempla los tres mundos enteros por su propia luz. A éste, cuya naturaleza es sólo conocimiento puro, así te lo he descrito.

Verse 73

ध्यानं तस्य प्रवक्ष्यामि द्विविधं तस्य चक्रिणः । केवलज्ञानरूपेण दृश्यते ज्ञानचक्षुषा

Explicaré su meditación, que es doble en el caso del Señor portador del disco. Con el ojo de la sabiduría se le contempla como pura forma de conocimiento solamente.

Verse 74

योगयुक्ता महात्मानः परमार्थपरायणाः । यं पश्यंति विनिद्रास्तु यत्तपः सर्वदर्शकम्

Las grandes almas, unidas al yoga y entregadas a la verdad suprema, permanecen despiertas y lo contemplan mediante esa austeridad que otorga visión de todo.

Verse 75

हस्तपादविहीनं च सर्वत्र परिगच्छति । सर्वं गृह्णाति त्रैलोक्यं स्थावरं जंगमं सुत

Aunque sin manos ni pies, se mueve por doquier; abarca el triple mundo entero, lo inmóvil y lo móvil, oh hijo.

Verse 76

नासामुखविहीनस्तु घ्राति जक्षिति पुत्रक । अकर्णः शृणुते सर्वं सर्वसाक्षी जगत्पतिः

Aun sin nariz ni boca, Él huele y come, hijo mío. Aun sin oídos, lo oye todo: el Señor del mundo, el Testigo de todo.

Verse 77

अरूपो रूपसंबद्धः पंचवर्गवशंगतः । सर्वलोकस्य यः प्राणः पूजितः स चराचरैः

Aunque sin forma, está ligado a la forma; se somete a los cinco grupos. Aquel que es el aliento vital de todos los mundos es adorado por todos los seres, móviles e inmóviles.

Verse 78

अजिह्वो वदते सर्वं वेदशास्त्रानुगं सुत । अत्वचः स्पर्शनं चापि सर्वेषामेव जायते

Oh hijo, aun quien no tiene lengua puede decirlo todo conforme a los Vedas y a los śāstras; y aun quien no tiene piel puede sentir el tacto: así sucede en verdad para todos.

Verse 79

सदानंदो विरक्तात्मा एकरूपो निराश्रयः । निर्जरो निर्ममो न्यायी सगुणो निर्ममोमलः

Siempre bienaventurado, interiormente desapegado, de naturaleza única e inmutable, sin apoyo alguno; inmortal, sin posesividad, justo, dotado de cualidades auspiciosas y sin mancha.

Verse 80

अवश्यः सर्ववश्यात्मा सर्वदः सर्ववित्तमः । तस्य धाता न चैवास्ति स वै सर्वमयो विभुः

Él es irresistible y el Ser interior que somete a todos; dador de todo y supremo conocedor. Para Él no hay creador; en verdad, Él es el Señor omnipenetrante, hecho de todo.

Verse 81

एवं सर्वमयं ध्यानं पश्यते यो महात्मनः । स याति परमं स्थानममूर्तममृतोपमम्

Oh gran alma, quien contempla así esta meditación como omnipenetrante alcanza la morada suprema: sin forma y semejante a la inmortalidad.

Verse 82

द्वितीयं तु प्रवक्ष्यामि अस्य ध्यानं महात्मनः । मूर्ताकारं तु साकारं निराकारं निरामयम्

Ahora declararé la segunda meditación de este magnánimo: (cómo es) con forma y figura visible, y sin embargo también con forma, sin forma, y libre de toda aflicción.

Verse 83

ब्रह्माण्डं सर्वमतुलं वासितं यस्य वासना । स तस्माद्वासुदेवेति उच्यते मम नंदन

Aquel cuya esencia penetrante (vāsanā) impregna y ‘perfuma’ el universo entero, incomparable, por eso es llamado Vāsudeva, oh hijo mío.

Verse 84

वर्षमाणस्य मेघस्य यद्वर्णं तस्य तद्भवेत् । सूर्यतेजःप्रतीकाशं चतुर्बाहुं सुरेश्वरम्

Cualquiera que sea el color de la nube que derrama la lluvia, ese mismo matiz él asume; resplandeciente como el fulgor del sol, de cuatro brazos, Señor de los dioses.

Verse 85

दक्षिणे शोभते शंखो हेमरत्नविभूषितः । सूर्यबिंबसमाकारं चक्रं पद्मप्रतिष्ठितम्

A su derecha resplandece una caracola, adornada con oro y gemas; y está el disco, con forma del orbe del sol, asentado sobre un loto.

Verse 86

कौमोदकी गदा तस्य महासुरविनाशिनी । वामे च शोभते वत्स हस्ते तस्य महात्मनः

Su maza, Kaumodakī—destructora de los grandes asuras—resplandecía en la mano izquierda de aquel magnánimo, oh querido hijo.

Verse 87

महापद्मं सुगंधाढ्यं तस्य दक्षिणहस्तगम् । शोभमानः सदैवास्ते सायुधः कमलाप्रियः

En su mano derecha llevaba un gran loto colmado de fragancia; el Amado del Loto permanece siempre resplandeciente, armado con sus divinas armas.

Verse 88

कंबुग्रीवं वृत्तमास्यं पद्मपत्रनिभेक्षणम् । राजमानं हृषीकेशं दशनै रत्नसन्निभैः

Con cuello como caracola, rostro redondeado y ojos semejantes a pétalos de loto, Hṛṣīkeśa resplandecía; sus dientes parecían gemas preciosas.

Verse 89

गुडाकेशाः सन्ति यस्य अधरो विद्रुमाकृतिः । शोभते पुंडरीकाक्षः किरीटेनापि पुत्रक

Aquel cuyo cabello es oscuro y lustroso, y cuyo labio inferior es como coral: ese Señor de ojos de loto resplandece aun con la corona, oh querido hijo.

Verse 90

विशालेनापि रूपेण केशवस्तु सुवर्चसा । कौस्तुभेनांकितेनैव राजमानो जनार्दनः

Aun con su vasta forma, Keśava, de espléndido fulgor, brillaba; Janārdana resplandecía, señalado por la joya Kaustubha.

Verse 91

सूर्यतेजः प्रतीकाश कुंडलाभ्यां प्रभाति च । श्रीवत्सांकेन पुण्येन सर्वदा राजते हरिः

Hari resplandece siempre—radiante como el fulgor del sol—brillando con Sus pendientes, y eternamente glorioso por la santa señal de Śrīvatsa en Su pecho.

Verse 92

केयूरकंकणैर्हारैर्मौक्तिकैरृक्षसन्निभैः । वपुषा भ्राजमानस्तु विजयो जयतां वरः

Adornado con brazaletes, pulseras, collares y gemas perladas que brillan como estrellas, la Victoria—radiante en su forma—se alza como la primera entre los vencedores.

Verse 93

भ्राजते सोपि गोविंदो हेमवर्णेन वाससा । मुद्रिकारत्नयुक्ताभिरंगुलीभिर्विराजते

También Govinda resplandece, vestido con ropajes de tono dorado; y Sus dedos lucen espléndidos, adornados con anillos engastados de gemas.

Verse 94

सर्वायुधैः सुसंपूर्णैर्दिव्यैराभरणैर्हरिः । वैनतेयसमारूढो लोककर्ता जगत्पतिः

Hari—colmado de toda arma y adornado con ornamentos divinos—monta a Vainateya (Garuḍa), creador de los mundos y Señor del universo.

Verse 95

एवंतं ध्यायते नित्यमनन्यमनसा नरः । मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं स गच्छति

El hombre que constantemente medita en Él con mente indivisa queda libre de todo pecado y va a Viṣṇuloka, el mundo de Viṣṇu.

Verse 96

एतत्ते सर्वमाख्यातं ध्यानमेव जगत्पतेः । व्रतं चैव प्रवक्ष्यामि सर्वपापनिवारणम्

Así te he expuesto por completo la meditación en el Señor del universo. Ahora también describiré el voto que aparta todos los pecados.