Adhyaya 83: The Slaying of Mahishasura’s Armies and the Final Death of Mahishasura

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयमहापुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्ये महिषासुरसैन्यवधो नाम द्व्यशीतितमोऽध्यायः । ऋषिरुवाच— निहन्यमानं तत्सैन्यमवलोक्य महासुरः । सेनानीश्चिक्षुरः कोपाद्ययौ योद्धुमथाम्बिकाम् ॥

Así, en el Śrī Mārkaṇḍeya Mahāpurāṇa, en el Sāvarṇi Manvantara, en el Devī Māhātmya, concluye el capítulo llamado «La matanza del ejército de Mahīṣāsura» (capítulo 82). Dijo el Ṛṣi: Al ver que su ejército era aniquilado, el gran asura—su comandante Cikṣura—salió airado a combatir a Ambikā.

Verse 2

स देवीं शरवर्षेण ववर्ष समरेऽसुरः । यथा मेरुगिरेः शृङ्गं तोयवर्षेण तोयदः ॥

En la batalla, aquel asura cubrió a la Diosa con una lluvia de flechas, como una nube de tormenta que derrama lluvia sobre la cumbre del monte Meru.

Verse 3

तस्य छित्त्वा ततो देवी लीलयैव शरोत्करान् । जघान तुरगान् बाणैर्यन्तारं चैव वाजिनाम् ॥

Entonces la Diosa, como si fuera un simple juego, cortó sus descargas de flechas; y con sus propias flechas abatió a los caballos, y también al auriga que guiaba los corceles.

Verse 4

चिच्छेद च धनुः सद्यो ध्वजं चातिसमुच्छ्रितम् । विव्याध चैव गात्रेषु छिन्नधन्वानमाशुगैः ॥

De inmediato cortó su arco, y también su estandarte alzado en lo alto; y con flechas veloces atravesó sus miembros, a aquel cuyo arco había sido seccionado.

Verse 5

स छिन्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः । अभ्यधावत तां देवीं खड्गचर्मधरोऽसुरः ॥

Con su arco hecho añicos, su carro destrozado, sus caballos muertos y su auriga abatido, aquel asura se lanzó de frente contra la Diosa, empuñando espada y escudo.

Verse 6

सिंहमाहत्य खड्गेन तीक्ष्णधारेण मूर्धनि । आजघान भुजे सव्ये देवीमप्यतिवेगवान् ॥

Aquel de velocidad extraordinaria hirió en la cabeza al león con su espada de filo agudo, y también golpeó a la Diosa en su brazo izquierdo.

Verse 7

तस्याः खड्गो भुजं प्राप्य पफाल नृपनन्दन । ततो जग्राह शूलं स कोपादरुणलोचनः ॥

Oh deleite de los reyes, la espada de ella, al alcanzar su brazo, lo partió. Entonces él, con los ojos enrojecidos de ira, empuñó un tridente.

Verse 8

चिक्षेप च ततस्तत्तु भद्रकाल्यां महासुरः । जाज्वल्यमानं तेजोभी रविबिम्बमिवाम्बरात् ॥

Entonces aquel gran asura lo arrojó contra Bhadrakali, resplandeciente de fulgor, como si el disco del sol cayera del cielo.

Verse 9

दृष्ट्वा तदापतच्छूलं देवी शूलममुंचत । तच्छूलं शतधा तेन नीतं स च महासुरः ॥

Al ver aquel tridente precipitarse hacia ella, la Diosa soltó su propio tridente. Con él, aquel tridente quedó hecho cien pedazos—y también fue abatido el gran asura.

Verse 10

हते तस्मिन्महावीर्ये महिषस्य चमूपतौ । आजगाम गजारूढश्चामरस्त्रिदशार्दनः ॥

Cuando fue abatido aquel héroe poderoso, comandante del ejército de Mahisha, llegó Chamara—triturador de los dioses—montado en un elefante.

Verse 11

सोऽपि शक्तिं मुमोचाथ देव्यास्तामम्बिका द्रुतम् । हुङ्काराभिहतां भूमौ पातयामास निष्प्रभाम् ॥

Él también arrojó una jabalina (śakti) contra la Diosa; pero Ambikā la abatió al instante con su huṃkāra, arrojándola al suelo, sin brillo.

Verse 12

भग्नां शक्तिं निपतितां दृष्ट्वा क्रोधसमन्वितः । चिक्षेप चामरः शूलं बाणैस्तदपि साच्छिनत् ॥

Al ver su jabalina rota y caída, Chamara, colmado de ira, arrojó un tridente; y también éste fue despedazado por ella con flechas.

Verse 13

ततः सिंहः समुत्पत्य गजकुम्भान्तरे स्थितः । बाहुयुद्धेन युयुधे तेनोच्चैस्त्रिदशारिणा ॥

Entonces el león saltó y se colocó entre las sienes del elefante, y luchó con él—Chamara, el altivo enemigo de los dioses—en combate cuerpo a cuerpo.

Verse 14

युधायमानौ ततस्तौ तु तस्मान्नागान्महीं गतौ । युयुधातेऽतिसंरब्धौ प्रहारैरतिदारुणैः ॥

Mientras combatían, ambos descendieron de aquel elefante al suelo y batallaron con furia extrema, asestando golpes de lo más terrible.

Verse 15

ततो वेगात्खमुत्पत्य निपत्य च मृगारिणा । करप्रहारेण शिरश्चामरस्य पृथक्कृतम् ॥

Entonces, el enemigo de los ciervos (el León) se lanzó veloz al cielo y, precipitándose hacia abajo, golpeó con su garra y cercenó la cabeza de Cāmara.

Verse 16

उदग्रश्च रणे देव्याः शिलावृक्षादिभिर्हतः । दन्तमुष्टितलैश्चैव करालश्च निपातितः ॥

Y Udagra fue muerto en batalla por las huestes de la Diosa con rocas, árboles y cosas semejantes; y Karāla también fue abatido por dientes, puños y palmas.

Verse 17

देवी क्रुद्धा गदापातैश्चूर्णयामास चोद्धतम् । वाष्कलं भिन्दिपालेन बाणैस्ताम्रं तथान्धकम् ॥

La Diosa, enfurecida, aplastó al insolente con golpes de su maza. A Vāṣkala lo partió con un bhindipāla (jabalina), y a Tāmra y Andhaka los abatió con flechas.

Verse 18

उग्रास्यमुग्रवीर्यञ्च तथैव च महाहनुम् । त्रिनेत्रा च त्रिशूलेन जघान परमेश्वरी ॥

Parameśvarī, la Diosa de tres ojos, dio muerte a Ugrāsya, Ugravīrya y Mahāhanu con su tridente.

Verse 19

बिडालस्यासिना कायात् पातयामास वै शिरः । दुर्धरं दुर्मुखं चोभौ शरैर्निन्ये यमक्षयम् । कालं च कालदण्डेन कालरात्रिरपातयत् ॥

Con una espada cortó la cabeza de Biḍāla separándola del cuerpo. A Durdhara y a Durmukha los envió a la morada de Yama con flechas. Y a Kāla también Kālarātri lo abatió con el báculo del Tiempo.

Verse 20

अग्रदर्शनमत्युग्रैः खड्गपातैरताडयत् । असिनैवासिलोमानमच्छिदत् सा रणोत्सवे । गणैः सिंहॆन देव्याः च जयक्ष्वेडाकृतोत्सवैः ॥

Ella abatió a Agradarśana con tajos de espada sumamente feroces, y con la espada también derribó a Asilomā en aquella fiesta de batalla—mientras los gaṇas de la Diosa y su león alzaban clamores de victoria en celebración.

Verse 21

एवं संक्षीयमाणे तु स्वसैन्ये महिषासुरः । माहिषेण स्वरूपेण त्रासयामास तान् गणान् ॥

Cuando su propio ejército estaba siendo destruido de ese modo, Mahīṣāsura, asumiendo su forma de búfalo, comenzó a aterrorizar a aquellos gaṇas.

Verse 22

कांश्चित्तुण्डप्रिहारेण खुरक्षेपैस्तथापरान् । लाङ्गूलताडितांश्चान्यान् शृङ्गाभ्याञ्च विदारितान् ॥

A unos los golpeó con embates de su hocico; a otros los arrojó con coces de sus pezuñas; a algunos los aporreó con su cola, y a otros los despedazó con sus cuernos.

Verse 23

वेगेन कांश्चिदपरान् नादेन भ्रमणेन च । निश्वासपवनेनान्यान् पातयामास भूतले ॥

A otros los derribó por la sola velocidad; a otros por su bramido y sus giros; y a otros más los arrojó al suelo con el viento de su aliento.

Verse 24

निपात्य प्रमथानीकमभ्यधावत सोऽसुरः । सिंहं हन्तुं महादेव्याः कोपं चक्रे ततोऽम्बिका ॥

Tras abatir a la hueste de los pramathas, aquel demonio se lanzó para matar al león de la Gran Diosa; entonces Ambikā se llenó de ira.

Verse 25

सोऽपि कोपान्महावीऱ्यः खुरक्षुण्णमहीतलः । शृङ्गाभ्यां पर्वतानुच्चैश्चिक्षेप च ननाद च ॥

Él también, poderoso en valor y encendido de ira, removió la tierra con sus pezuñas; con sus cuernos arrojó por los aires montañas elevadas, y rugió.

Verse 26

वेगभ्रमणविक्षुण्णा मही तस्य व्यशीर्यत । लाङ्गूलेनाहतश्चाब्धिः प्लावयामास सर्वतः ॥

Por sus rápidos giros, la tierra quedó hecha añicos; y el océano, golpeado por su cola, se alzó en oleaje y se desbordó por doquier.

Verse 27

धुतशृङ्गविभिन्नाश्च खण्डं खण्डं ययुर्घनाः । श्वासानिलास्ताः शतशो निपेतुर्नभसोऽचलाः ॥

Y las nubes, quebradas por el sacudirse de sus cuernos, se hicieron pedazos; impulsadas por el viento de su aliento, cientos de montañas cayeron del cielo.

Verse 28

इति क्रोधसमाध्मातमापतान्तं महासुरम् । दृष्ट्वा सा चण्डिका कोपं तद्वधाय तदाकरोत् ॥

Al ver a aquel gran asura abalanzarse, hinchado de furia, Caṇḍikā asumió entonces la ira sagrada para darle muerte.

Verse 29

सा क्षिप्त्वा तस्य वै पाशं तं बबन्ध महासुरम् । तत्याज माहिषं रूपं सोऽपि बद्धो महामृधे ॥

Arrojando sobre él su lazo, ella ató a aquel gran asura. Aunque atado en la gran batalla, abandonó su forma de búfalo.

Verse 30

ततः सिंहोऽभवत् सद्यो यावत्तस्याम्बिका शिरः । छिनत्ति तावत्पुरुषः खड्गपाणिरदृश्यत ॥

Entonces, al instante, se volvió un león; y cuando Ambikā estaba a punto de cortarle la cabeza, apareció un hombre con la espada en la mano.

Verse 31

तत एवाशु पुरुषं देवी चिच्छेद सायकैः । तं खड्गचर्मणा सार्धं ततः सोऽभून्महागजः ॥

En ese mismo instante, la Diosa abatió velozmente a aquel hombre con sus flechas—junto con su espada y su escudo; y entonces se convirtió en un gran elefante.

Verse 32

करेण च महासींहं तं चकर्ष जगर्‍ज च । कर्षतस्तु करं देवी खड्गेन निरकृन्तत ॥

Con su trompa arrastró al gran león y rugió; pero mientras lo arrastraba, la Diosa le cortó la trompa con su espada.

Verse 33

ततो महासुरो भूयो माहिषं वपुरास्थितः । तथैव क्षोभयामास त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥

Entonces aquel gran asura volvió a asumir el cuerpo de un búfalo; y así continuó sacudiendo los tres mundos, con todo lo que se mueve y lo que no se mueve.

Verse 34

ततः क्रुद्धा जगन्माता चण्डिका पानमुत्तमम् । पपौ पुनः पुनश्चैव जहासारुणलोचना ॥

Entonces la Madre del mundo, Caṇḍikā, enfurecida, bebió una y otra vez la bebida más exquisita; y rió, con los ojos enrojecidos.

Verse 35

ननर्द चासुरः सोऽपि बलवीर्यमदोद्धतः । विषाणाभ्यां चिक्षेप चण्डिकां प्रति भूधरान् ॥

Aquel asura también rugió en voz alta, embriagado de su fuerza y valor, y con sus cuernos arrojó montañas hacia Caṇḍikā.

Verse 36

सा च तान् प्रहितांस्तेन चूर्णयन्ती शरोत्करैः । उवाच तं मदोद्धूतमुखरागाकुलाक्षरम् ॥

Y ella, pulverizando aquellas montañas arrojadas por él con descargas de flechas, le habló—pues su habla era estruendosa por la embriaguez y sus palabras, confusas.

Verse 37

देव्युवाच गरज गरज क्षणं मूढ मधु यावत्पिबाम्यहम् । मया त्वयि हतेऽत्रैव गर्जिष्यन्त्याशु देवताः ॥

La Diosa dijo: «¡Ruge, ruge por un momento, necio—hasta que yo beba esta miel! Cuando seas abatido por mí, aquí mismo, los dioses pronto rugirán (en triunfo)».

Verse 38

ऋषिरुवाच एवमुक्त्वा समुत्पत्य सारूढा तं महासुरम् । पादेनाक्रम्य कण्ठे च शूलेनैनमताडयत् ॥

Dijo el sabio: Habiendo hablado así, ella saltó, montó sobre aquel gran asura, lo oprimió con su pie y lo hirió en el cuello con su lanza.

Verse 39

ततः सोऽपि पदाक्रान्तस्तया निजमुखात्ततः । अर्धनिष्क्रान्त एवासीद् देव्याः वीर्येण संवृतः ॥

Entonces, aunque oprimido por su pie, comenzó a salir por su propia boca; pero quedó sólo a medio salir, detenido y constreñido por el poder de la Diosa.

Verse 40

अर्धनिष्क्रान्त एवासौ युध्यमानो महासुरः । तया महासिना देव्याः शिरश्छित्त्वा निपातितः ॥

Cuando aquel gran asura aún estaba medio emergido y seguía combatiendo, la Diosa lo abatió: con su gran espada le cercenó la cabeza.

Verse 41

एवं स महिषो नाम ससैन्यः ससुहृद्गणः । त्रैलोक्यं मोहयित्वा तु तया देव्याः विनाशितः ॥

Así fue destruido por la Diosa aquel llamado Mahiṣa—junto con su ejército y toda su hueste de aliados—después de haber engañado a los tres mundos.

Verse 42

त्रैलोक्यस्थैस्तदा भूतैर्महिषे विनिपातिते । जयेत्युक्तं ततः सर्वैः सदेवासुरमानवैः ॥

Entonces, cuando Mahiṣa cayó, todos los seres de los tres mundos proclamaron: «¡Victoria!», incluidos dioses, asuras y humanos.

Verse 43

ततो हाहाकृतं सर्वं दैत्यसैन्यं ननाश तत् । प्रहर्षं च परं जग्मुः सकला देवतागणाः ॥

Entonces, todo el ejército de los daityas, clamando «¡Ay de nosotros!», fue desbaratado y pereció; y todas las huestes de los dioses alcanzaron la dicha suprema.

Verse 44

तुष्टुवुस्तां सुरा देवीṃ सह दिव्यैर्महर्षिभिः । जगुर्गन्धर्वपतयो ननृतुश्चाप्सरोगणाः ॥

Los dioses alabaron a aquella Diosa junto con los grandes sabios divinos; los señores de los gandharvas cantaron, y las huestes de apsaras danzaron.