The Explanation of Sandhyā and Related Daily Observances (Saṅdhyā-ādi Nitya-karma-Vidhi)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । ततः श्वासानुसारेण दत्वा पादं महीतले । समुद्र मेखले देवि पर्वतस्तनमण्डले 1. ॥ १ ॥

Dijo Sanatkumāra: Luego, acompasándose con el ritmo de la respiración, al posar los pies sobre el suelo—oh Diosa—debe meditarse en la Tierra, ceñida por los océanos como por un cinturón y adornada con montañas a modo de senos.

Verse 2

विष्णुपत्नि नमस्तुभ्यं पादस्पर्शं क्षमस्व मे । इति भूमिं तु सम्प्रार्थ्य विहरेच्च यथाविधि ॥ २ ॥

«Oh Tierra, consorte de Viṣṇu, reverencias a ti. Perdona el contacto de mis pies.» Así, tras suplicar respetuosamente al suelo, debe uno moverse y proceder según lo prescrito.

Verse 3

रक्षः कोणे ततो ग्रामाद्गत्वा मन्त्रमुदीरयेत् । गच्छन्तु ऋषयो देवाः पिशाचा ये च गुह्यकाः ॥ ३ ॥

Luego, saliendo de la aldea hacia el cuadrante asociado a los rākṣasas, debe recitarse el mantra: «Que se retiren los sabios ṛṣis y los dioses; y que se retiren también los piśācas y los llamados guhyakas».

Verse 4

पितृभूतगणाः सर्वे करिष्ये मलमोचनम् । इति तालत्रयं दत्वा शिरः प्रावृत्य वाससा ॥ ४ ॥

«Oh, todas las huestes de los Pitṛs y de los Bhūtas, ahora aliviaré mi impureza». Dicho esto, aplaude tres veces y, cubriéndose la cabeza con un paño, prosigue.

Verse 5

दक्षिणाभिमुखं रात्रौ दिवा स्थित्वा ह्युदङ्मुखः । मलं विसृज्य शौचं तु मृदाद्भिः समुपाचरेत् ॥ ५ ॥

De noche debe mirarse hacia el sur, y de día permanecer de pie mirando hacia el norte. Tras evacuar, ha de cumplirse la purificación (śauca) con tierra (arcilla) y agua, según el rito.

Verse 6

एका लिङ्गे गुदे तिस्रो दश वामकरे मृदः । करयोः सप्त वै दद्यात्त्रित्रिवारं च पादयोः ॥ ६ ॥

De la tierra purificadora: una aplicación para el órgano genital; tres para el ano; diez para la mano izquierda. Para ambas manos, aplíquense siete; y para los pies, tres y tres veces.

Verse 7

एवं शौचं विधायाथ गण्डूषान्द्वादशैव तु । कृत्वा वनस्पतिं चाथ प्रार्थयेन्मनुनामुना ॥ ७ ॥

Habiendo realizado así la purificación, debe hacerse doce enjuagues de boca (gaṇḍūṣa). Luego, invocando al sagrado ‘Vanaspati’, señor de las plantas, debe orar con este mantra prescrito.

Verse 8

आयुर्बलं यशो वर्चः प्रजाः पशुवसूनि च । श्रियं प्रज्ञां च मेधां च त्वं नो देहि वनस्पते ॥ ८ ॥

Oh Vanaspati, Señor del bosque, concédenos longevidad y fuerza, fama y resplandor; descendencia, ganado y riquezas; y otórganos también prosperidad (śrī), sabiduría y aguda inteligencia (medhā).

Verse 9

संप्रार्थ्यैवं दन्तकाष्ठं द्वादशाङ्गुलसंमितम् । गृहीत्वा काममंत्रेण कुर्यान्मन्त्री समाहितः ॥ ९ ॥

Habiendo así suplicado con reverencia permiso y bendición, el practicante tome un palillo dental de doce anchos de dedo; luego, con la mente recogida, cumpla el rito recitando el Kāma-mantra.

Verse 10

कामदेवपदं ङेन्तं तथा सर्वजनप्रियम् । हृदन्तः कामबीजाढ्यं दन्तांश्चानेन शोधयेत् ॥ १० ॥

Debe emplearse la sílaba (pada) vinculada a Kāmadeva, que termina en la nasal «ṅ», amada por todos. Terminando con el sonido del corazón (hṛd-anta) y colmada del kāma-bīja, con ella se han de purificar también las letras dentales (dantya).

Verse 11

जिह्वोल्लेखो वाग्भवेन मूलेन क्षालयेन्मुखम् । देवागारं ततो गत्वा निर्माल्यमपसार्य च ॥ ११ ॥

Tras raspar y limpiar la lengua, debe enjuagarse la boca con el mūla-mantra de Vāgbhava; luego, yendo al santuario de la Deidad, retire el nirmālya: las ofrendas anteriores, como flores marchitas y similares.

Verse 12

परिधायाम्बरं शुद्धं मङ्गलारार्तिकं चरेत् । अस्त्रेण पात्रं संप्रोक्ष्य मूलेन ज्वालयेच्च तम् ॥ १२ ॥

Habiéndose vestido con ropas limpias y puras, debe realizar el auspicioso ārati. Purificando el recipiente con el Astra-mantra mediante aspersión, luego debe encenderlo con el Mūla-mantra.

Verse 13

संपूज्य पात्र्रमादायोत्थाय घन्टां च वादयेत् । सुगोघृतप्रदीपेन भ्रामितेन समन्ततः ॥ १३ ॥

Habiendo rendido la debida adoración, tome el recipiente, póngase en pie y haga sonar la campana; luego, con una lámpara bien preparada, alimentada con ghee de vaca, hágala girar en círculo por todas partes en el ārati.

Verse 14

वाद्यैर्गींतैर्मनोज्ञैश्च देवस्यारार्तिकं भवेत् । इति नीराजनं कृत्वा प्रार्थयित्वा निजेश्वरम् ॥ १४ ॥

Con cantos agradables y con instrumentos musicales, debe realizarse el ārārtika (ārati) del Señor. Habiendo así concluido el nīrājana (el ondear de las luces), debe luego orar a su propio Señor.

Verse 15

स्नातुं यायान्निम्नगादौ कीर्तयन्देवतागुणान् । गत्वा तीर्थं नमस्कृत्य स्नानीयं च निधाय वै ॥ १५ ॥

Para bañarse, debe ir a un río u otro cauce bajo, cantando las virtudes de las deidades. Al llegar al tīrtha (vado sagrado), debe inclinarse con reverencia y, luego, colocar debidamente los enseres destinados al baño.

Verse 16

मूलाभिमन्त्रितमृदमादाय कटिदेशतः । विलिप्य पादपर्यन्तं क्षालयेत्तीर्थवारिणा ॥ १६ ॥

Tomando arcilla consagrada con el mūla-mantra (mantra raíz), debe untarla desde la cintura hasta los pies; y luego lavarla con el agua del tīrtha (vado sagrado).

Verse 17

ततश्च पञ्चभिः पादौ प्रक्षाल्यान्तर्जले पुनः । प्रविश्य नाभिमात्रे तु मृदं वामकरस्य च ॥ १७ ॥

Luego, lavando los pies con cinco puñados de agua, debe entrar de nuevo en el agua. De pie con el agua hasta el ombligo, debe tomar también un terrón de arcilla con la mano izquierda.

Verse 18

मणिबन्धे हस्ततले तदग्रे च तथा पुनः । कृत्वाङ्गुल्या गाङ्गमृदमादायास्त्रेण तत्पुनः ॥ १८ ॥

En la muñeca, en la palma y de nuevo en su parte anterior, con el dedo debe tomar la arcilla sagrada del Ganges (Ganga-mṛd) y aplicarla otra vez, acompañándola con el Astra-mantra.

Verse 19

निजोपरि च मन्त्रज्ञो भ्रामयित्वा त्यजेत्सुधी । तलस्थां च षडङ्गेषु तन्मन्त्रैः प्रविलेपयेत् ॥ १९ ॥

El sabio conocedor de mantras debe hacerlo girar sobre sí mismo y luego apartarlo. Después, con esos mismos mantras, ha de ungir los seis miembros con la sustancia colocada en la palma de la mano.

Verse 20

निमज्य क्षालयेत्सम्यग् मलस्नानमितीरितम् । विभाव्येष्टमयं सर्वमान्तरं स्नानमाचरेत् ॥ २० ॥

Tras sumergirse, debe lavarse por completo: esto se llama “baño que elimina la impureza”. Luego, contemplando que todo está colmado por la presencia del Amado (la Deidad elegida), debe realizar el baño interior, la purificación mental.

Verse 21

अनन्तादित्यसङ्काशं निजभूषायुधैर्युतम् । मन्त्रमूर्तिं प्रभुं स्मृत्वा तत्पादोदकसंभवाम् ॥ २१ ॥

Recordando al Señor—cuyo resplandor es como el sol sin fin, adornado con Sus propios ornamentos y armas, y que es la misma forma del mantra—debe entonces tomar el agua/sustancia sagrada nacida del agua que ha lavado Sus pies.

Verse 22

धारां च ब्रह्मरन्ध्रेण प्रविशन्तीं निजां तनुम् । तया संक्षालयेत्सर्वमन्तर्द्देहगतं मलम् ॥ २२ ॥

Y debe contemplar una corriente que entra en su propio cuerpo por el brahma-randhra (la abertura craneal). Con esa corriente interior, ha de lavar por completo toda impureza alojada dentro del cuerpo.

Verse 23

तत्क्षणाद्विरजा मन्त्री जायते स्फटिकोपमः । ततः श्रौतोक्तविधिना स्नात्वा मन्त्री समाहितः ॥ २३ ॥

En ese mismo instante, el practicante de mantras queda libre de impureza, claro como el cristal. Luego, tras bañarse según el rito enseñado en la tradición Śrauta, permanece sereno, recogido y atento.

Verse 24

मन्त्रस्नानं ततः कुर्यात्तद्विधानमथोच्यते । देशकालौ च सङ्कीर्त्य प्राणायामषडङ्गकैः ॥ २४ ॥

Después, debe realizarse el “baño de mantras” (mantra-snāna). Ahora se expone su rito: tras proclamar debidamente el lugar y el tiempo, practíquese el prāṇāyāma junto con los seis miembros auxiliares (ṣaḍ-aṅga).

Verse 25

कृत्वार्कमन्दलात्तीर्थान्याह्वयेन्मुष्टिमुद्र या । ब्रह्माण्डोदरतीर्थानि करैः स्पृष्टानि ते रवेः ॥ २५ ॥

Habiendo formado el “disco solar” (arka-maṇḍala), invóquense los tīrthas mediante el sello del puño (muṣṭi-mudrā). Oh Ravi, los tīrthas que moran en el seno del “huevo cósmico” (brahmāṇḍa) son tocados por tus rayos, como por tus manos.

Verse 26

तेन सत्येन मे देव देहि तीर्थं दिवाकर ॥ २६ ॥

Por esa verdad mía, oh Deva—oh Divākara (Sol)—concédeme un tīrtha.

Verse 27

गङ्गे च यमुने चैव गोदावरि सरस्वति । नर्मदे सिन्धुकावेरि जलेऽस्मिन्सन्निधिं कुरु ॥ २७ ॥

Oh Gaṅgā, oh Yamunā, y también oh Godāvarī, oh Sarasvatī; oh Narmadā, oh Sindhu, oh Kāverī: haced presencia en esta agua.

Verse 28

इत्यावाह्य जले तानि सुधाबीजेन योजयेत् । गोमुद्र यामृतीकृत्य कवचेनावगुण्ठ्य च ॥ २८ ॥

Así, tras invocarlas en el agua, únanse (conságrense) con el mantra “Sudhā-bīja”. Luego, mediante la Go-mudrā, hágase que se vuelva como amṛta, y cúbrase y protéjase con el Kavaca.

Verse 29

संरक्ष्यास्त्रेण तत्पश्चाच्चक्रमुद्रां प्रदर्शयेत् । वह्न्यर्केन्दुमण्डलानि तत्र सन्चितयेद्बुधः ॥ २९ ॥

Después de resguardar el rito/el recinto con el astra protector (mantra-misil), debe mostrarse la Cakra-mudrā; y el sabio practicante dispondrá allí los emblemas circulares del Fuego, del Sol y de la Luna.

Verse 30

मन्त्रयेदर्कमन्त्रेण सुधाबीजेन तज्जलम् । मूलेन चैकादशधा तत्र सम्मन्त्र्य भावयेत् ॥ ३० ॥

Conságrese esa agua recitando el Arka-mantra y la sílaba semilla de Sudhā; y luego, con el mūla-mantra, tras empoderarla debidamente once veces, medítese e infúndase en ella la potencia sagrada deseada.

Verse 31

पूजायन्त्रं च तन्मध्ये स्वान्तादावाह्य देवताम् । स्नापयित्वार्चयेत्तां च मानसैरुपचारकैः ॥ ३१ ॥

Prepárese el pūjā-yantra y, trayendo a la Deidad desde el propio corazón interior, invóquesela en su centro. Luego, tras bañarla ritualmente, adóresela con ofrendas mentales (mānasa-upacāras).

Verse 32

सिंहासनस्थां तां नत्वा तज्जलं प्रणमेत्सुधीः । आधारः सर्वभूतानां विष्णोरतुलतेजसः ॥ ३२ ॥

Habiéndose postrado ante Ella, sentada en el trono, el sabio debe también postrarse ante esa agua; pues ella es el sostén de todos los seres, perteneciente a Vishnu de esplendor incomparable.

Verse 33

तद्रू पाश्च ततो जाता आपस्ताः प्रणमाम्यहम् । इति नत्वा समारुन्ध्य सप्तच्छिद्राणि साधकः ॥ ३३ ॥

Entonces (contempla): «De Eso nacieron las aguas, de esa misma forma; yo me inclino ante esas aguas». Habiéndose inclinado así, el sādhaka cierra y refrena las siete aberturas (de la cabeza).

Verse 34

निमज्य सलिले तस्मिन्मूलं देवाकृतिं स्मरेत् । निमज्ज्योन्मज्ज्य त्रिश्चैवं सिंचेत्कं कुंभमुद्रया ॥ ३४ ॥

Habiéndolo sumergido en esa agua, recuérdese el Mantra Raíz junto con la forma divina. Luego, sumergiéndolo y sacándolo tres veces de este modo, rocíese (el agua) con la mudrā del kumbha.

Verse 35

त्रिर्मूलेन चतुर्मन्त्रैरभिर्षिञ्चेन्निजां तनुम् । चत्वारो मनवस्तेऽत्र कथ्यन्ते तान्त्रिका मुने ॥ ३५ ॥

Con el Mūla(-mantra) recitado tres veces y con cuatro mantras adicionales, debe rociarse ritualmente (consagrarse) el propio cuerpo. Aquí también, oh sabio, se enseñan cuatro “Manus”, según la tradición tántrica.

Verse 36

सिसृक्षोर्निखिलं विश्वं मुहुः शुक्रं प्रजापतेः । मातरः सर्वभूतानामापो देव्यः पुनन्तु माम् ॥ ३६ ॥

Que las Aguas divinas—madres de todos los seres—me purifiquen: esas aguas que brotan una y otra vez de la semilla de Prajāpati cuando él desea crear este universo entero.

Verse 37

अलक्ष्मीर्मलरूपा या सर्वभूतेषु संस्थिता । क्षालयन्ति च तां स्पर्शादापो देव्यः पुनन्तु माम् ॥ ३७ ॥

Que las Aguas divinas me purifiquen: pues esa Alakṣmī—la desventura en forma de impureza—habita en todos los seres, y por su solo contacto las Aguas la lavan y la apartan.

Verse 38

यन्मे केशेषु दौर्भाग्यं सीमन्ते यच्च मूर्द्धनि । ललाटे कर्णयोरक्ष्णोरापस्तद्धन्तु वो नमः ॥ ३८ ॥

Cualquier desventura que haya en mi cabello, en la raya del cabello y en mi coronilla—en mi frente, en mis oídos y en mis ojos—que las aguas sagradas la destruyan. Salutaciones a vosotras, oh Aguas.

Verse 39

आयुरारोग्यमैश्वर्यमरिपक्षक्षयं शुभम् । सन्तोषः क्षान्तिरास्तिक्यं विद्या भवतु वो नमः ॥ ३९ ॥

Que seáis bendecidos con larga vida, buena salud, prosperidad y señorío, la destrucción de las fuerzas enemigas y lo auspicioso; que en vosotros surjan contento, paciencia, fe en los Vedas y conocimiento verdadero—salutaciones a vosotros.

Verse 40

विप्रपादोदकं पीत्वा शालग्रामशिलाजलम् । पिबेद्विरुद्धं नो कुर्यादेषां तु नियतो विधिः ॥ ४० ॥

Habiendo bebido primero el agua que ha lavado los pies de un brāhmaṇa, bébase después el agua vinculada a la piedra Śālagrāma. No se las tenga por incompatibles; pues para ellas está prescrito un rito fijo y específico.

Verse 41

पृथिव्यां यानि तीर्थानि दक्षाङ्घ्रौ तानि भूसुरे । स्वेष्टदेवं समुद्वास्य मन्त्री मार्तण्डमण्डले ॥ ४१ ॥

Oh brāhmaṇa (bhūsura), todos los tīrtha que existen en la tierra están presentes en el pie derecho. Habiendo invocado debidamente a la deidad elegida (iṣṭa-devatā), el conocedor del mantra debe contemplar y adorar dentro del orbe de Mārtaṇḍa, el Sol.

Verse 42

ततस्तीरं समागत्य वस्त्रं संक्षाल्य यत्नतः । वाससी परिधायाथ कुर्यात्सन्ध्यादिकं सुधीः ॥ ४२ ॥

Luego, llegando a la orilla del río, lávelo con esmero su paño. Tras vestir ropas limpias, el sabio debe realizar los ritos de Sandhyā y las demás observancias cotidianas.

Verse 43

रोगाद्यशक्तो मनुजः कुर्यात्तत्राघमर्षणम् । अथवा भस्मना स्नातो रजोभिश्चैव वाऽक्षमः ॥ ४३ ॥

Si una persona no puede (realizarlo) por enfermedad y similares, que allí practique la expiación llamada Āghamarṣaṇa. O bien, si aun así no es capaz, que se bañe con ceniza y también con polvo.

Verse 44

अथ सन्ध्यादिकं कुर्यात् स्थित्वा चैवासने शुभे । केशवेन तथा नारायणेन माधवेन च ॥ ४४ ॥

Luego, sentado firmemente en un asiento auspicioso, debe realizar la Sandhyā y los ritos diarios afines, invocando al Señor como Keśava, y también como Nārāyaṇa y Mādhava.

Verse 45

संप्राश्य तोयं गोविन्दविष्णुभ्यां क्षालेत्करौ । मधुसूदनत्रिविक्रमाभ्यामोष्ठौ च मार्जयेत् ॥ ४५ ॥

Tras sorber agua (ācaman), debe lavarse las manos pronunciando los nombres Govinda y Viṣṇu; y también debe limpiarse los labios pronunciando los nombres Madhusūdana y Trivikrama.

Verse 46

वामनश्रीधराभ्यां च मुखं हस्तौ स्पृशेत्ततः । हृषीकेशपद्मनाभाभ्यां स्पृशेच्चरणौ ततः ॥ ४६ ॥

Luego, recordando al Señor como Vāmana y Śrīdhara, debe tocarse el rostro y las manos. Después, recordándolo como Hṛṣīkeśa y Padmanābha, debe tocarse los pies.

Verse 47

दामोदरेण मूर्द्धानं मुखं सङ्कर्षणेन च । वासुदेवेन प्रद्युम्नेन स्पृशेन्नासिके ततः ॥ ४७ ॥

Con el mantra de Dāmodara debe tocarse la coronilla; con Saṅkarṣaṇa, el rostro; y luego, con Vāsudeva y Pradyumna, debe tocarse las fosas nasales.

Verse 48

अनिरुद्धपुरुषोत्तमाभ्यां नेत्रे स्मृशेत्ततः । अधोक्षजनृसिंहाभ्यां श्रवणे संस्पृशेत्तथा ॥ ४८ ॥

Luego, recordando a Aniruddha y a Puruṣottama, debe tocar (consagrar) los ojos; del mismo modo, recordando a Adhokṣaja y a Nṛsiṃha, debe tocar (consagrar) los oídos.

Verse 49

नाभिं स्पृशेदच्युतेन जनार्दनेन वक्षसि । हरिणा विष्णुनांसौ च वैष्णावाचमनं त्विदम् ॥ ४९ ॥

Toca el ombligo pronunciando “Acyuta”; toca el pecho pronunciando “Janārdana”; toca los hombros con “Hari” y “Viṣṇu”. Ésta es la forma vaiṣṇava del ācamana, el rito de sorber agua para la purificación.

Verse 50

प्रणवाद्यैर्ङेतमोन्तैः केशवादिकनामभिः । मुखे नसोः प्रदेशिन्याऽनामया नेत्रकर्णयोः 1. ॥ ५० ॥

Con mantras que comienzan con Oṁ y concluyen en “netra”, y con los Nombres divinos que empiezan por Keśava, debe hacerse nyāsa en la boca y en la nariz; y luego, con el dedo índice (pradeśinī) y el “Anāmaya”, colocarlo sobre los ojos y los oídos.

Verse 51

कनिष्ठया नाभिदेशं सर्वत्राङ्गुष्ठयोजनम् । आत्मविद्याशिवैस्तत्त्वैस्वाहान्तैः शैवमीरितम् ॥ ५१ ॥

Con el meñique (kaniṣṭhā) se toca la región del ombligo y se marca por doquier midiendo por el ancho de un pulgar; al hacer nyāsa, se colocan los principios śaivas desde “Ātma-vidyā” hasta la fórmula-mantra “svāhā”. Así se enseña el procedimiento śaiva.

Verse 52

दीर्घत्रयेन्दुयुग्व्योमपूर्वकैश्च पिबेज्जलम् । आत्मविद्याशिवैरेव शैवं स्वाहावसानिकैः ॥ ५२ ॥

Tras pronunciar primero las sílabas “dīrgha, traya, indu, yuga, vyoma”, debe beberse el agua; y del mismo modo, con los mantras śaivas formados por “ātma, vidyā, śiva” y concluidos con “svāhā”, ha de realizarse el rito śaiva.

Verse 53

वालज्जाश्रीमुखैः प्रोक्तं शाक्तं स्वाहावसानिकैः । वाग्लज्जाश्रीमुखैः प्रोक्तं द्विजाचमनमर्थदम् ॥ ५३ ॥

Se enseña que la fórmula śākta comienza con “vā, la, ljjā, śrī” y termina con “svāhā”. Y el ācamana del dvija (dvijācamanam), eficaz, se enseña como comenzando con “vāk, ljjā, śrī”.

Verse 54

तिलकं च ततः कुर्याद्भाले सुष्ठु गदाकृति । नन्दकं हृदये शखचक्रे चैव भुजद्वये ॥ ५४ ॥

Luego debe aplicarse el tilaka en la frente, bien formado con figura de maza; y colocar la marca de Nandaka en la región del corazón, y las marcas de la caracola y del disco en ambos brazos.

Verse 55

शार्ङ्गबाणं मस्तके च विन्यसेत्क्रमशः सुधीः । कर्णमूले पार्श्वयोश्च पृष्ठे नाभौ ककुद्यपि ॥ ५५ ॥

El practicante sabio debe, en el debido orden, colocar (la marca/mantra de) Śārṅga y la flecha sobre la cabeza; y asimismo en la raíz de ambos oídos, en los dos costados, en la espalda, en el ombligo y también sobre la joroba (parte alta de la espalda).

Verse 56

एवं तु वैष्णवः कुर्यान्मृद्भिस्तीर्थोद्भवादिभिः । अग्निहोत्रोद्भवं भस्म गृहीत्वा त्र्यम्बकेण तु ॥ ५६ ॥

Así debe obrar un vaiṣṇava, usando arcilla y cosas semejantes que proceden de los tīrtha, los lugares sagrados de peregrinación; y tomando la ceniza nacida del Agnihotra, debe (aplicarla) mientras recita el mantra de Tryambaka.

Verse 57

किवाग्निरिति मंत्रैणाभिमन्त्र्य पञ्चमन्त्रकैः । क्रमात्तत्पुरुषाघोरसद्योजातादिनामभिः ॥ ५७ ॥

Habiendo consagrado (abhimantra) con el mantra que comienza “kivāgnir…”, debe luego, en el orden debido, realizar la santificación con los cinco mantras—llamados Tatpuruṣa, Aghora, Sadyojāta y los demás.

Verse 58

पञ्च कुर्यात्त्रिपुन्ड्राणि भालांसोदरहृत्सु च । शैवः शाक्तत्त्रिकोणाभं नारीवद्वा समाचरेत् ॥ ५८ ॥

Deben hacerse cinco marcas de tripuṇḍra: en la frente, en los hombros, en el vientre y en el corazón. Un śaiva o un śākta debe aplicar una marca de forma triangular, o bien seguir la práctica prescrita para las mujeres.

Verse 59

कृत्वा तु वैदिकीं सन्ध्यां तान्त्रिकीं च समाचरेत् । आचम्य विधिवन्मन्त्री तीर्थान्यावाह्य पूर्ववत् ॥ ५९ ॥

Habiendo realizado la Sandhyā védica, debe cumplirse también, debidamente, la observancia tántrica. Tras hacer ācamana (sorber agua para purificarse) conforme al rito, el conocedor de mantras ha de invocar los tīrthas sagrados como antes.

Verse 60

ततस्त्रिवारं दर्भेण भूमौ तोयं विनिःक्षिपेत् । सप्तधा तज्जलेनाथ मूर्द्धानमभिषेचयेत् ॥ ६० ॥

Luego, con una brizna de hierba darbha, vierta agua en el suelo tres veces; y después, con esa misma agua, rocíe (ungiendo) la cabeza siete veces.

Verse 61

ततश्च प्राणानायम्य कृत्वा न्यासं षडङ्गकम् । आदाय वामहस्तेऽम्बु दक्षेणाच्छाद्य पाणिना ॥ ६१ ॥

Después, regulando el aliento mediante prāṇāyāma y realizando el nyāsa de seis miembros, tome agua en la mano izquierda y cúbrala con la palma derecha.

Verse 62

वियद्वाय्वग्नितोयक्ष्माबीजैः सन्मन्त्र्य मन्त्रवित् । मूलेन तस्मात् श्चोतद्भिर्बिन्दुभिस्तत्त्वमुद्रया ॥ ६२ ॥

El conocedor de mantras debe consagrar debidamente con las bīja-mantras del éter, el aire, el fuego, el agua y la tierra. Luego, con el mantra raíz (mūla), ha de sellarlo mediante la ‘tattva-mudrā’, usando las gotas (bindu) que de ello van destilando.

Verse 63

स्वशिरः सप्तधा प्रोक्ष्यावशिष्टं तत्पुनर्जलम् । कृत्वा तदक्षरं मन्त्री नासिकान्तिकमानयेत् ॥ ६३ ॥

Tras rociar su propia cabeza siete veces, el practicante de mantras debe tomar de nuevo el agua restante. Habiendo formado y potenciado esa sílaba (akṣara), debe acercarla a la fosa nasal.

Verse 64

जलं तेजोमयं तच्चाकृष्यान्तश्चेडया पुनः । प्रक्षाल्यान्तर्गतं तेन कलमषं तज्जलं पुनः ॥ ६४ ॥

Luego, aspirando de nuevo esa agua—resplandeciente como fuego—por iḍā (el canal izquierdo), debe lavarse la impureza que ha entrado en el interior; y esa misma agua ha de expulsarse otra vez.

Verse 65

कृष्णवर्णं पिङ्गलया रचयेत्स्वाग्रतस्तथा । क्षिपेदस्त्रेण तत्पश्चात्कल्पिते कुलिशोपले ॥ ६५ ॥

Con piṅgalā (de color amarillo), dibújese ante sí la figura o marca de color negro. Después, con el mantra ‘Astra’ (arma), arrójese sobre la piedra preparada, semejante al rayo-vajra (kuliśa-upala).

Verse 66

एतद्धि सर्वपापघ्नं प्रोक्तं चैवाघमर्षणम् । ततश्च हस्तौ प्रक्षाल्य प्राग्वदाचम्य मन्त्रवित् ॥ ६६ ॥

Esto, en verdad, se declara como el ‘Aghamarṣaṇa’, el que destruye todos los pecados. Después, el conocedor del mantra debe lavarse las manos y, como antes, realizar ācamana (la libación ritual de agua).

Verse 67

समुत्थाय च मन्त्रज्ञस्ताम्रपात्रे सुमादिकम् । प्रक्षिप्यार्घं प्रदद्याद्वै मूलान्तैर्मन्त्रमुच्चरन् ॥ ६७ ॥

Luego, poniéndose en pie, el conocedor de mantras debe colocar en un recipiente de cobre objetos auspiciosos, como flores y similares, y ofrecer arghya recitando los mantras que concluyen con las sílabas mūla (raíz).

Verse 68

रविमंडलसंस्थाय देवायार्घ्यं प्रकल्पयेत् । दत्वार्घं त्रिरनेनाथ देवं रविगतं स्मरेत् ॥ ६८ ॥

Prepárese y ofrézcase arghya a la deidad que mora en el orbe del Sol. Habiendo ofrecido arghya tres veces con este rito, medítese en el Señor presente dentro del Sol.

Verse 69

स्वल्पोक्तां च गायत्रीं जपेदष्टोत्तरं शतम् । अष्टांविंशतिवारं वा गुह्येतिमनुनार्पयेत् ॥ ६९ ॥

Debe recitarse también la Gāyatrī abreviada ciento ocho veces; o bien, veintiocho veces, ha de hacerse la ofrenda acompañada del mantra que comienza con “guhyeti”.

Verse 70

उद्यदादित्यसंकाशां पुस्तकाक्षकरांबुजाम् । कृष्णाजिनाम्बरां ब्राह्मीं ध्यायेत्ताराङिकतेऽम्बरे ॥ ७० ॥

Debe meditarse en Brāhmī, diosa del saber sagrado, resplandeciente como el sol naciente; con manos de loto que sostienen un libro y un rosario; vestida con piel de antílope negro y sentada en el cielo tachonado de estrellas.

Verse 71

मध्याह्ने वरदां देवी पार्वतीं संस्मरेत्पराम् । शुक्लाम्बरां वृषारूढां त्रिनेत्रां रविबिम्बगाम् ॥ ७१ ॥

Al mediodía debe recordarse y meditarse en la suprema Diosa Pārvatī, dadora de dones: vestida de blanco, montada en un toro, de tres ojos y resplandeciente como el disco del Sol.

Verse 72

वरं पाशं च शूलं च दधानां नृकरोटिकाम् । सायाह्ने रत्नभूषाढ्यां पीतकौशेयवाससाम् ॥ ७२ ॥

Con el gesto que concede dones, sosteniendo el lazo y el tridente, y llevando una copa hecha de cráneo humano; al atardecer se la contempla, ricamente adornada con joyas y vestida de seda amarilla.

Verse 73

श्यामरङ्गां चतुर्हस्तां शङ्खचक्रलसत्कराम् । गदापद्मधारां देवीं सूर्यासनकृताश्रयाम् ॥ ७३ ॥

Debe meditarse en la Diosa, de tez oscura y cuatro brazos; cuyas manos resplandecen con la caracola y el disco; que porta la maza y el loto, y se sienta en un trono solar.

Verse 74

ततो देवानृषींश्चैव पितॄश्चापि विधानवित् । तर्पयित्वा स्वेष्टदेवं तर्पयेत्कल्पमार्गतः ॥ ७४ ॥

Después, quien conoce el rito correcto debe ofrecer tarpaṇa (libación) a los dioses, a los ṛṣis y a los antepasados; y, hecho esto, debe honrar y complacer a su propia deidad elegida (iṣṭa-devatā) conforme al sendero ritual establecido por la tradición Kalpa.

Verse 75

गुरुपङिक्तं च सन्तर्प्य साङ्गं सावरणं तथा । सायुधं वैनतेयं सन्तर्पयामीति तर्पयेत् ॥ ७५ ॥

Habiendo satisfecho también, mediante tarpaṇa, la línea de los maestros (guru-paṅkti)—con sus miembros asociados, su séquito y asimismo sus armas—debe ofrecer la libación diciendo: «Yo satisfago a Vainateya (Garuḍa)».

Verse 76

नारदं पर्वतं जिष्णुं निशठोद्धवदारुकान् । विष्वक्सेनं च शैलेयं वैष्णवः परितर्पयेत् ॥ ७६ ॥

Un devoto vaiṣṇava debe ofrecer tarpaṇa para honrar a Nārada, Parvata, Jiṣṇu, Niśaṭha, Uddhava, Dāruka, y también a Viṣvaksena y a Śaileya.

Verse 77

एवं सन्तर्प्य विप्रेन्द्र दत्त्वार्घ्यं च विवस्वते । पूजागारं समागत्य प्रक्षाल्यान्घ्री उपस्पृशेत् ॥ ७७ ॥

Así, oh excelso entre los brāhmaṇas, tras haber cumplido debidamente el rito y ofrecido arghya a Vivasvān (el Sol), debe acudir al recinto de adoración; lavándose los pies, ha de realizar el ācāmana (purificación por sorbos rituales).

Verse 78

अग्निहोत्रस्थितानग्नीन् हुत्वोपस्थाय यत्नतः । पूजास्थलं समागत्य द्वारपूजां समाचरेत् ॥ ७८ ॥

Habiendo ofrecido oblaciones (āhuti) en los fuegos mantenidos para el Agnihotra y habiéndolos atendido con esmero y reverencia, debe acudir al lugar de adoración y realizar debidamente la adoración de la puerta (dvāra-pūjā).

Verse 79

गणेशं चोर्द्धशाखायां महालक्ष्मीं च दक्षिणे । सरस्वतीं वामभागे दक्षे विघ्नेश्वरं पुनः ॥ ७९ ॥

Coloca a Gaṇeśa en la rama superior; a Mahālakṣmī en el lado del sur; a Sarasvatī en el lado izquierdo; y de nuevo coloca a Vighneśvara en el lado derecho.

Verse 80

क्षेत्रपालं तथा वामे दक्षे गङ्गां प्रपूजयेत् । वामे च यमुनां दक्षे धातारं वामतस्तथा ॥ ८० ॥

Debe adorarse a Kṣetrapāla a la izquierda y a Gaṅgā a la derecha; asimismo, a Yamunā a la izquierda y a Dhātā a la derecha, conforme al orden prescrito.

Verse 81

विधातारं शङ्खपद्मनिधींश्च वामदक्षयोः । द्वारपालांस्ततोऽभ्यर्चेत्तत्तत्कल्पोदितान्सुधीः ॥ ८१ ॥

El practicante sabio debe venerar a Vidhātā (el divino ordenador) y a las deidades-tesoro Śaṅkha y Padma en los lados izquierdo y derecho; después, debe adorar a los guardianes de la puerta según lo indicado en los respectivos Kalpa (manuales rituales).

Verse 82

नन्दः सुनन्दश्चंडण्श्च प्रचण्डः प्रचलोबलः । भद्र ः सुभद्र श्चेत्याद्या वैष्णवा द्वारपालकाः ॥ ८२ ॥

Nanda, Sunanda, Caṇḍaṇa, Pracaṇḍa, Pracalobala, Bhadra, Subhadra y otros: éstos son los guardianes vaiṣṇavas de la puerta.

Verse 83

नन्दी भृङ्गी रिटीस्कन्दो गणेशोमामहेश्वराः । वृषभश्च महाकालः शैवा वै द्वारपालकाः ॥ ८३ ॥

Nandī, Bhṛṅgī, Riṭī, Skanda, Gaṇeśa, Umā y Maheśvara, así como Vṛṣabha y Mahākāla: éstos, en verdad, son los guardianes śaivas de la puerta.

Verse 84

ब्राह्मयाद्य्रा मातरोऽष्टौ तु शक्तयो द्वाःस्थिताः स्वयम् । सेन्दुः स्वनामाघर्णाद्या ङेनमोन्ता इमे स्मृताः ॥ ८४ ॥

Comenzando por Brāhmī, hay ocho Potencias-Madre (Mātṛ-śaktis), que se mantienen por sí mismas en las dos entradas. Se las recuerda como: (Sa-)Indu, Svanāmā, Agharṇā y las demás—hasta concluir en Ṅenamontā.

Verse 85

ततः स्थित्वासने धीमानाचम्य प्रयतः शुचिः । दिव्यान्तरिक्षभौमांश्च विघ्नानुत्सार्य यत्नतः ॥ ८५ ॥

Luego, asentado firmemente en su āsana, el practicante sabio—tras realizar el ācamana y volverse disciplinado y puro—debe, con empeño, expulsar todos los obstáculos, sean celestes, del espacio intermedio o terrenales.

Verse 86

केशवाद्यां मातृकां तु न्यसेद्वैष्णवसत्तमः । केशवः कीर्तिसंयुक्तः कांत्या नारायणस्तथा ॥ ८६ ॥

El Vaiṣṇava más excelso debe realizar el nyāsa de la Mātṛkā comenzando por “Keśava”. “Keśava” está unido a la kīrti (fama sagrada), y asimismo “Nārāyaṇa” está unido a la kānti (resplandor).

Verse 87

माधवस्तुष्टिसहितो गोविन्दः पुष्टिसंयुतः । विष्णुस्तु धृतिसंयुक्तः शान्तियुङ्मधुसूदनः ॥ ८७ ॥

«Mādhava» va acompañado de tuṣṭi (contento); «Govinda» está dotado de puṣṭi (nutrición y prosperidad). «Viṣṇu» se une a dhṛti (firmeza), y «Madhusūdana» se funde con śānti (paz).

Verse 88

त्रिविक्रमः क्रियायुक्तो वामनो दयितायुतः । श्रीधरो मेधया युक्तो हृषीकेशश्च हर्षया ॥ ८८ ॥

«Trivikrama» está dotado de kriyā (acción sagrada); «Vāmana» va acompañado de la Amada (la consorte). «Śrīdhara» se une a medhā (inteligencia discerniente), y «Hṛṣīkeśa» se une a harṣa (gozo).

Verse 89

पद्मनाभयुता श्रद्धा लज्जा दामोदरान्विता । वासुदेवश्च लक्ष्मीयुक् सङ्कर्षण सरस्वती ॥ ८९ ॥

Śraddhā (la fe) está unida a Padmanābha; Lajjā (la modestia) está unida a Dāmodara. Vāsudeva va acompañado de Lakṣmī, y Saṅkarṣaṇa va acompañado de Sarasvatī.

Verse 90

प्रद्युम्नः प्रीतिसंयुक्तोऽनिरुद्धो रतिसंयुतः । चक्री जयायुतः पश्चाद्गदी दुर्गासमन्वितः ॥ ९० ॥

Pradyumna está unido a Prīti (afecto), y Aniruddha está unido a Rati (deleite). Después, el Portador del Disco (Viṣṇu) va acompañado de Jayā (victoria), y luego el Portador de la Maza va acompañado de Durgā (poder protector).

Verse 91

शार्ङ्गी तु प्रभया युक्तः खड्गी युक्तस्तु सत्यया । शङ्खी चण्डासमायुक्तो हली वाणीसमायुतः ॥ ९१ ॥

El que porta el arco Śārṅga está unido a Prabhā (resplandor); el que porta la espada está unido a Satyā (verdad). El que porta la caracola está unido a Caṇḍā (poder fiero), y el que porta el arado está unido a Vāṇī (la palabra sagrada).

Verse 92

मुसली च विलासिन्या शूली विजययान्वितः । पाशी विरजया युक्तो कुशी विश्वासमन्वितः ॥ ९२ ॥

El que empuña el musala (maza) va acompañado de Vilāsinī; el portador del tridente está dotado de Vijayā. El portador del lazo (pāśa) está unido a Virajā, y el que porta la hierba kuśa posee Viśvāsa (confianza/fe).

Verse 93

मुकुन्दो विनतायुक्तो नन्दजश्च सुनन्दया । निन्दी स्मृत्या समायुक्तो नरो वृद्ध्या समन्वितः ॥ ९३ ॥

Mukunda está unido a Vinatā, y Nandaja está unido a Sunandā. Nindī está unido a Smṛti (memoria), y Nara está dotado de Vṛddhi (crecimiento y prosperidad).

Verse 94

समृद्धियुङ्नरकजिच्छुद्धियुक्च हरिः स्मृतः । कृष्णो बुद्ध्या युतः सत्यो भुक्त्या मुक्त्याथ सात्वतः ॥ ९४ ॥

Él es recordado como Hari: colmado de prosperidad, vencedor de Naraka y dotado de pureza. Se le llama Kṛṣṇa cuando está unido a la inteligencia discerniente; Satya cuando se asocia al goce conforme al dharma; y Sātvata cuando se vincula con la liberación (mokṣa).

Verse 95

सौरिक्षमे सूररमे उमायुक्तो जनार्दनः । भूधरः क्लेदिनीयुक्तो विश्वमूर्तिश्च क्लिन्नया ॥ ९५ ॥

Con el poder llamado Saurikṣamā, Él es “Sūrarama”; unido a Umā, Él es Janārdana. Como “Bhūdhara” está asociado a la śakti Kledinī; y con la śakti Klinnā se vuelve “Viśvamūrti”, Aquel cuya forma es el universo entero.

Verse 96

वैकुण्ठो वसुधायुक्तो वसुदः पुरुषोत्तमः । बली तु परया युक्तो बलानुजपरायणे ॥ ९६ ॥

Él es Vaikuṇṭha; unido a Vasudhā (la Tierra), es Vasuda—dador de riquezas—y Puruṣottama, la Persona Suprema. Él es Bali; y, unido a la suprema Parā, permanece entregado al hermano menor de Bala (es decir, Viṣṇu).

Verse 97

बालसूक्ष्मे बृषघ्नस्तु सन्ध्यायुक्प्रज्ञया वृषः । हंसःप्रभासमायुक्तो वराहो निशया युतः ॥ ९७ ॥

En la condición de niñez y sutileza, Él es Bṛṣaghna; unido al crepúsculo (sandhyā) y a la inteligencia despierta, Él es Vṛṣa. El Haṃsa se asocia con el resplandor (prabhāsā), mientras que el Varāha se une a la noche (niśā).

Verse 98

विमलो धारया युक्तो नृसिंहो विद्युता युतः । केशवादिमातृकाया मुनिर्नारायणो मतः ॥ ९८ ॥

Vimala está unido a la corriente sustentadora (dhārā); Nṛsiṃha está unido al relámpago (vidyutā). En la Mātr̥kā que comienza con Keśava (Keśava-ādi Mātr̥kā), el sabio (muni) es entendido como Nārāyaṇa.

Verse 99

अनृताद्या च गायत्री छन्दो विष्णुश्च देवता । चक्राद्यायुधसंयुक्तं कुम्भादर्शधरं हरिम् ॥ ९९ ॥

Para la porción del mantra que comienza con «anṛtā…», el metro es Gāyatrī y la deidad regente es Viṣṇu. Debe meditarse en Hari, portador del disco y de otras armas, y que sostiene un cántaro de agua y un espejo.

Verse 100

लक्ष्मीयुतं विद्युदाभं बहुभूषायुतं भजेत् । एवं ध्यात्वा न्यसेच्छक्तिं श्रीकामपुटिताक्षरम् 1. ॥ १०० ॥

Debe adorarse (meditando) a la deidad acompañada de Lakṣmī, fulgurante como el relámpago y engalanada con muchos ornamentos. Habiendo contemplado así, ha de realizarse el nyāsa de la Śakti con la sílaba o letras selladas por los mantras de Śrī y de Kāma.

Verse 101

वदेत्तद्विष्णुशक्तिभ्यां हृदयं प्रणवादिकम् । त्वगसृङ्मांसमेदोऽस्थिमज्जाशुक्राण्यसून्वदेत् ॥ १०१ ॥

Debe pronunciar el mantra del Corazón (hṛdaya), que comienza con el Praṇava (Oṃ), asignándolo a Viṣṇu junto con Sus Śaktis. Asimismo ha de recitar las fórmulas correspondientes para la piel, la sangre, la carne, la grasa, el hueso, la médula, el semen y los alientos vitales.

Verse 102

प्राणं क्रोधं तथा मभ्यामन्तान्यादिदशस्वपि । एक मौलौ मुखे चैक द्विक नेत्रे द्विकं श्रुतौ ॥ १०२ ॥

Prāṇa y krodha, y los demás factores internos que comienzan con ellos —diez en total— tienen sus respectivos asientos: uno en la coronilla, uno en la boca, dos en los ojos y dos en los oídos.

Verse 103

नसोर्द्वयं कपोले च द्वयं द्वे द्विरदच्छदे । एकं तु रसनामूले ग्रीवायामेकमेव च ॥ १०३ ॥

Hay dos (puntos) en las fosas nasales y dos en las mejillas; dos y dos en la «cubierta del elefante» (las sienes). Uno está en la raíz de la lengua, y uno, en el cuello.

Verse 104

कवर्गं दक्षिणे बाहौ चवर्गं वामबाहुके । टतवर्गौ पादयोस्तु पफौ कुक्षिद्वये न्यसेत् ॥ १०४ ॥

Debe realizarse el nyāsa: colocar el grupo «ka» en el brazo derecho, el grupo «ca» en el brazo izquierdo; los grupos «ṭa» y «ta» en los pies; y los sonidos «pa» y «pha» en ambos flancos de la cintura.

Verse 105

पृष्ठवंशे वमित्युक्तं नाभौ भं हृदये तु मम् । यादिसप्तापि धातुस्था हं प्राणे लं तथात्मनि ॥ १०५ ॥

Se dice que «vaṃ» se coloca en la columna vertebral; «bhaṃ» en el ombligo; y «maṃ» en el corazón. Asimismo, las siete letras que comienzan con «ya» moran en los dhātu (constituyentes del cuerpo); «haṃ» está en el prāṇa (aliento vital), y «laṃ» en el ātman (el Sí mismo).

Verse 106

क्षं क्रोधे क्रमतो न्यस्य विष्णुपूजाक्षमो भवेत् । पूर्णोदर्या तु श्रीकण्ठो ह्यनन्तो विजरान्वितः ॥ १०६ ॥

Al colocar, paso a paso, la sílaba «kṣaṃ» en el asiento de la ira, uno se vuelve apto para el culto de Viṣṇu. Así, Śrīkaṇṭha llega a ser «Pūrṇodaryā»; en verdad, es Ananta, dotado de la cualidad de no envejecer (vijarā).

Verse 107

सूक्ष्मेशः शाल्मलीयुक्तो लोलाक्षीयुक्त्रिमूर्तिकः । महेश्वरो वर्तुलाक्ष्याधीशो वै दीर्घघोणया ॥ १०७ ॥

Sūkṣmeśa está asociado al árbol śālmalī (algodón de seda). Lolākṣī se une al principio de la Trimūrti, de triple forma. Maheśvara es el señor que preside sobre Vartulākṣī y, asimismo, sobre Dīrghaghoṇā.

Verse 108

दीर्घमुख्या भारभूतिस्तिथीशो गोमुखीयुतः । स्थावरेशो दीर्घजिह्वायुग्धरः कुडोदरीयुतः ॥ १०८ ॥

Hay formas/seres de rostro largo; uno llamado Bhārabhūti; otro llamado Tithīśa, dotado de rostro de vaca; otro, señor de los inmóviles (sthāvara); otro de lengua larga; otro que porta el yugo; y otro provisto de vientre abultado como una vasija.

Verse 109

उर्द्ध्वकेश्या तु झिण्टीशो भौतिको विकृतास्यया । सद्यो ज्वालामुखीयुक्तोल्कामुख्यानुग्रहो युतः ॥ १०९ ॥

Entonces aparece Jhiṇṭīśa, con el cabello erizado, de naturaleza material y rostro deformado; al instante queda dotado de una boca llameante, y es acompañado por Ulkā y otros asistentes principales que otorgan favores.

Verse 110

अक्रूर आस्यया युक्तो महासेनो विद्यया युतः । क्रोधीशश्च महाकाल्या चण्डेशेन सरस्वती ॥ ११० ॥

Akrūra está asociado con Āsyā; Mahāsena está dotado de Vidyā, el saber sagrado. Krodhīśa se vincula con Mahākālī, y Sarasvatī (se vincula) con Caṇḍeśa.

Verse 111

पञ्चान्तकः सिद्धगौर्या युक्तश्चाथ शिरोत्तमः । त्रैलोक्यविद्यया युक्तो मन्त्रशक्त्यैकरुद्रकः ॥ १११ ॥

Luego está Pañcāntaka, unido a la perfecta Gaurī; y también Śirottama, dotado del conocimiento de los tres mundos; y Ekarudraka, poseedor del poder único y concentrado del mantra.

Verse 112

कूर्मेशः कमठीयुक्तो भूतमात्रैकनेत्रकः । लम्बोदर्या चतुर्वक्त्रो ह्यजेशो द्राविणीयुतः ॥ ११२ ॥

Él es Kūrmeśa, el Señor en forma de Tortuga; dotado del poder de la forma-tortuga; el de un solo ojo entre todos los seres; de vientre colgante; de cuatro rostros; en verdad el Señor del No Nacido (Ajā), Brahmā; y acompañado por Drāviṇī, diosa de la riqueza y la abundancia.

Verse 113

सर्वेशो नागरीयुक्तः सोमेशः खेचरीयुतः । मर्यादया लाङ्गलीशो दारुकेशेन रूपिणी ॥ ११३ ॥

Sarveśa está unido a Nāgarī; Someśa está unido a Khecarī. Por el principio de maryādā, el recto orden, (él es) Lāṅgalīśa; y por Dārukeśa se indica a Rūpiṇī, la que posee forma.

Verse 114

वारुण्या त्वर्द्धनारीशो उमाकान्तो मुनीश्वरः । काकोदर्या तथाषाढी पूतनासंयुतो मतः ॥ ११४ ॥

En Vāruṇī se le venera como Ardhanārīśvara; en Umākāntā, como Munīśvara. Asimismo, en Kākodarī y en Āṣāḍhī se le considera unido a Pūtanā.

Verse 115

दण्डीशो भद्रकालीयुगत्रीशो योगिनीयुतः । मीनेशः शङिखनीयुक्तो मेषेशस्तर्जनीयुतः ॥ ११५ ॥

Daṇḍīśa es asistido por Bhadrakālī; Yugatrīśa va acompañado por las Yoginīs. El señor de Piscis porta a Śaṅkhinī, la portadora de la caracola, y el señor de Aries se asocia con Tarjanī, el gesto admonitorio.

Verse 116

लोहितः कालरात्र्या च शिखीशः कुजनीयुतः । छलगण्डः कपर्दिन्या द्विरण्डेशश्च वज्रया ॥ ११६ ॥

Lohita, el de tono rojo, se asocia con Kālarātrī; Śikhīśa se une a Kujarṇī; Chalagaṇḍa está con Kapardinī; y Dviraṇḍeśa con Vajrā.

Verse 117

महाबलो जयायुक्तो बलीशः सुमुखेश्वरी । भुजङ्गो रेवतीयुक्तः पिनाकी माधवीयुतः ॥ ११७ ॥

«De gran fuerza, adornado con la victoria; el poderoso Señor junto a Sumukheśvarī, la soberana de bello rostro. Como la Serpiente, unido a Revatī; como portador del arco Pināka, asociado a Mādhavī.»

Verse 118

खड्गीशो वारुणीयुक्तो बकेशो वायवीयुतः । श्वेतोरस्को विदारिण्या भृगुः सहजया युतः ॥ ११८ ॥

Khaḍgīśa se asocia con la potencia Vāruṇī; Bakeśa se une a la potencia Vāyavī. Śvetoraska está con Vidāriṇī; y Bhṛgu con Sahajā.

Verse 119

लकुलीशश्च लक्ष्मीयुक् शिवेशो व्यापिनीयुतः । संवर्तके महामाया प्रोक्ता श्रीकण्ठमातृका ॥ ११९ ॥

En el tiempo del saṃvartaka, la disolución cósmica, Él es proclamado como Lakulīśa, adornado con Lakṣmī; como Śiveśa, unido a Vyāpinī; y como Mahāmāyā, llamado Śrīkaṇṭha-mātṛkā.

Verse 120

यत्र स्वीशपदं नोक्तं तत्र सर्वत्र योजयेत् । मुनिस्स्याद्दक्षिणामूर्तिर्गायत्रीछन्द ईरितम् ॥ १२० ॥

Donde no se enuncie explícitamente la palabra «Svīśa», debe añadirse en todas partes (como sobreentendida). Se dice que el ṛṣi es Dakṣiṇāmūrti, y el metro se declara Gāyatrī.

Verse 121

देवता चार्द्धनारीशो विनियोगोऽखिलाप्तये । हलो वीजानि चोक्तानि स्वराः शक्तय ईरिताः ॥ १२१ ॥

La deidad regente es Ardhanārīśvara, y su aplicación (viniyoga) es para alcanzar todo. Las consonantes se declaran como sílabas-semilla (bīja), y las vocales se enseñan como potencias (śakti).

Verse 122

कुर्याद्भृगुस्थाकाशेन षड्दीर्घाढ्येन चाङ्गकम् । बन्धूकस्वर्णवर्णागं वराक्षाङ्कुशपाशिनम् ॥ १२२ ॥

Debe formarse el cuerpo con la sílaba «kā» colocada en el asterismo Bhṛgu-sthā, dotada de seis vocales largas; con un fulgor corporal como la flor bandhūka y como el oro; y portando un excelente rosario, el aguijón (aṅkuśa) y el lazo (pāśa).

Verse 123

अर्द्धेन्दुशेखरं त्र्यक्षं देववन्द्यं विचिन्तयेत् । ध्यात्वैवं शिवशक्तीश्च चतुर्थी हृदयान्तिमे ॥ १२३ ॥

Debe contemplarse a Śiva, coronado por la luna creciente, de tres ojos, venerado por los dioses. Habiendo meditado así en Śiva junto con Śakti, colóquese/pronúnciese la cuarta parte al final del corazón (en el loto del corazón, como colocación conclusiva).

Verse 124

सौबीजमातृकापूर्वे विन्यसेन्मातृका स्थले । विघ्नेशश्च ह्रिया युक्तो विघ्नराजः श्रिया युतः ॥ १२४ ॥

Tras colocar primero el nyāsa de la Mātṛkā con sílabas-semilla (bīja), colóquense luego las Mātṛkās en sus lugares propios. Vighneśa ha de ser instalado junto con Hrī, y Vighnarāja junto con Śrī.

Verse 125

विनायकस्तथा पुष्ट्या शान्तियुक्तः शिवोत्तमः । विघ्नकृत्स्वस्तिसंयुक्तो विघ्नहर्ता सरस्वती ॥ १२५ ॥

Invóquese a Vināyaka junto con Puṣṭi; a Śānti unida a Śivottama; a Vighnakṛt asociado con Svasti; y a Vighnahartā con Sarasvatī: pares de potencias divinas para la dicha auspiciosa y la remoción de obstáculos.

Verse 126

स्वाहया गणनाथश्च एकदन्तः सुमेधया । कान्त्या युक्तो द्विदन्तस्तु कामिन्या गजवक्रकः ॥ १२६ ॥

Unido a Svāhā, Él es Gaṇanātha; unido a Sumedhā, Él es Ekadanta. Asociado con Kānti, se vuelve Dvidanta; y con Kāminī, es Gajavakra, el de rostro de elefante.

Verse 127

निरञ्जनो मोहिनीयुक्कपर्द्दी तु नटीयुतः । दीर्घजिह्वः पार्वतीयुग्ज्वालिन्या शङ्कुकर्णकः ॥ १२७ ॥

Nirañjana va acompañado de Mohinī; Kapardī se une a Naṭī. Dīrghajihva se vincula con Pārvatī, y Śaṅkukarṇaka con Jvālinī.

Verse 128

वृषध्वजो नन्दया च सुरेश्या गणनायकः । गजेन्द्रः कामरूपिण्या शूर्पकर्णस्तथोमया ॥ १२८ ॥

Vṛṣadhvaja (Śiva) va acompañado de Nandā y de Sureśī; y así también Gaṇanāyaka (Gaṇeśa). Gajendra está con Kāmarūpiṇī, y Śūrpakarṇa igualmente con Umā.

Verse 129

विरोचनस्तेजोवत्या सत्या लम्बोदरेण च । महानन्दश्च विघ्नेश्या चतुर्मूर्तिस्वरूपिणी ॥ १२९ ॥

Junto con Virocana, Tejovatī, Satyā y Lambodara—y también Mahānanda—(ella es) Vighneśī, cuya naturaleza es la forma cuádruple.

Verse 130

सदाशिवः कामदया ह्यामोदो मदजिह्वया । दुर्मुखो भूतिसंयुक्तः सुमुखो भौतिकीयुतः ॥ १३० ॥

Sadāśiva se asocia con Kāmadayā; Āmoda con Madajihvā. Durmukha está unido a Bhūti, mientras que Sumukha se enlaza con Bhautikī.

Verse 131

प्रमोदः सितया युक्त एकपादो रमायुतः । द्विजिह्वो महिषीयुक्तो जभिन्याशूरनामकः ॥ १३१ ॥

Pramoda está unido a Sitā; Ekapāda va acompañado de Ramā; Dvijihva se une a Mahiṣī; y (otro) recibe el nombre de Jabhinyāśūra.

Verse 132

वीरो विकर्णया युक्तः षण्मुखो भृकुटीयुतः । वरदो लज्जया वामदेवेशो दीर्घघोणया ॥ १३२ ॥

Es heroico, unido a Vikarṇayā; de seis rostros y marcado por el ceño fruncido. Es el dador de dones, acompañado por Lajjā (la Modestia); y como Vāmadeveśa, está asociado con Dīrghaghoṇā.

Verse 133

धनुर्द्धर्या वक्रतुण्डो द्विरण्डो यामिनीयुतः । सेनानी रात्रिसंयुक्तः कामान्धो ग्रामणीयुतः ॥ १३३ ॥

«La que porta el arco; el de trompa curvada; el de dos colmillos; el acompañado por la noche; el comandante; el unido a la noche; el cegado por el deseo; y el asistido por el jefe de aldea»—éstos se declaran como epítetos o apelativos técnicos.

Verse 134

मत्तः शशिप्रभायुक्तो विमत्तो लोलनेत्रया । मत्तवाहश्चञ्चलया जटी दीप्तिसमन्वितः ॥ १३४ ॥

Embriagado, adornado con un fulgor semejante a la luna; y, sin embargo, como si no estuviera ebrio por la mujer de ojos inquietos. Con una montura impetuosa y embriagada y una compañera voluble, es un asceta de cabellos enmarañados, colmado de esplendor ardiente.

Verse 135

मुण्डी सुभगया युक्तः खड्गी दुर्भगया युतः । वरेण्यश्च शिवायुक्तो भगया वृषकेतनः ॥ १३५ ॥

Él es Muṇḍī, el asceta de cabeza rapada, unido a Subhagā; es Khaḍgī, el portador de la espada, unido a Durbhagā; es Vareṇya, el más excelente y digno de elección, unido a Śivā; y es Vṛṣaketana, cuyo emblema es el toro, unido a Bhagā.

Verse 136

भक्ष्यप्रियो भगिन्या च गणेशो भगिनीयुतः । मेघनादः सुभगया व्यापी स्यात्कालरात्रियुक् ॥ १३६ ॥

Bhakṣyapriya alcanzará el logro junto con su hermana; y Gaṇeśa igualmente irá acompañado por su hermana. Meghanāda estará con Subhagā; y Vyāpī se unirá a Kālarātri.

Verse 137

गणेश्वरः कालिकया प्रोक्ता विघ्नेशमातृकाः । गणेशमातृकायास्तु गणो मुनिभिरीरितः ॥ १३७ ॥

Kālikā ha declarado que Gaṇeśvara es la deidad regente de las Vighneśa-mātṛkās; y los sabios han afirmado que el gaṇa (la hueste de asistentes) pertenece a la Gaṇeśa-mātṛkā.

Verse 138

त्रिवृद्गायत्रिकाछन्दो देवः शक्तिगणेश्वरः । षड्दीर्घाढ्येन बीजेन कृत्वाङ्गानि ततः स्मरेत् ॥ १३८ ॥

Su métrica es la Trivṛt-Gāyatrī; su deidad regente es Śakti Gaṇeśvara. Tras realizar el aṅga-nyāsa con el bīja-mantra provisto de seis vocales largas, debe uno entonces meditar en (esa deidad/mantra).

Verse 139

पांशांकुशाभयवरान्दधानं कज्जहस्तया । पत्न्याश्लिष्टं रक्ततनुं त्रिनेत्रं गणपे भवेत् ॥ १३९ ॥

Debe representarse a Gaṇeśa sosteniendo el lazo y el aguijón, mostrando los gestos de intrepidez y de otorgar dones; y con una mano portando el dulce modaka. Ha de estar abrazado por su consorte, de cuerpo rojizo y con tres ojos.

Verse 140

एवं ध्यात्वा न्यसेत्स्वीयबीजपूर्वाक्षरान्वितम् । निवृत्तिश्च प्रतिष्ठा च विद्या शान्तिस्तथेधिका ॥ १४० ॥

Habiendo meditado así, debe hacerse el nyāsa, colocando (el mantra) unido al propio bīja y a las sílabas precedentes. De ello nacen el retraimiento de las tendencias mundanas, el firme asentamiento, el conocimiento verdadero, la paz y un mayor crecimiento espiritual.

Verse 141

दीपिका रेचिका चापि मोचिका च पराभिधा । सूक्ष्मासूक्ष्मामृता ज्ञानामृता चाप्यायिनी तथा ॥ १४१ ॥

También se la llama Dīpikā (la Iluminadora), Recikā (la Purificadora/Vaciadora), Mocikā (la Liberadora) y Parā (la Suprema). Asimismo, es Sūkṣmā (la Sutil), Asūkṣmāmṛtā (el Néctar más allá de lo sutil), Jñānāmṛtā (el Néctar del Conocimiento) y también Āpyāyinī (la Nutridora).

Verse 142

व्यापिनी व्योमरूपा चानन्ता सृष्टिः समृद्धिका । स्मृतिर्मेधा ततः कान्तिर्लक्ष्मीर्द्धृतिः स्थिरा स्थितिः ॥ १४२ ॥

Ella lo penetra todo y es de la naturaleza del cielo—sin fin. Ella es la Creación y la Prosperidad; ella es la Memoria y la Inteligencia. Luego, ella es el Esplendor; ella es Lakṣmī, la Fortaleza, la Firmeza y la Estable Permanencia.

Verse 143

सिद्धिर्जरा पालिनी च क्षान्तिरीश्वरिका रतिः । कामिका वरदावाथ ह्लादिनी प्रीतिसंयुता ॥ १४३ ॥

Ella es Siddhi, Jarā, Pālinī y Kṣānti; ella es Īśvarikā y Rati; ella es Kāmikā y Varadā; y también Hlādinī, colmada de prīti, el deleite amoroso.

Verse 144

दीर्घा तीक्ष्णा तथा रौद्रा प्रोक्ता निद्रा च तन्द्रि का । क्षुधा च क्रोधिनी पश्चात्क्रियाकारी समृत्युका ॥ १४४ ॥

El sueño se describe de tres clases—prolongado, agudo (avasallador) y feroz; y así también la somnolencia. El hambre se dice “airada”; y después viene esa fuerza que impulsa a la acción—semejante a la misma muerte.

Verse 145

पीता श्वेतारुणा पश्चादसितानन्तया युता । उक्ता कलामातृकैवं तत्तद्भक्तः समाचरेत् ॥ १४५ ॥

Primero es amarilla; luego blanca y rojiza; después se une con lo oscuro (negro) y con el Infinito, Ananta. Así ha sido descrita la Kalā-mātṛkā; el devoto de ese principio/deidad debe practicar conforme a ello.

Verse 146

कलायुङ्मातृकायास्तु मुनिः प्रोक्तः प्रजापतिः । गायत्रीछन्द आख्यातं देवता शारदाभिधा ॥ १४६ ॥

Para la (vidyā/mantra) llamada Kalāyuṅmātṛkā, se dice que el ṛṣi es Prajāpati; su metro es declarado Gāyatrī, y su deidad regente es Śāradā (Sarasvatī).

Verse 147

ह्रस्वदीर्घांतरस्थैश्च तारैः कुर्यात्षडङ्गकम् । पद्मचक्रगुणैणांश्च दधतीं च त्रिलोचनाम् ॥ १४७ ॥

Con los signos tonales (tāra) que indican sonidos breves, largos e intermedios, debe formarse la disposición de seis miembros (ṣaḍaṅga). Y debe contemplarse a la Diosa de tres ojos, que porta las cualidades del loto y de la rueda (cakra), y que sostiene también el guṇa y el aṃśa (medidas constitutivas).

Verse 148

पञ्चवक्त्रां भारतीं तां मुक्ताभूषां भजेत्सुधीः । ध्यात्वैवं तारपूर्वां तां न्यसेन्ङन्तकलान्विताम् ॥ १४८ ॥

El sabio debe adorar a esa Bhāratī (Sarasvatī), de cinco rostros y ornada con perlas. Habiéndola meditado así—precedida por la sílaba Tāra (Oṃ)—debe realizar el nyāsa de las letras junto con las kalā, concluyendo con la nasal ṅ.

Verse 149

ततश्च मूलमन्त्रस्य षडङ्गानि समाचरेत् । हृदयादिचतुर्थ्यन्ते जातीः संयोज्य विन्यसेत् ॥ १४९ ॥

Entonces debe practicarse el rito ṣaḍaṅga, de seis miembros, del mantra raíz; y, comenzando por el hṛdaya (corazón) y hasta el cuarto miembro, han de unirse las jātis (sílabas/sonidos semilla) y colocarse mediante nyāsa conforme al método.

Verse 150

नमः स्वाहा वषट् हुं वौषट् फट् जातय ईरिताः । ततो ध्यात्वेष्टदेवं तं भूषायुधसमन्वितम् 1. ॥ १५० ॥

Las sílabas del mantra—«namaḥ», «svāhā», «vaṣaṭ», «huṃ», «vauṣaṭ» y «phaṭ»—son declaradas como sus respectivas jātis. Después, debe meditarse en la deidad elegida (iṣṭa-devatā), adornada con ornamentos y provista de armas y emblemas divinos.

Verse 151

न्यस्याङ्गषट्कं तन्मूर्तौ ततः पूजनमारभेत् ॥ १५१ ॥

Habiendo realizado el nyāsa de los seis miembros (aṅga-ṣaṭka) sobre esa forma divina, entonces debe comenzarse el acto de adoración (pūjā).

Verse 152

इति श्री बृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे सन्ध्यादिनिरूपणंनाम षट्षष्टिन्तमोऽध्यायः ॥ ६६ ॥

Así concluye el capítulo sexagésimo sexto, llamado «La explicación de Sandhyā y de las observancias diarias relacionadas», en el Tercer Pāda del Gran Relato dentro del Pūrva-bhāga del sagrado Bṛhannāradīya Purāṇa.