Kaurava Mobilization at Kurukṣetra (Duryodhana Orders War Preparations) / कुरुक्षेत्रे धार्तराष्ट्र-सैन्यसज्जा
शकटापणवेशाश्व यानयुग्यं च सर्वश: । कोशं यन्त्रायुधं चैव ये च वैद्याश्विकित्सका:
śakaṭāpaṇa-veśāśva-yānayugyaṃ ca sarvaśaḥ | kośaṃ yantrāyudhaṃ caiva ye ca vaidyāśva-cikitsakāḥ ||
Dijo Vaiśampāyana: Con ellos marchaba también, en todos los aspectos, el aparato de transporte y apoyo de un ejército: carros para cargar pertrechos, provisiones de mercado y enseres de campamento, caballos y vehículos aptos para el yugo, el tesoro, armas mecánicas, y asimismo médicos expertos en curar caballos. El pasaje subraya que la guerra no es solo choque de héroes, sino una empresa vasta y organizada, sostenida por la logística, los recursos y el cuidado especializado.
वैशम्पायन उवाच
The verse highlights that large-scale conflict depends on disciplined organization—supplies, treasury, technology, and medical care—implying ethical responsibility in governance and warfare: leaders must account for the welfare and support systems that sustain an army, not merely valor in battle.
Vaiśampāyana describes the entourage moving together with the main force: carts, market provisions, camp equipment, horses and harnessed vehicles, the treasury, mechanical weapons, and specialists such as horse-doctors, indicating a fully provisioned march or mobilization.