Shloka 54
Adhiratha-Rādhā Discover the Casket; Vasuṣeṇa (Karṇa) is Adopted and Formed
कामगेन यथामुख्यैरमात्यै: संवृतो वशी । तदनन्तर जितेन्द्रिय भगवान् श्रीरामने लंकापुरीकी सुरक्षाका प्रबन्ध करके लक्ष्मण, सुग्रीव आदि सभी श्रेष्ठ वानरों, विभीषण तथा प्रधान-प्रधान सचिवोंके साथ सीताको आगे करके इच्छानुसार चलनेवाले, आकाशचारी, शोभाशाली पुष्पकविमानपर आरूढ़ हो उसीके द्वारा पूर्वोक्त सेतुमार्गसे ऊपर-ही-ऊपर पुनः मकरालय समुद्रको पार किया || ५१--५३ ई || ततस्तीरे समुद्रस्य यत्र शिश्ये स पार्थिव:
kāmagena yathāmukhyair amātyaiḥ saṃvṛto vaśī | tadanantaraṃ jitendriyo bhagavān śrīrāmaḥ laṅkāpurīṃ surakṣāyāḥ prabandhaṃ kṛtvā lakṣmaṇa-sugrīvādibhiḥ sarvaiḥ śreṣṭha-vānaraiḥ vibhīṣaṇena ca pradhāna-pradhāna-sacivaiḥ saha sītām agre kṛtvā icchānusāra-gāminā ākāśacāriṇā śobhāśālinā puṣpakavimānena ārūḍhaḥ san tenaiva pūrvokta-setumārgeṇopari-upari punaḥ makarālayaṃ samudraṃ pārāṃ jagāma || 51–53 || tatastīre samudrasya yatra śiśye sa pārthivaḥ ||
Dijo Mārkaṇḍeya: Tras disponer la seguridad y el gobierno de la ciudad de Laṅkā, el bienaventurado Śrī Rāma—dueño de sí y constante—partió rodeado de sus ministros más eminentes. Con Sītā puesta al frente, y acompañado por Lakṣmaṇa, Sugrīva y los demás ilustres caudillos vānara, junto con Vibhīṣaṇa y los principales consejeros, subió al espléndido carro aéreo Puṣpaka, que se movía a voluntad. En ese mismo carro volvió a cruzar el océano, morada de los makaras, volando por encima del dique construido antes. Luego llegó a la orilla del mar, al lugar donde aquel rey había descansado antaño.
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
The passage highlights dharmic kingship: even after victory, a ruler must establish security and orderly administration, act with self-restraint (jitendriya), and honor allies and counsellors—showing that power is to be governed by discipline and responsibility.
After securing Laṅkā, Rāma departs with Sītā, Lakṣmaṇa, Sugrīva, Vibhīṣaṇa, and leading ministers. They ride the wish-moving Puṣpaka-vimāna, fly above the bridge-route, cross the ocean again, and arrive at the seashore where the king had earlier rested.