Shloka 7

Honoring the Mother (Mātṛpūjanam): Consent, Equity, and Dana to Restore Household Dharma

Devanagari script

ज्येष्ठानां रूपयुक्तानां कलत्राणां विशांपते । मूर्घ्नि कीलं कनिष्ठाख्यं यो हि राजन्निखानयेत् ॥ ७ ॥

Transliteration

jyeṣṭhānāṃ rūpayuktānāṃ kalatrāṇāṃ viśāṃpate | mūrghni kīlaṃ kaniṣṭhākhyaṃ yo hi rājannikhānayet || 7 ||

Translation

Oh señor del pueblo, oh Rey: quien clave (entierre) una estaca llamada «la menor» en la cabeza de las esposas mayores y hermosas, incurre en una grave falta.

Word by Word

• ज्येष्ठानाम्: of the elder (ones)
• ज्येष्ठानाम्: सम्बन्ध (ṣaṣṭhī-sambandha)
• Type: Adjective
• Root: ज्येष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (कलत्राणाम्)

• रूप-युक्तानाम्: of those endowed with beauty
• रूप-युक्तानाम्: सम्बन्ध (ṣaṣṭhī-sambandha)
• Type: Adjective
• Root: रूप (प्रातिपदिक) + युक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक, √युज्)
• Form: तत्पुरुष (उपपद/संबन्ध: ‘endowed with beauty’); पुंलिङ्ग; षष्ठी विभक्ति, बहुवचन; विशेषण

• कलत्राणाम्: of the wives
• कलत्राणाम्: सम्बन्ध (ṣaṣṭhī-sambandha)
• Type: Noun
• Root: कलत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी विभक्ति, बहुवचन

• विशाम्: of the people
• विशाम्: सम्बन्ध (ṣaṣṭhī-sambandha)
• Type: Noun
• Root: विश् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; षष्ठी विभक्ति, बहुवचन (समासपूर्वपद)

• पते: O lord
• पते: सम्बोधन (sambodhana)
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन, एकवचन

• मूर्ध्नि: on the head
• मूर्ध्नि: अधिकरण (adhikaraṇa)
• Type: Noun
• Root: मूर्धन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति (अधिकरण/locative), एकवचन

• कीलम्: a peg/nail
• कीलम्: कर्म (karma)
• Type: Noun
• Root: कील (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• कनिष्ठ-आख्यम्: called ‘the youngest’
• कनिष्ठ-आख्यम्: कर्म-विशेषण (karma-viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: कनिष्ठ (प्रातिपदिक) + आख्य (कृदन्त/प्रातिपदिक, आ√ख्या ‘to name’)
• Form: तत्पुरुष (‘named/known as the youngest’); पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण (कीलम्)

• यः: who
• यः: कर्ता (kartā)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)

• हि: indeed
• हि: सम्बन्धसूचक निपात (particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• राजन्: O king
• राजन्: सम्बोधन (sambodhana)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन, एकवचन

• निखानयेत्: should drive in / should dig in
• निखानयेत्: क्रिया (kriyā)
• Type: Verb
• Root: नि√खन् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (potential/optative); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; हेतुमति/णिच्-प्रयोगः सम्भाव्यः (causative sense possible: ‘should cause to be dug’), पाठानुसार ‘should dig in’

Speaker

Narada (narration/instructional passage; addressee: a King)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: raudra

Secondary Rasa: karuna

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It warns against a cruel, humiliating act toward women—highlighting that adharma (harm and degradation of others) produces severe spiritual demerit (pāpa) and obstructs auspicious results sought through tirtha-yatra and ritual merit.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti in the Purāṇic frame is inseparable from compassion and restraint; harming others—especially dependents and family—contradicts Viṣṇu-centered purity of conduct that supports devotion and sacred observances.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Primarily Dharma-oriented application rather than a Vedāṅga technical lesson; it functions like a dharma injunction (niṣedha), guiding ethical boundaries that underpin successful ritual life.