Adhyaya 53

Verse 1

सुकलोवाच । एवं धर्मं श्रुतं पूर्वं पुराणेषु तदा मया । पतिहीना कथं भोगं करिष्ये पापनिश्चया

Dijo Sukalā: «Así he oído antes acerca del dharma en los Purāṇas. Pero, estando sin esposo, ¿cómo podré gozar de los placeres del mundo, si mi determinación se inclina al pecado?»

Verse 2

कांतेन तु विना तेन जीवं काये न धारये । विष्णुरुवाच । एवमुक्त्वा परं धर्मं पतिव्रतमनुत्तमम्

«Sin ese amado esposo, no sostendré la vida en mi cuerpo». Dijo Viṣṇu: Habiendo hablado así, proclamó el dharma supremo: el voto incomparable de pativratā, la fidelidad perfecta al esposo.

Verse 3

तास्तु सख्यो वरा नार्यो हर्षेण महतान्विताः । श्रुत्वा धर्मं परं पुण्यं नारीणां गतिदायकम्

Aquellas nobles mujeres, sus compañeras, se colmaron de gran júbilo al oír el dharma supremo y santo, el que concede a las mujeres su verdadero destino y senda.

Verse 4

स्तुवंति तां महाभागां सुकलां धर्मवत्सलाम् । ब्राह्मणाश्च सुराः सर्वे पुण्यस्त्रियो नरोत्तम

Oh, el mejor de los hombres: los brāhmaṇas y todos los dioses, junto con las mujeres virtuosas, alaban a la muy afortunada Sukalā, amante del dharma y fiel a la rectitud.

Verse 5

तस्या ध्यानं प्रकुर्वंति पतिकामप्रभावतः । अत्यर्थं दृढतामिंद्र सुःविचिंत्य सुरेश्वरः

Por el poder de su anhelo por el esposo, emprenden la meditación en ella; y tú, oh Indra, Señor de los dioses, tras reflexionar bien, le concediste una resolución sumamente firme.

Verse 6

सुकलायाः परं भावं सुविचार्यामरेश्वरः । चालये धैर्यमस्याश्च पतिस्नेहं न संशयः

Habiendo considerado cuidadosamente la disposición más íntima de Sukalā, el Señor de los dioses (Indra) pensó: «También sacudiré su firmeza; no hay duda de su amor por el esposo».

Verse 7

सस्मार मन्मथं देवं त्वरमाणः सुराधिपः । पुष्पचापं स संगृह्य मीनकेतुः समागतः

Apresurándose, el señor de los dioses recordó (invocó) al dios Manmatha. Tomando su arco de flores, Mīnaketu (Manmatha) llegó allí.

Verse 8

प्रियया च तया युक्तो रत्या दृष्टमहाबलः । बद्धांजलिपुटो भूत्वा सहस्राक्षमुवाच सः

Al ver al poderoso, acompañado de su amada Ratī, juntó las manos en reverencia y se dirigió a Sahasrākṣa (Indra).

Verse 9

कस्मादहं त्वया नाथ अधुना संस्मृतो विभो । आदेशो दीयतां मेद्य सर्वभावेन मानद

Oh Señor, ¿por qué me has recordado ahora, oh omnipenetrante? Concédeme hoy tu mandato, oh dador de honor, con toda tu intención.

Verse 10

इंद्र उवाच । सुकलेयं महाभागा पतिव्रतपरायणा । शृणुष्व कामदेव त्वं कुरु साहाय्यमुत्तमम्

Dijo Indra: «Sukaleyā es una mujer sumamente afortunada, enteramente consagrada al voto de fidelidad a su esposo. Escúchame, oh Kāmadeva, y préstame tu más excelente auxilio».

Verse 11

निष्कर्षय महाभागां सुकलां पुण्यमंगलाम् । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य शक्रस्य तमथाब्रवीत्

«Haz salir a la muy afortunada Sukalā, santa y de buen augurio». Al oír esas palabras de Śakra (Indra), él entonces le respondió.

Verse 12

एवमस्तु सहस्राक्ष करिष्यामि न संशयः । साहाय्यं देवदेवेश तव कौतुककारणात्

«Así sea, oh de los mil ojos. Lo haré, sin duda. Oh Señor de los dioses, te brindaré mi ayuda, movido por tu deseo de contemplar este prodigio».

Verse 13

एवमुक्त्वा महातेजाः कंदर्पो मुनिदुर्जयः । देवाञ्जेतुं समर्थोऽहं समुनीनृषिसत्तमान्

Dicho esto, el resplandeciente Kandarpa, invencible aun para los munis, declaró: «Soy capaz de vencer a los dioses, junto con los sabios, oh el mejor de los ṛṣis».

Verse 14

किं पुनः कामिनीं देव यस्या अंगे न वै बलम् । कामिनीनामहं देव अंगेषु निवसाम्यहम्

«¡Cuánto más a una mujer presa del deseo, oh Señor, en cuyos miembros no hay fuerza alguna! Oh Señor, yo habito en los miembros de las mujeres enamoradas».

Verse 15

भाले कुचेषु नेत्रेषु कचाग्रेषु च सर्वदा । नाभौ कट्यां पृष्ठदेशे जघने योनिमंडले

Siempre—en la frente, en los pechos, en los ojos y en las puntas del cabello; en el ombligo, en la cintura, en la región de la espalda, en las nalgas y en el círculo del yoni (región genital).

Verse 16

अधरे दंतभागेषु कक्षायां हि न संशयः । अंगेष्वेवं प्रत्यंगेषु सर्वत्र निवसाम्यहम्

En el labio inferior, en las regiones de los dientes y en la axila—ciertamente, sin duda—así, en los miembros y submiembros, habito en todas partes.

Verse 17

नारी मम गृहं देव सदा तत्र वसाम्यहम् । तत्रस्थः पुरुषान्सर्वान्मारयामि न संशयः

«Oh Señor, una mujer es mi morada; allí resido siempre. Estando allí, doy muerte a todos los hombres—de esto no hay duda.»

Verse 18

स्वभावेनाबलादेव संतप्ता मम मार्गणैः । पितरं मातरं दृष्ट्वा अन्यं स्वजनबांधवम्

Por naturaleza era indefensa; en verdad, atormentada por mis flechas, al ver a su padre, a su madre y a otros parientes y deudos...

Verse 19

सुरूपं सगुणं देव मम बाणा हता सती । चलते नात्र संदेहो विपाकं नैव चिंतयेत्

Oh Señor, mi flecha ha herido a aquella mujer virtuosa—hermosa de forma y rica en cualidades. En verdad se mueve; no hay duda. No debe inquietarse por la consecuencia final de este acto.

Verse 20

योनिः स्पंदेत नारीणां स्तनाग्रौ च सुरेश्वर । नास्ति धैर्यं सुरेशान सुकलां नाशयाम्यहम्

«Oh Señor de los dioses, el seno de las mujeres palpita y también sus pezones; no hay firmeza, oh soberano de los devas: destruiré a Sukalā.»

Verse 21

इंद्र उवाच । पुरुषोहं भविष्यामि रूपवान्गुणवान्धनी । कौतुकार्थमिमां नारीं चालयामि मनोभव

Indra dijo: «Me convertiré en un hombre, hermoso, virtuoso y rico. Por mero pasatiempo intentaré perturbar a esta mujer, oh Manobhava (Kāma).»

Verse 22

नैव कामान्न संत्रासान्न वा लोभान्न कारणात् । न वै मोहान्न वै क्रोधात्सत्यं सत्यं रतिप्रिय

No por deseo, no por temor, no por codicia, ni por motivo oculto alguno; no por engaño, ni por ira: ésta es la verdad, la verdad, oh amado del deleite.

Verse 23

कथं मे दृश्यते तस्या महत्सत्यं पतिव्रतम् । निष्कर्षिष्य इतो गत्वा भवन्मोहोत्र कारणम्

¿Cómo podré contemplar su gran veracidad y su fidelidad de esposa? Partiendo de aquí, sacaré a la luz la causa misma de tu engaño en este asunto.

Verse 24

एवं कामं च संदिश्य जगाम सुरराट्स्वयम् । आत्मविकृतिसंभूतो रूपवान्गुणवान्स्वयम्

Así, tras dar instrucciones a Kāma, el señor de los dioses partió por su propia voluntad. Nacido de la transformación de su propio ser, él mismo era hermoso y dotado de virtudes.

Verse 25

सर्वाभरणशोभांगः सर्वभोगसमन्वितः । भोगलीलासमाकीर्णः सर्वदौदार्यसंयुतः

Sus miembros resplandecen con toda clase de ornamentos; está colmado de todo deleite. Sumergido en juegos de gozo, posee una generosidad inagotable.

Verse 26

यत्र सा तिष्ठते देवी कृकलस्य प्रिया नृप । आत्मलीलां स्वरूपं च गुणं भावं प्रदर्शयेत्

Oh rey, dondequiera que mora esa Diosa, amada de Kṛkala, allí manifiesta su propia līlā divina, su verdadera forma, sus cualidades y su disposición interior.

Verse 27

नैव पश्यति सा तं तु पुरुषं रूपसंपदम् । यत्रयत्र व्रजेत्सा हि तत्र तां पश्यते नृप

Ella no ve en absoluto a aquel hombre de hermosa figura; antes bien, adondequiera que ella vaya, allí es él quien la contempla, oh rey.

Verse 28

साभिलाषेण मनसा तामेवं परिपश्यति । कामचेष्टां सहस्राक्षोऽदर्शयत्सर्वभावकैः

Al contemplarla así con la mente colmada de deseo, el de mil ojos (Indra) mostró gestos amorosos, expresando toda variedad de sentimientos.

Verse 29

चतुष्पथे पथे तीर्थे यत्र देवी प्रयाति सा । तत्रतत्र सहस्राक्षस्तामेव परिपश्यति

En la encrucijada de cuatro caminos, en la senda y en los vados sagrados—adondequiera que vaya la Diosa—allí, allí mismo, el de mil ojos (Indra) no deja de mirarla a ella sola.

Verse 30

इंद्रेण प्रेषिता दूती सुकलां प्रति सा गता । सुकलां सुमहाभागां प्रत्युवाच प्रहस्य वै

Enviada por Indra, la mensajera fue a Sukalā; y, sonriendo, se dirigió a la muy afortunada Sukalā.

Verse 31

अहो सत्यमहोधैर्यमहो कांतिरहो क्षमा । अस्या रूपेण संसारे नास्ति नारी वरानना

¡Ah, qué veracidad, qué firme valentía, qué resplandor, qué paciencia! En todo el mundo no hay mujer de forma como la suya, oh de bello rostro.

Verse 32

का त्वं भवसि कल्याणि कस्य भार्या भविष्यसि । यस्य त्वं सगुणा भार्या स धन्यः पुण्यभाग्भुवि

«¿Quién eres tú, señora auspiciosa? ¿De quién serás esposa? Aquel de quien seas esposa—dotada de virtudes—es en verdad bendito y partícipe de gran mérito en la tierra.»

Verse 33

तस्यास्तु वचनं श्रुत्वा तामुवाच मनस्विनी । वैश्यजात्यां समुत्पन्नो धर्मात्मा सत्यवत्सलः

Al oír sus palabras, la mujer de firme ánimo le respondió: «Nació en la casta vaiśya, justo por naturaleza y amante de la verdad.»

Verse 34

तस्याहं हि प्रिया भार्या सत्यसंधस्य धीमतः । कृकलस्यापि वैश्यस्य सत्यमेव वदामि ते

Yo soy, en verdad, la amada esposa de aquel sabio, fiel a su voto: de Kṛkala, el vaiśya. No te digo sino la verdad.

Verse 35

मम भर्ता स धर्मात्मा तीर्थयात्रां गतः सुधीः । तस्मिन्गते महाभागे मम भर्तरि संप्रति

Mi esposo, de alma justa y sabio, ha partido en peregrinación a los sagrados tīrthas. Ahora que mi afortunado esposo se ha ido, en este momento…

Verse 36

अतिक्रांताः शृणुष्व त्वं त्रयश्चैवापि वत्सराः । ततोहं दुःखिता जाता विना तेन महात्मना

Escucha: pasaron tres años completos. Después de eso, privada de aquel magnánimo, quedé abatida por el dolor.

Verse 37

एतत्ते सर्वमाख्यातमात्मवृत्तांतमेव ते । भवती पृच्छते मां का भविष्यति वदस्व मे

Todo esto—el relato de mi propia vida—te lo he contado por completo. Ahora me preguntas: «¿En quién se convertirá ella en el futuro?». Dímelo.

Verse 38

सुकलाया वचः श्रुत्वा दूत्या आभाषितं पुनः । मामेवं पृच्छसे भद्रे तत्ते सर्वं वदाम्यहम्

Al oír las palabras de Sukalā, la mujer mensajera habló de nuevo: «Oh querida, puesto que me preguntas así, te lo diré todo».

Verse 39

अहं तवांतिकं प्राप्ता कार्यार्थं वरवर्णिनि । श्रूयतामभिधास्यामि श्रुत्वा चैवाव धार्यताम्

Oh dama de tez clara y excelsa hermosura, he venido a tu presencia por un propósito. Escucha: lo declararé; y al oírlo, guárdalo bien en tu mente.

Verse 40

गतस्ते निर्घृणो भर्ता त्वां त्यक्त्वा तु वरानने । किं करिष्यसि तेनापि प्रियाघातकरेण च

Tu esposo, sin compasión, se ha ido dejándote, oh de bello rostro. ¿Qué harás con él, que hiere aquello que es querido?

Verse 41

यस्त्वां त्यक्त्वा गतः पापी साध्व्याचारसमन्विताम् । किं वा स ते गतो बाले तत्र जीवति वै मृतः

Aquel pecador que se fue dejándote, aunque tú estás adornada con la conducta de una mujer virtuosa: ¿adónde ha ido, oh niña? ¿Vive allí, o en verdad ha muerto?

Verse 42

किं करिष्यति तेनैवं भवती खिद्यते वृथा । कस्मान्नाशयते चांगं दिव्यं हेमसमप्रभम्

¿Qué se logrará con eso? Así te afliges en vano. ¿Por qué no destruye ese cuerpo divino, resplandeciente como el oro?

Verse 43

बाल्ये वयसि संप्राप्ते मानवो न च विंदति । एकं सुखं महाभागे बालक्रीडां विना शुभे

Cuando llega la edad de la niñez, el ser humano no halla otra dicha; oh afortunada, oh señora auspiciosa: sólo hay un gozo, el juego infantil.

Verse 44

वार्द्धके दुःखसंप्राप्तिर्जरा कायं प्रहिंसयेत् । तारुण्ये भुज्यते भोगः सुखात्सर्वो वरानने

En la vejez sobreviene el sufrimiento; la senectud aflige y daña el cuerpo. En la juventud se disfrutan los placeres; así, oh de bello rostro, todos buscan la dicha.

Verse 45

यावत्तिष्ठति तारुण्यं तावद्भुंजंति मानवाः । सुखभोगादिकं सर्वं स्वेच्छया रमते नरः

Mientras perdure la juventud, los hombres se entregan al deleite; y el varón, siguiendo su propia voluntad, se complace en toda clase de gozo y disfrute.

Verse 46

यावत्तिष्ठति तारुण्यं तावद्भोगान्प्रभुंजते । वयस्यपि गते भद्रे तारुण्ये किं करिष्यति

Mientras permanece la juventud, se gozan los placeres. Pero cuando llega la vejez, amada mía, ¿qué podrá entonces hacer la juventud?

Verse 47

संप्राप्ते वार्द्धके देवि किंचित्कार्यं न सिध्यति । स्थविरश्चिंतयेन्नित्यं सुखकार्यं न गच्छति

Oh Diosa, cuando ha llegado la vejez, apenas prospera empresa alguna. El anciano vive siempre preocupado y no avanza hacia obras gratas ni hacia una vida de sosiego.

Verse 48

वयस्यपि गते बाले क्रियते सेतुबंधनम् । तादृशोयं भवेत्कायस्तारुण्ये तु गते शुभे

Aun pasada la niñez, puede construirse un puente; así también, cuando ha pasado la auspiciosa juventud, el cuerpo llega a ser de esa misma condición, ya no fuerte como antes.

Verse 49

तस्माद्भुंक्ष्व सुखेनापि पिबस्व मधुमाधवीम् । कामाबाणा दहंत्यंगं तवेमे चारुलोचने

Por eso, come con sosiego y bebe este vino Mādhavī, dulce como miel. Oh de hermosos ojos, estas flechas del deseo están abrasando tu cuerpo.

Verse 50

अयमेकः समायातः पुरुषो रूपवान्गुणी । अयं हि पुरुषव्याघ्रः सर्वज्ञो गुणवान्धनी

Sólo este hombre ha llegado aquí: hermoso y virtuoso. En verdad, es un tigre entre los hombres: omnisciente, colmado de buenas cualidades y rico.

Verse 51

तवार्थे नित्यसंयुक्तः स्नेहेन वरवर्णिनि । सुकलोवाच । बाल्यं नास्त्यपि जीवस्य तारुण्यं नास्ति जीविते

Por tu bien, oh de hermosa tez, estoy siempre unido a ti por afecto. Dijo Sukala: En la vida de un ser, la niñez apenas existe; y la juventud también se halla apenas en el vivir.

Verse 52

वृद्धत्वं नास्ति चैवास्य स्वयंसिद्धः सुसिद्धिदः । अमरो निर्जरो व्यापी सुसिद्धः सर्ववित्तमः

Para Él no hay vejez en absoluto. Es autosuficiente y otorgador de la perfecta realización. Inmortal, sin decadencia, omnipresente: perfectamente consumado, es el supremo conocedor de todo.

Verse 53

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने सुकलाचरित्रे । त्रिपंचाशत्तमोऽध्यायः

Así, en el venerado Padma Purāṇa, en el Bhūmi-khaṇḍa, dentro del episodio de Vena, en la narración de Sukalā, concluye el quincuagésimo tercer capítulo.

Verse 54

यथा वार्द्धकिना कायस्तथा सूत्रेण मंदिरम् । अनेककाष्ठसंघातैर्नाना दारुसमुच्चयैः

Así como el carpintero da forma a un cuerpo con la materia, así también un templo se construye según la cuerda de medida, con muchos conjuntos de maderas, acopios de diversos leños.

Verse 55

मृत्तिकयोदकेनापि समंतात्परिणामयेत् । लिपितं लेपकैः काष्ठं चित्रं भवति चित्रकैः

Aun con simple barro y agua puede darse forma por doquier; la madera, recubierta por los enlucidores, se vuelve pintura en manos de los pintores.

Verse 56

प्रथमं रूपमायाति गृहं सूत्रेण सूत्रितम् । पुष्णंति च स्वयं तत्तु लेपनाद्वै दिने दिने

Primero la casa toma forma, trazada con el cordel de medir; y luego ellos mismos la conservan—en verdad—enluciendo día tras día.

Verse 57

वायुनांदोलितं नित्यं गृहं च मलिनायते । मध्यमो वर्तुतः कालो गृहस्य परिकथ्यते

La casa que siempre es sacudida por los vientos también se ensucia; por eso tal período se describe como un tiempo medio para una casa.

Verse 58

रूपहानिर्भवेत्तस्य गृहस्वामी विलेपयेत् । स्वेच्छया च गृहस्वामी रूपवत्त्वं नयेद्गृहम्

Si su hermosura decae, el dueño de la casa debe enlucirla y restaurarla; y, según su propio deseo, el cabeza de familia ha de devolver al hogar su belleza.

Verse 59

तारुण्यं तस्य गेहस्य दूतिके परिकथ्यते । काष्ठसंघैश्च जीर्णत्वं बहुकालैः प्रयाति सः

La ‘juventud’ de esa casa se menciona, oh mujer mensajera; mas, por el conjunto mismo de sus maderas, con el largo transcurrir del tiempo llega inevitablemente a la ruina.

Verse 60

स्थानभ्रष्टाः प्रजायंते मूलाग्रे प्रचलंति ते । न सहेल्लेपनाभारमाधारेण प्रतिष्ठति

Quienes han caído de su debido lugar nacen en estado degradado; tiemblan en la misma punta de la raíz. No soportan el peso del enlucido, pues no están firmemente asentados sobre una base de sostén.

Verse 61

एतद्गृहस्य वार्द्धक्यं कथितं शृणु दूतिके । पतमानं गृहं दृष्ट्वा गृहस्वामी परित्यजेत्

Así se ha descrito la ‘vejez’ (declive) de esta casa—escucha, oh mensajera. Al ver una casa que se derrumba, el dueño de la casa debe abandonarla.

Verse 62

गृहमन्यं प्रवेशाय प्रयात्येव हि सत्वरम् । तथा बाल्यं च तारुण्यं नृणां वृद्धत्वमेव च

Así como uno se apresura a entrar en otra casa, del mismo modo para los hombres la niñez y la juventud pasan velozmente, y sólo desembocan en la vejez.

Verse 63

स बाल्ये बालरूपश्च ज्ञानहीनं प्रकारयेत् । चित्रयेत्कायमेवापि वस्त्रालंकारभूषणैः

En la niñez debe ser representado con forma de niño y mostrado como falto de conocimiento; y su propio cuerpo ha de ser adornado, engalanado con vestidos, ornamentos y joyas.

Verse 64

लेपनैश्चंदनैश्चान्यैस्तांबूलप्रभवादिभिः । कायस्तरुणतां याति अतिरूपो विजायते

Mediante ungüentos cosméticos, pasta de sándalo y otras sustancias como el betel y semejantes, el cuerpo alcanza juventud, y uno llega a ser de hermosura extraordinaria.

Verse 65

बाह्याभ्यंतरमेवापि रसैः सर्वैः प्रपोषयेत् । तेन पोषणभावेन परिपुष्टः प्रजायते

Debe nutrirse lo exterior y lo interior con todas las esencias vitales; por ese mismo acto y disposición de nutrir, el ser llega a estar plenamente fortalecido y bien desarrollado.

Verse 66

जायते मांसवृद्धिस्तु रसैश्चापि नवोत्तमा । यांति विस्तरतां राजन्नंगान्याप्यायितान्यपि

De las esencias nutritivas surge un excelente y nuevo crecimiento de la carne; y, oh rey, también los miembros—una vez bien nutridos—se expanden en plenitud.

Verse 67

प्रत्यंगानि रसैश्चैव स्वंस्वं रूपं प्रयांति वै । दंताधरौ स्तनौ बाहू कटिपृष्ठमुरू उभे

Y en verdad, por sus respectivas esencias (rasas), los miembros secundarios alcanzan sus propias formas debidas: los dientes y los labios, los pechos, los brazos, la cintura y la espalda, y ambos muslos.

Verse 68

हस्तपादतलौ तद्वद्वृद्धित्वं प्रतिपेदिरे । उभाभ्यामपि तान्येव वृद्धिमायांति तानि वै

Asimismo, las palmas de las manos y las plantas de los pies alcanzaron crecimiento; y en verdad, por medio de ambas, esas mismas partes llegan a incrementarse.

Verse 69

अंगानि रसमांसाभ्यां सुरूपाणि भवंति ते । तैः स्वरूपैर्भवेन्मर्त्यो रसबद्धश्च दूतिके

Por la mezcla de fluido y carne, esos miembros adquieren una forma grata; y con esa misma forma el mortal llega a existir, atado al sabor del deleite sensorial, oh mensajera.

Verse 70

सुरूपः कथ्यते मर्त्यो लोके केन प्रियो भवेत् । विष्ठामूत्रस्य वै कोशः काय एष च दूतिके

En este mundo puede llamarse hermoso a un hombre, pero ¿con qué medida verdadera llegaría a ser amado? Pues este cuerpo, oh doncella mensajera, no es sino un saco de heces y orina.

Verse 71

अपवित्रशरीरोयं सदा स्रवति निर्घृणः । तस्य किं वर्ण्यते रूपं जलबुद्बुदवच्छुभे

Oh bienaventurada, este cuerpo es impuro por dentro y siempre rezuma sin piedad. ¿Qué forma duradera puede alabarse en él, si es como una burbuja de agua: momentánea e inestable?

Verse 72

यावत्पंचाशद्वर्षाणि तावत्तिष्ठति वै दृढः । पश्चाच्च जायते हानिस्तस्यैवापि दिनेदिने

Hasta cincuenta años, en verdad, permanece firme; pero después de eso, la decadencia nace en él también, día tras día.

Verse 73

दंताः शिथिलतां यांति तथा लालायते मुखम् । चक्षुर्भ्यामपि पश्येन्न कर्णाभ्यां न शृणोति च

Los dientes se aflojan y la boca babea; aun con los ojos no puede ver, y con los oídos no oye.

Verse 74

गतिं कर्तुं न शक्नोति हस्तपादैश्च दूतिके । अक्षमो जायते कायो जराकालेन पीडितः

Oh mensajera, cuando lo aflige el tiempo de la vejez, el cuerpo se vuelve incapaz; aun con manos y pies no puede moverse.

Verse 75

तद्रसः शोषमायाति जराग्नितापशोषितः । अक्षमो जायते दूति केन रूपत्वमिष्यते

La esencia vital se reseca, abrasada por el fuego de la vejez. Uno queda sin fuerzas, oh mensajera; ¿cómo podría esperarse que la hermosura permanezca?

Verse 76

यथा जीर्णं गृहं याति क्षयमेवं न संशयः । तथा संक्षयमायाति वार्द्धके तु कलेवरम्

Así como una casa vieja y gastada cae sin duda en ruina, así también el cuerpo, en la vejez, inevitablemente declina y se consume.

Verse 77

ममरूपं समायातं वर्णस्येवं दिने दिने । केनाहं रूपसंयुक्ता केन रूपत्वमिष्यते

«Día tras día, mi semblante ha venido a tomar ese color. ¿Por quién he sido adornada con belleza, y por quién se sostendrá esta condición de hermosura?»

Verse 78

यथा जीर्णं गृहं याति केनासौ पुरुषो बली । यस्यार्थमागता दूति भवती केन शंसति

¿Cómo se ha ido aquel hombre poderoso, como si entrara en una casa derruida? ¿Con qué propósito has venido aquí como mensajera, y a quién señalas como causa?

Verse 79

किमु चैव त्वया दृष्टं ममांगे वद सांप्रतम् । तस्यांगादिह हीनं च दूति नास्त्यधिकं तथा

Dime ahora mismo: ¿qué fue lo que viste en mi cuerpo? Oh mensajera, aquí no falta nada en ningún miembro, ni hay nada de más que eso.

Verse 80

यथा त्वं च तथासौवै तथाहं नात्र संशयः । कस्य रूपं न विद्येत रूपवान्नास्ति भूतले

Tal como tú eres, así es él; y así soy yo—no hay duda en ello. ¿De quién no se hallaría una forma? En la tierra no existe ser alguno sin forma.

Verse 81

उच्छ्रायाः पतनांताश्च नगास्तु गिरयः शुभे । कालेन पीडिता यांति तद्वद्भूताश्च नान्यथा

Oh bienaventurada, las montañas y las altas cumbres, aunque se alcen, terminan en caída; oprimidas por el Tiempo, se desvanecen. Del mismo modo los seres vivientes: no hay otro destino.

Verse 82

अरूपो रूपवान्दिव्य आत्मा सर्वगतः शुचिः । स्थावरेष्वेव सर्वेषु जंगमेषु च दूतिके

Aunque sin forma, Él también posee forma: divino, el Sí mismo, omnipenetrante y puro; presente en todos los inmóviles y asimismo en todos los móviles, oh mensajera.

Verse 83

एको निवसते शुद्धो घटेष्वेकं यथोदकम् । घटनाशात्प्रयात्येकमेकत्वं त्वं न बुध्यसे

La única Realidad pura mora como una sola presencia en los muchos cuerpos, así como una misma agua habita en distintas vasijas. Cuando una vasija se rompe, esa agua (que parecía contenida) ‘se va’ como una sola; y sin embargo no comprendes esta unidad.

Verse 84

पिंडनाशादयं चात्मा एकरूपो विजायते । एकं रूपं मया दृष्टं संसारे वसता सदा

Cuando el agregado corporal se destruye, este Sí mismo se manifiesta de una sola naturaleza, indivisa. Mientras moraba en el saṃsāra, siempre he contemplado únicamente esa única forma verdadera.

Verse 85

एवं वद स्वतं ज्ञात्वा यस्यार्थमिह चागता । दर्शयस्व अपूर्वं मे यदि भोक्तुमिहेच्छसि

Conociendo por ti mismo el propósito por el cual has venido aquí, habla conforme a ello. Muéstrame algo sin precedente, si de veras deseas participar y gozar aquí.

Verse 86

व्याधिना पीड्यमानस्य कफेनापि वृतस्य च । अंगाद्विचलते शोणः स्थानभ्रष्टोभिजायते

Cuando alguien es atormentado por la enfermedad y además queda obstruido por la flema, la sangre se desplaza de su asiento debido y comienza a salir del cuerpo.

Verse 87

अंगसंधिषु सर्वासु पलत्वं चांतरं गतः । एकतो नाशमायाति स्वं हि रूपं परित्यजेत्

Cuando la palidez y la debilidad interior se extienden por todas las articulaciones del cuerpo, uno llega a la ruina de golpe, como si abandonara su propia forma.

Verse 88

विष्ठात्वं जायते शीघ्रं कृमिभिश्च भवेत्किल । तद्वद्दुःखकरं वापि निजरूपं परित्यजेत्

Pronto se convierte en excremento y, según se dice, se llena de gusanos. Del mismo modo, si la propia condición se vuelve causa de sufrimiento, debe abandonarse.

Verse 89

श्रूयतां जायते पश्चात्कृमिदुर्गंधसंकुलम् । जायंते तत्र वै यूकाः कृमयो वा न संशयः

Escucha: después queda colmado de gusanos y de hedor; allí, en verdad, nacen piojos y gusanos, sin duda alguna.

Verse 90

सकृमिः कुरुते स्फोटं कंडूं च परिदारुणाम् । व्यथामुत्पादयेद्यूका सर्वांगं परिचालयेत्

El gusano de la piel provoca erupciones y un picor muy cruel; los piojos engendran dolor y vuelven inquieto todo el cuerpo, siempre moviéndose.

Verse 91

नखाग्रैर्घृष्यमाणा सा कंडूः शांता प्रजायते । तद्वत्तैश्च शृणुष्वैव सुरतस्य न संशयः

Cuando el picor se frota con las puntas de las uñas, se calma y se apaga. Del mismo modo—escucha—no hay duda de que el placer de la unión sexual nace de tal frotamiento.

Verse 92

भुंजत्येव रसान्मर्त्यः सुभिक्षान्पिबते पुनः । वायुना तेन प्राणेन पाकस्थानं प्रणीयते

El mortal, en verdad, come los sabores y de nuevo bebe líquidos nutritivos; por ese aliento vital (prāṇa), llevado por el viento, el alimento es conducido al lugar de la digestión.

Verse 93

यद्भक्तं प्राणिभिर्दूति पाकस्थानं गतं पुनः । सर्वं तत्पिहितं तत्र वायुर्वै पातयेन्मलम्

Cualquier alimento que los seres han comido y que luego llega al lugar de la cocción (digestión), allí todo queda cubierto; y en verdad el viento hace caer la inmundicia.

Verse 94

सारभूतो रसस्तत्र तद्रक्तश्च प्रजायते । निर्मलः शुद्धवीर्यस्तु ब्रह्मस्थानं प्रयाति च

Allí, la esencia se vuelve rasa, el fluido nutritivo, y de ello nace la sangre. Y quien es puro, con la potencia vital purificada, alcanza también la morada de Brahman.

Verse 95

आकृष्टः स समानेन नीतस्तेनापि वायुना । स्थानं न लभते वीर्यं चंचलत्वेन वर्तते

Arrastrado por el aliento que se mueve hacia adentro y llevado por ese mismo viento, no halla asiento firme; la fuerza vital vaga en inquietud.

Verse 96

प्राणिनां हि कपालेषु कृमयः संति पंच वै । द्वावेतौ कर्णमूले तु नेत्रस्थाने ततः पुनः

En verdad, en los cráneos de los seres vivientes se dice que hay cinco clases de gusanos: dos están en la raíz de los oídos, y de nuevo (otros) se hallan en la región de los ojos.

Verse 97

कनिष्ठांगुलिमानेन रक्तपुच्छाश्च दूतिके । नवनीतस्य वर्णेन कृष्णपुच्छा न संशयः

Oh mensajera, según la medida del meñique, su cola es rojiza; y según el color de la mantequilla fresca, su cola es negra: de ello no hay duda.

Verse 98

तेषां नामापि भद्रे त्वं मत्तो निगदितं शृणु । पिंगली शृंखली नाम द्वौ कृमी कर्णमूलयोः

Oh afortunada, escucha mientras te digo sus nombres, tal como los pronuncio: en la raíz de los oídos hay dos gusanos llamados Piṅgalī y Śṛṅkhalī.

Verse 99

चपलः पिप्पलश्चैव द्वावेतौ नासिकाग्रयोः । शृंगली जंगली चान्यौ नेत्रयोरंतरस्थितौ

Capala y Pippala: estos dos están en la punta de la nariz; y Śṛṅgalī y Jaṅgalī, otros dos, están situados dentro (de la región) de ambos ojos.

Verse 100

कृमीणां शतपंचाशत्तादृग्भूता न संशयः । भालांतेवस्थिताः सर्वे राजिकायाः प्रमाणतः

De gusanos hay ciento cincuenta de esa clase—sin duda. Todos están situados en el extremo de la frente, cada uno con la medida de una semilla de mostaza.

Verse 101

कपालरोगिणः सर्वे विकुर्वंति न संशयः । केशद्वयं मुखे तस्य विद्यते शृणु दूतिके

Todos los que padecen la enfermedad del cráneo se comportan de modo extraño y torcido—sin duda. Escucha, oh mensajera: en su rostro hay un par de cabellos.

Verse 102

प्राणिनां संक्षयं विद्धि तत्क्षणे हि न संशयः । स्वस्थाने संस्थितस्यापि प्राजापत्यस्य वै मुखे

Sabe que la destrucción de los seres vivientes puede acontecer en ese mismo instante—sin duda. Aun para quien está firmemente establecido en su propio estado, (la muerte surge) en la misma boca de Prajāpati.

Verse 103

तद्वीर्यं रसरूपेण पतते नात्र संशयः । मुखेन पिबते वीर्यं तेन मत्तः प्रजायते

Ese semen cae en forma de esencia líquida—sin duda. Al beber el semen con la boca, uno se embriaga (se extravía) y por ello se engendra la descendencia.

Verse 104

तालुमध्यप्रदेशे च चंचलत्वेन वर्तते । इडा च पिंगला नाडी सुषुम्णाख्या च संस्थिता

En la región media del paladar se mueve con inquietud; allí están las nāḍīs llamadas Iḍā y Piṅgalā, y también está establecida la llamada Suṣumṇā.

Verse 105

सुबलेनापि तस्यैव नाडिका जालपंजरे । कामकंडूर्भवेद्दूति सर्वेषां प्राणिनां किल

Aun con poca fuerza, esa misma pequeña abertura en la jaula de celosía se vuelve, oh mensajera, comezón de deseo para todos los seres vivientes.

Verse 106

पुंसश्च स्फुरते लिंगं नार्या योनिश्च दूतिके । स्त्रीपुंसौ संप्रमत्तौ तु व्रजतः संगमं ततः

Oh alcahueta, el órgano del varón se excita y también la yoni de la mujer; luego, mujer y hombre, embriagados de pasión, avanzan hacia la unión carnal.

Verse 107

कायेन कायसंघृष्टिर्मैथुनेन हि जायते । क्षणमात्रं सुखं काये पुनः कंडूश्च तादृशी

Por el acto sexual nace el roce de un cuerpo con otro. El placer en el cuerpo dura sólo un instante, y luego vuelve otra vez una comezón semejante.

Verse 108

सर्वत्र दृश्यते दूति भाव एवंविधः किल । व्रज त्वमात्मनः स्थानं नैवास्त्यत्र अपूर्वता

En todas partes, en verdad, se ve esta clase de actitud de la intermediaria. Vuelve a tu propio lugar; aquí no hay nada novedoso.

Verse 109

अपूर्वं नास्ति मे किंचित्करोम्येव न संशयः

Para mí no hay nada sin precedente; ciertamente lo llevo a cabo, sin duda alguna.