Shloka 126
Śuka’s Guṇa-Transcendence and Vyāsa’s Consolation (शुकगति-वर्णनम्)
यथा<55दित्यान्मणेश्षापि वीरुद्धयश्चैव पावक: । जायन्त्येवं समुदयात् कलानामिव जन्तव:,जैसे सूर्यकी किरणोंका सम्पर्क पाकर सूर्यकान्त-मणिसे आग प्रकट हो जाती है, परस्पर रगड़ खानेपर काठसे अग्निका प्रादुर्भाव हो जाता है, इसी प्रकार पूर्वोक्त कलाओंके समुदायसे जीव जन्म ग्रहण करते हैं
yathādityān maṇeḥ śāpī viruddhayaś caiva pāvakaḥ | jāyanty evaṃ samudayāt kalānām iva jantavaḥ ||
Bhīṣma dijo: así como el fuego se manifiesta en la gema sūryakānta cuando entra en contacto con los rayos del sol, y así como el fuego surge de la madera cuando se frota, del mismo modo los seres vivos toman nacimiento del conjunto de las ‘kalā’ (constituyentes) descritas antes. La enseñanza subraya que la vida encarnada emerge por la convergencia de condiciones, no por azar; cuando se unen los factores requeridos, el efecto sigue a la causa adecuada.
भीष्य उवाच
Educational Q&A
That birth and manifestation occur when the necessary causes and conditions assemble—like fire emerging from a sunstone under sunlight or from wood through friction—so embodied existence is the result of a lawful conjunction of constituent factors (kalās).
Bhīṣma is instructing (in Śānti Parva’s didactic setting) by giving two familiar analogies for emergence: fire appears when the right enabling conditions are present; likewise, beings arise when the previously discussed constituent elements combine.