Shloka 6

Honoring the Mother (Mātṛpūjanam): Consent, Equity, and Dana to Restore Household Dharma

Devanagari script

मोहिन्युवाच । परिसांत्वय राजेंद्र इमान्दारान्सुदुःखितान् । ममोद्वाहेन निर्विण्णान्निराशान्कामभोगयोः ॥ ६ ॥

Transliteration

mohinyuvāca | parisāṃtvaya rājeṃdra imāndārānsuduḥkhitān | mamodvāhena nirviṇṇānnirāśānkāmabhogayoḥ || 6 ||

Translation

Dijo Mohinī: «Oh rey de reyes, consuela a estas esposas hondamente afligidas; por mi matrimonio han quedado desalentadas y sin esperanza respecto al amor y al goce conyugal».

Word by Word

• मोहिनी: Mohinī
• मोहिनी: कर्ता (kartā)
• Type: Noun
• Root: मोहिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: क्रिया (kriyā)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• परिसान्त्वय: comfort (them)
• परिसान्त्वय: क्रिया (kriyā)
• Type: Verb
• Root: परि√सान्त्व्/सान्त्वय् (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ/imperative); मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• राजेन्द्र: O king of kings
• राजेन्द्र: सम्बोधन (sambodhana)
• Type: Noun
• Root: राजेन्द्र (प्रातिपदिक: राजन् + इन्द्र)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन, एकवचन; तत्पुरुष (‘king of kings’)

• इमान्: these
• इमान्: कर्म-विशेषण (karma-viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (दारा-विशेषण)

• दारान्: wives
• दारान्: कर्म (karma)
• Type: Noun
• Root: दार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, बहुवचन

• सु-दुःखितान्: very distressed
• सु-दुःखितान्: कर्म-विशेषण (karma-viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + दुःखित (कृदन्त-प्रातिपदिक, दुःख)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारय (‘very sorrowful’)

• मम: my
• मम: सम्बन्ध (ṣaṣṭhī-sambandha)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम; षष्ठी विभक्ति, एकवचन

• उद्वाहेन: by (my) marriage
• उद्वाहेन: करण (karaṇa)
• Type: Noun
• Root: उद्वाह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया विभक्ति (करण/instrumental), एकवचन

• निर्विण्णान्: disgusted / weary
• निर्विण्णान्: कर्म-विशेषण (karma-viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: निर्√विद् (धातु) → निर्विण्ण (क्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, बहुवचन; विशेषण

• निराशान्: hopeless
• निराशान्: कर्म-विशेषण (karma-viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: निराश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, बहुवचन; विशेषण

• काम-भोगयोः: of pleasures and enjoyments
• काम-भोगयोः: सम्बन्ध (ṣaṣṭhī-sambandha)
• Type: Noun
• Root: काम (प्रातिपदिक) + भोग (प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्व-समास; द्विवचनार्थे द्विवचन-स्थाने षष्ठी/सप्तमी-द्विवचनरूपम्: षष्ठी विभक्ति, द्विवचन (genitive dual)

Speaker

Mohinī

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: karuna

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Mohinī
• Rājendra (the King)
• Dārāḥ (wives)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It highlights dharmic sensitivity: even in royal or marital decisions, one must acknowledge others’ suffering and actively offer consolation, reflecting restraint and responsibility within saṃsāra.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly, it supports bhakti ethics by emphasizing compassion and non-cruelty; a mind trained to console and protect others becomes fit for steadier devotion and remembrance of the Divine.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

No specific Vedāṅga technique is taught in this verse; the practical takeaway is dharma-nīti—proper conduct and speech (saṃtvana) expected of a ruler in social and family duties.