Adhyaya 121

Verse 1

कामोदोवाच । न विदुर्देवताः सर्वा यस्यांतं रूपमेव च । यस्मिल्लींनस्तु सर्वोयं स चैकात्मा प्रकथ्यते

Dijo Kāmoda: Todas las deidades no conocen Su límite, ni siquiera Su verdadera forma. Aquel en quien se disuelve este universo entero es proclamado como el Único Ser.

Verse 2

यस्या मायाप्रपंचस्तु संसारः शृणु नारद । कस्मात्प्रयाति संसारं मम स्वामी जगत्पतिः

Oh Nārada, escucha: el saṃsāra no es sino la vasta manifestación de Su māyā. Entonces, ¿por qué mi Señor —el Dueño del mundo— entra en el saṃsāra?

Verse 3

पापैश्चापि सुपुण्यैश्च नरोबद्धस्तु कर्मभिः । संसारं सरते विप्र हरिः कस्माद्व्रजेद्वद

Atado por las acciones —tanto pecaminosas como muy meritorias— el hombre recorre el saṃsāra. Oh brāhmaṇa, ¿por qué y cómo habría Hari de entrar en la transmigración? Dímelo.

Verse 4

नारद उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यत्कृतं तेन चक्रिणा । भृगोरग्रे प्रतिज्ञातं यज्ञरक्षां करोम्यहम्

Nārada dijo: «Escucha, oh Diosa; te narraré lo que hizo el Señor portador del disco. Ante Bhṛgu juró: “Yo protegeré el sacrificio (yajña)”.»

Verse 5

इंद्रस्य वचनात्सद्यो गतोऽसौ दानवैः सह । योद्धुं विहाय गोविंदो भृगोश्चैव मखोत्तमम्

Por orden de Indra, partió de inmediato junto con los Dānavas; Govinda dejó a un lado el propósito de combatir y se dirigió al excelentísimo yajña de Bhṛgu.

Verse 6

मखं त्यक्त्वा गते देवे पश्चात्तैर्दानवोत्तमैः । आगत्य ध्वंसितः सर्वः स यज्ञः पापचेतनैः

Cuando el dios se hubo marchado, aquellos principales Dānavas llegaron después y, con mente pecaminosa, destruyeron por completo aquel yajña.

Verse 7

हरिं क्रुद्धः स योगींद्रः शशाप भृगुरेव तम् । दशजन्मानि भुंक्ष्व त्वं मच्छापकलुषीकृतः

Airado, aquel señor de los yoguis—Bhṛgu—maldijo al propio Hari: «Durante diez nacimientos sufrirás, manchado por mi maldición».

Verse 8

कर्मणः स्वस्य संभोगं संभोक्ष्यति जनार्दनः । तन्निमित्तं त्वया देवि दुःस्वप्नः परिवीक्षितः

Janārdana ciertamente experimentará el fruto de sus propios actos; por eso, oh Diosa, a causa de ello has visto ese sueño funesto.

Verse 9

इत्युक्त्वा तां गतो विप्रो ब्रह्मलोकं स नारदः । कृष्णस्यापि सुदुःखेन दुःखिता साभवत्तदा

Dicho esto a ella, el sabio Nārada partió hacia Brahmaloka. Y ella también, en aquel momento, quedó afligida, turbada por el intenso dolor de Kṛṣṇa.

Verse 10

रुरोद करुणं बाला हाहेति वदती मुहुः । गङ्गातीरोपविष्टा सा जलांते शृणु नन्दन

La joven lloró con compasión, diciendo una y otra vez: «¡Ay, ay!». Sentada en la orilla del Gaṅgā, permaneció al borde del agua—escucha, oh hijo.

Verse 11

सुनेत्राभ्यां तथाश्रूणि दुःखेनापि प्रमुंचति । तान्यश्रूणि प्रमुक्तानि गंगातोये पतंत्यपि

De sus hermosos ojos derrama lágrimas, aun por el dolor; y esas lágrimas, una vez soltadas, caen también en las aguas del Gaṅgā.

Verse 12

जले चैव निमज्जंति तस्याश्चाप्यश्रुबिंदवः । संभवंति पुनस्तात पद्मरूपाणि तानि च

Y aquellas gotas de lágrimas de ella se hunden en el agua; y luego, querido, allí renacen como lotos, tomando la forma de flores de padma.

Verse 13

गंगातोये प्रफुल्लानि वाहितानि प्रयांति वै । ददृशे दानवश्रेष्ठो विष्णुमायाप्रमोहितः

En las aguas del Gaṅgā se vieron, en verdad, flores plenamente abiertas siendo llevadas por la corriente. El más excelso de los Dānavas lo contempló, engañado por la māyā de Viṣṇu.

Verse 14

दुःखजानि न जानाति मुनिना कथितान्यपि । हर्षेण महताविष्टः परिजग्राह सोऽसुरः

Ni siquiera las consecuencias dolorosas dichas por el sabio llegaron a su entendimiento. Embargado por gran júbilo, aquel asura lo aceptó.

Verse 15

पद्मैस्तु पुष्पितैः सोपि पूजयेद्गिरिजाप्रियम् । सप्तकोटिभिर्दैत्येंद्रो विष्णुमायाप्रमोहितः

Él también debe adorar al amado de Girijā, Śiva, con lotos en flor. El señor de los Dānavas, engañado por la māyā de Viṣṇu, realizó esa ofrenda con siete crores de lotos.

Verse 16

अथ क्रुद्धा जगद्धात्री शंकरं वाक्यमब्रवीत् । पश्यैतस्य विकर्म त्वं दानवस्य महामते

Entonces la Madre del mundo, airada, habló a Śaṅkara estas palabras: «Oh magnánimo, mira la mala acción de este Dānava».

Verse 17

शोकोत्पन्नानि पद्मानि गंगातोयगतानि वै । अयमेष प्रगृह्णाति कामाकुलितचेतनः

Lotos nacidos del dolor iban, en verdad, llevados por las aguas del Gaṅgā; y este mismo hombre, con la mente turbada por el deseo, se dedica a recogerlos.

Verse 18

पूजयेच्चापि दुष्टात्मा शोकसंतापकारकैः । दुःखजैः शोकजैः पुष्पैस्तैः सुश्रेयः कथं भवेत्

Aunque un malvado realice adoración con ofrendas que causan pena y tormento—flores nacidas de miseria y duelo—¿cómo podría brotar de ello el verdadero mérito auspicioso?

Verse 19

यादृशेनापि भावेन मामेव परिपूजयेत् । तादृशेनापि भावेन अस्य सिद्धिर्भविष्यति

Cualquiera que sea la disposición con que alguien Me adore a Mí solo, con esa misma disposición madurará su logro espiritual.

Verse 20

सत्यध्यानविहीनोयं कामोदा न्यस्तमानसः । संजातः पापचारित्रो जहि देवि स्वतेजसा

Esta Kāmodā—privada de la verdadera contemplación y con la mente abatida—ha caído en conducta pecaminosa. Oh Diosa, destrúyela con tu propio resplandor.

Verse 21

एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं शंभोश्चैव महात्मनः । अस्यैव संक्षयं शंभो करिष्ये तव शासनात्

Así, tras oír aquellas palabras de Śambhu, el Señor magnánimo, oh Śambhu, por tu mandato pondré fin a esta misma duda.

Verse 22

एवमुक्त्वा ततो देवी तस्यापि वधकांक्षया । वर्त्तते हि विहुंडस्य वधोपायं व्यचिंतयत्

Dicho esto, la Diosa—deseando también su muerte—permaneció atenta, y se puso a meditar el medio de dar muerte a Vihuṇḍa.

Verse 23

कृत्वा मायामयं रूपं ब्राह्मणस्य महात्मनः । पूजयेच्छंकरं नाथं सुपुष्पैः पारिजातजैः

Asumiendo, por māyā, la forma de un brāhmaṇa de gran alma, debe adorar al Señor Śaṅkara, el Protector, con exquisitas flores del árbol pārijāta.

Verse 24

समेत्य दानवः पापो दिव्यां पूजां विनाशयेत् । कामाकुलः सुदुःखार्तस्तद्गतो भावतत्परः

Al llegar allí, el dánava pecador destruiría la adoración divina; agitado por el deseo y herido por un dolor intensísimo, con la mente fija sólo en ello y enteramente entregado a ello.

Verse 25

विष्णोश्चैव महामायां पूर्वदृष्टां स दानवः । सस्मार दानवः पापः कामबाणैः प्रपीडितः

Aquel malvado dānava, atormentado por las flechas del deseo, recordó de nuevo la gran Māyā de Viṣṇu que había visto antes.

Verse 26

तस्याः स्मरणमात्रेण कंदर्पेण बलीयसा । विरहाकुलदुःखार्तो रोदते हि मुहुर्मुहुः

Con sólo recordarla, vencido por el poderoso Kāma, él, afligido por el dolor de la separación, rompe en llanto una y otra vez, repetidamente.

Verse 27

कालाकृष्टः स दुष्टात्मा शोकजातानि तानि सः । परिगृह्य समायातः पूजनार्थी महेश्वरम्

Arrastrado por el Tiempo, aquel de alma perversa recogió aquellas cosas nacidas del duelo y llegó allí, deseoso de adorar a Maheśvara (Śiva).

Verse 28

देव्या कृतां हि पूजां च सुपुष्पैः पारिजातजैः । तां निर्णाश्य सुलोभेन शोकजैः परिपूजयेत्

Debe retirarse la adoración hecha a la Diosa con hermosas flores de pārijāta, y luego, por codicia, realizar una adoración sustitutiva con flores nacidas del dolor.

Verse 29

नेत्राभ्यां तस्य दुष्टस्य बिंदवस्तेऽश्रुसंभवाः । अविरलास्ततो वत्स पतंति लिंगमस्तके

De los ojos de aquel malvado, oh amado, las gotas nacidas de las lágrimas caen sin cesar sobre la cima del liṅga.

Verse 30

देवी ब्राह्मणरूपेण तमुवाच महामते । को भवान्पूजयेद्देवं शोकाकुलमनाः सदा

La Diosa, tomando la forma de un brāhmaṇa, le habló: «Oh magnánimo, ¿quién adoraría al Señor permaneciendo siempre afligido de corazón?»

Verse 31

पतंत्यश्रूणि देवस्य मस्तके शोकजानि ते । अपवित्राणि मे ब्रूहि एतमर्थं ममाग्रतः

Esas lágrimas nacidas del dolor caen sobre la cabeza del dios. Dime con claridad, aquí ante mí, por qué son impuras.

Verse 32

विहुंड उवाच । पूर्वं दृष्टा मया नारी सर्वसौभाग्यसंपदा । सर्वलक्षणसंपन्ना कामस्यायतनं महत्

Vihuṃḍa dijo: «Antes vi a una mujer colmada de todos los tesoros de la buena fortuna, dotada de todas las señales auspiciosas; en verdad, un gran recinto del deseo.»

Verse 33

तस्या मोहेन संदग्धः कामेनाकुलतां गतः । तया प्रोक्तं हि संभोगे देहि मे दायमुत्तमम्

Abrasado por el hechizo de ella y turbado por el deseo, quedé inquieto. Y ella, en el momento de la unión, dijo en verdad: «Dame la mejor dāya, la porción más excelente.»

Verse 34

कामोदसंभवैः पुष्पैः पूजयस्व महेश्वरम् । तेषां पुष्पकृतां मालां मम कंठे परिक्षिप

Adora a Maheśvara con flores nacidas de Kāmodā; y coloca en mi cuello una guirnalda hecha con esas mismas flores.

Verse 35

कोटिभिः सप्तसंख्यातैः पूजयस्व महेश्वरम् । तदर्थं पूजयाम्येव ईश्वरं फलदायकम्

Adora a Maheśvara con siete crores de ofrendas. Por ese mismo fin, yo en verdad adoro al Señor, dador de frutos (resultados).

Verse 36

कामोदसंभवैः पुष्पैर्दुर्लभैर्देवदानवैः । श्रीदेव्युवाच । क्व ते भावः क्व ते ध्यानं क्व ते ज्ञानं दुरात्मनः

Con flores nacidas del deseo, raras aun para dioses y demonios, dijo Śrī Devī: «¿Dónde está tu verdadera devoción? ¿Dónde tu meditación? ¿Dónde tu conocimiento, oh de mente perversa?»

Verse 37

ईश्वरस्यापि संबंधो नास्ति किंचित्त्वयैव हि । कामोदाया वरं रूपं कीदृशं वद सांप्रतम्

Ni siquiera con el Señor tienes en verdad vínculo alguno. Ahora dime: ¿cómo es, en este momento, la excelsa forma de Kāmodā?

Verse 38

क्व लब्धानि सुपुष्पाणि तस्या हास्योद्भवानि च । विहुंड उवाच । भावं ध्यानं न जानामि न दृष्टा सा मया कदा

«¿Dónde se obtuvieron esas bellas flores, y aquello que surgió de su risa?» dijo Vihuṇḍa: «No conozco su devoción ni su meditación; jamás la he visto.»

Verse 39

गंगातोयगतान्येव परिगृह्णामि नित्यशः । तैरहं पूजयाम्येकं शंकरं प्रवदाम्यहम्

Acepto siempre sólo aquello que ha tocado las aguas del Gaṅgā. Con ello adoro al único Śaṅkara; esto es lo que declaro.

Verse 40

ममाग्रे कथितं विप्र शुक्रेणापि महात्मना । वचनात्तस्य देवेशमर्चयामि दिनदिने

Oh brāhmaṇa, esto fue dicho ante mí incluso por el magnánimo Śukra; y por su mandato adoro día tras día al Señor de los dioses.

Verse 41

एतत्ते सर्वमाख्यातं यच्च पृष्टोस्मि सांप्रतम् । श्रीदेव्युवाच । कामोदारोदनाज्जातैः पुष्पैस्तैर्दुःखसंभवैः

«Todo esto te ha sido explicado, tal como ahora se me ha preguntado». Dijo Śrī Devī: «Con aquellas flores nacidas del amargo llanto de Kāma, flores cuyo origen es el dolor, …».

Verse 42

लिंगमर्चयसे दुष्ट प्रभाते नित्यमेव च । यादृशेनापि भावेन पुष्पैश्च यादृशैस्त्वया

Oh malvado, adoras el Liṅga cada mañana sin falta; pero sea cual sea tu intención, y sean cuales sean las flores que ofreces,

Verse 43

अर्चितो देवदेवेशस्तादृशं फलमाप्नुहि । दिव्यपूजां विनाश्यैवं शोकपुष्पैः प्रपूजसि

Aunque hayas adorado al Señor de los dioses, obtendrás un fruto de esa misma índole. Pues, tras arruinar la adoración divina, ahora rindes culto con flores de aflicción.

Verse 44

असौ दोषस्तवैवाद्य समुत्पन्नः सुदारुणः । तस्माद्दण्डं प्रदास्यामि भुंक्ष्व स्वकर्मजं फलम्

Esta gravísima falta ha surgido hoy en ti; por eso te impondré el castigo: soporta el fruto nacido de tus propias acciones.

Verse 45

तस्या वाक्यं समाकर्ण्य कालकृष्टो बभाष ताम् । रे रे दुष्ट दुराचार मम कर्मप्रदूषक

Al oír sus palabras, el que era arrastrado por el Tiempo le habló: «¡Eh, eh! Malvada de mala conducta, ¡corruptora de mi deber y de mi karma!»

Verse 46

हन्मि त्वामिह खड्गेन अनेनापि न संशयः । इत्युक्त्वा ब्राह्मणं तं स निशितं खड्गमाददे

«Aquí mismo te abatiré con esta espada; de ello no hay duda». Dicho esto al brāhmaṇa, tomó una espada afilada.

Verse 47

हंतुकामः स दुष्टात्मा अभ्यधावत दानवः । सा देवी विप्ररूपेण संक्रुद्धा परमेश्वरी

Con intención de matar, aquel dānava de alma perversa se lanzó hacia delante. Pero la Diosa, suprema en poder, se airó, apareciendo en forma de brāhmaṇa.

Verse 48

हन्मि त्वामिह खड्गेन अनेनापि न संशयः । स्वस्थानमागतं दृष्ट्वा हुंकारं विससर्ज ह । तेन हुंकारनादेन पतितो दानवाधमः

«Aquí y ahora te heriré con esta espada; de ello no hay duda.» Al verlo volver a su propio lugar, lanzó un rugido feroz; y por el sonido de aquel rugido cayó el más vil de los dānavas.

Verse 49

निश्चेष्टः कामरूपेण वज्राहत इवाचलः । पतिते दानवे तस्मिन्सर्वलोकविनाशके

Herido por Kāmarūpa, yacía inmóvil, como un monte quebrado por el rayo, cuando cayó aquel demonio destructor de los mundos.

Verse 50

लोकाः स्वास्थ्यं गताः सर्वे दुःखतापविवर्जिताः । एतस्मात्कारणाद्वत्स सा स्त्री वै परिदेवति

Todos los mundos han vuelto al bienestar, libres de pena y de ardoroso tormento. Por esta misma causa, hijo querido, esa mujer en verdad se lamenta.

Verse 51

गंगातीरे वरारोहा दुःखव्याकुलमानसा । एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्त्वया परिपृच्छितम्

En la ribera del Gaṅgā, oh noble señora, con la mente turbada por el dolor: todo cuanto preguntaste te ha sido ahora plenamente explicado.

Verse 52

विष्णुरुवाच । एवमुक्त्वा सुपुत्रं तं कुंजलो अंडजेश्वरः । विरराम महाप्राज्ञः किञ्चिन्नोवाच भूपते

Viṣṇu dijo: Habiendo hablado así a aquel buen hijo, Kuñjala —señor de los nacidos del huevo (las aves)— guardó silencio. El muy sabio no dijo nada más, oh rey.