Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 20

Saṃsāra-duḥkha: Karmic Descent, Garbhavāsa, Life’s Anxieties, Death, and the Call to Jñāna-Bhakti

आत्मानमाश्वास्य उत्पत्तेरनंतरं सत्संगेन विष्णोश्चरितश्रवणेन च विशुद्धमना भूत्वा सत्कर्माणि निर्वर्त्य अखिलजगदंतरात्मनः सत्यज्ञानानंदमयस्य शक्तिप्रभावानुष्टितविष्टपवर्गस्य लक्ष्मीपतेर्नारायणस्य सकलसुरासुरयक्षगंधर्वराक्षसपन्न गमुनिकिन्नरसमूहार्चितचरणकमलयुगं भक्तितः समभ्यर्च्य दुःसहः संसारच्छेदस्यकारणभूतं वेदरहस्योपनिषद्भिः परिस्फुटं सकललोकपरायणं हृदिनिधाय दुःखतरमिमं संस्कारागारमतिक्रमिष्यामीति मनसि भावयति ॥ २० ॥

ātmānamāśvāsya utpatteranaṃtaraṃ satsaṃgena viṣṇoścaritaśravaṇena ca viśuddhamanā bhūtvā satkarmāṇi nirvartya akhilajagadaṃtarātmanaḥ satyajñānānaṃdamayasya śaktiprabhāvānuṣṭitaviṣṭapavargasya lakṣmīpaternārāyaṇasya sakalasurāsurayakṣagaṃdharvarākṣasapanna gamunikinnarasamūhārcitacaraṇakamalayugaṃ bhaktitaḥ samabhyarcya duḥsahaḥ saṃsāracchedasyakāraṇabhūtaṃ vedarahasyopaniṣadbhiḥ parisphuṭaṃ sakalalokaparāyaṇaṃ hṛdinidhāya duḥkhataramimaṃ saṃskārāgāramatikramiṣyāmīti manasi bhāvayati || 20 ||

Luego, tras nacer, se reconfortó a sí mismo y, por la santa compañía (satsaṅga) y por escuchar las hazañas de Viṣṇu, su mente quedó purificada. Habiendo cumplido obras justas, adoró con bhakti el par de pies de loto de Nārāyaṇa, Señor de Lakṣmī, Alma interior de todo el universo, cuya esencia es verdad, conocimiento y dicha, y cuyo poder manifiesta los órdenes de los mundos; pies venerados por huestes de dioses y asuras, yakṣas, gandharvas, rākṣasas, serpientes, sabios y kinnaras. Guardando en el corazón el secreto del Veda, esclarecido por las Upaniṣads—refugio de todos los mundos y causa que corta el insoportable saṃsāra—resolvió: «Atravesaré esta casa de condicionamientos (saṃskāras), tan dolorosa».

आत्मानम्oneself (the self)
आत्मानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन (Accusative singular)
आश्वास्यhaving consoled
आश्वास्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootआ-श्वस् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund)
उत्पत्तेःof birth/origin
उत्पत्तेः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootउत्पत्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी एकवचन (Genitive singular)
अनन्तरम्immediately after
अनन्तरम्:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअनन्तर (प्रातिपदिक/अव्ययीभावप्राय)
Formअव्यय; कालवाचक (temporal adverb)
सत्सङ्गेनby association with the good
सत्सङ्गेन:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootसत्सङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया एकवचन (Instrumental singular)
विष्णोःof Vishnu
विष्णोः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी एकवचन (Genitive singular)
चरितश्रवणेनby hearing (His) deeds
चरितश्रवणेन:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootचरित-श्रवण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया एकवचन (Instrumental singular)
and
:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक निपात (conjunction)
विशुद्धमनाone whose mind is purified
विशुद्धमना:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootविशुद्ध-मनस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; बहुव्रीहिसदृश-विशेषणरूपेण (as adjectival nominal)
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund)
सत्कर्माणिgood deeds
सत्कर्माणि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसत्कर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया बहुवचन (Accusative plural)
निर्वर्त्यhaving carried out
निर्वर्त्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootनिर्-वृत्/वर्त् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund)
अखिलजगदन्तरात्मनःof the inner Self of the entire world
अखिलजगदन्तरात्मनः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअखिल-जगत्-अन्तर-आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी एकवचन (Genitive singular); बहुपदसमास
सत्यज्ञानानन्दमयस्यof (Him) who is of the nature of truth, knowledge, and bliss
सत्यज्ञानानन्दमयस्य:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसत्य-ज्ञान-आनन्द-मय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी एकवचन; विशेषण (genitive agreeing with नारायणस्य)
शक्तिप्रभावानुष्टितविष्टपवर्गस्यwhose (cosmic) realms are effected by the power of His śakti
शक्तिप्रभावानुष्टितविष्टपवर्गस्य:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशक्ति-प्रभाव-अनुष्ठित-विष्टप-वर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी एकवचन; बहुपदसमास, विशेषण
लक्ष्मीपतेःof the Lord of Lakshmi
लक्ष्मीपतेः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootलक्ष्मी-पति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी एकवचन (Genitive singular)
नारायणस्यof Narayana
नारायणस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootनारायण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी एकवचन (Genitive singular)
सकलसुरासुरयक्षगन्धर्वराक्षसपन्नगमुनिकिन्नरसमूहार्चितचरणकमलयुगम्the pair of lotus-feet worshipped by all groups of gods, demons, yakshas, gandharvas, rakshasas, serpents, sages, and kinnara hosts
सकलसुरासुरयक्षगन्धर्वराक्षसपन्नगमुनिकिन्नरसमूहार्चितचरणकमलयुगम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसकल-सुर-असुर-यक्ष-गन्धर्व-राक्षस-पन्नग-मुनि-किन्नर-समूह-अर्चित-चरण-कमल-युग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन (Accusative singular); बहुपदसमास
भक्तितःout of devotion
भक्तितः:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootभक्ति (प्रातिपदिक)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb)
समभ्यर्च्यhaving duly worshipped
समभ्यर्च्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-अभि-अर्च् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund)
दुःसहःhard to bear
दुःसहः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदुःसह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; विशेषण
संसारच्छेदस्यof the cutting off of saṃsāra
संसारच्छेदस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootसंसार-च्छेद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी एकवचन (Genitive singular)
कारणभूतम्being the cause
कारणभूतम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकारण-भूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; विशेषण (agreeing with वेदरहस्योपनिषद्भिः परिस्फुटम् ... परायणम्)
वेदरहस्योपनिषद्भिःby the Upanishads, the secret of the Veda
वेदरहस्योपनिषद्भिः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootवेद-रहस्य-उपनिषद् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया बहुवचन (Instrumental plural)
परिस्फुटम्clearly manifest
परिस्फुटम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपरि-स्फुट (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; विशेषण
सकललोकपरायणम्the supreme refuge of all worlds
सकललोकपरायणम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसकल-लोक-परायण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; विशेषण
हृदिin the heart
हृदि:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootहृद् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी एकवचन (Locative singular)
निधायhaving placed
निधाय:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootनि-धा (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund)
दुःखतरम्more painful
दुःखतरम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदुःखतर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; तुलनात्मक (comparative) विशेषण
इमम्this
इमम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन (Accusative singular)
संस्कारागारम्the house of saṃskāras (conditioning)
संस्कारागारम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसंस्कार-आगार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन (Accusative singular)
अतिक्रमिष्यामिI shall cross over
अतिक्रमिष्यामि:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootअति-क्रम् (धातु)
Formलृट् (Simple future), उत्तमपुरुष, एकवचन (1st person singular)
इतिthus
इति:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इत्यादि-उद्धरणसूचक (quotative particle)
मनसिin the mind
मनसि:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी एकवचन (Locative singular)
भावयतिhe contemplates/considers
भावयति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootभावय् (धातु, णिजन्त)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन (3rd person singular); परस्मैपद

Narrator (Purāṇic narration within the Narada Purana; dialogue context commonly framed around Narada’s instruction to the Sanatkumāras)

Vrata: none

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: shanta

V
Vishnu
N
Narayana
L
Laksmi
U
Upanishads
V
Veda
D
Devas
A
Asuras
Y
Yakshas
G
Gandharvas
R
Rakshasas
P
Pannagas
M
Munis
K
Kinnaras

FAQs

It presents a complete inner progression: satsanga and hearing Viṣṇu’s līlā purify the mind, righteous action stabilizes it, devotion anchors it in Nārāyaṇa, and Upaniṣadic Veda-essence becomes the heart’s refuge—culminating in the resolve to cut saṃsāra and transcend saṃskāras.

Bhakti is shown as practical and transformative: one listens to Viṣṇu’s deeds (śravaṇa), keeps saintly company (satsaṅga), worships the Lord’s lotus feet with devotion, and holds the Upaniṣadic truth inwardly—making devotion the direct cause of breaking the cycle of worldly suffering.

Rather than a specific Vedāṅga technique (like Vyākaraṇa or Jyotiṣa), the verse highlights Upaniṣadic discernment—the “Veda-rahasya” that clarifies the ultimate refuge—and frames it as applied knowledge that supports sādhana aimed at ending saṃsāra.