बक-गौतमाख्यानम् / The Baka–Gautama Account
On Gratitude and Friendship Ethics
व्यड्भता च शरीरस्य वधो वानल्पकारणात् । असेरेतानि रूपाणि दुर्वारादीनि निर्दिशेत्,“जो लोग स्थूल शरीर और सूक्ष्म शरीरको सुख देनेके लिये धर्मकी मर्यादाका उल्लंघन करें, उन्हें नन््यायपूर्वक पृथक्-पृथक् दण्ड देना। धर्मपूर्वक समस्त प्रजाकी रक्षा करना, किसीके प्रति स्वेच्छाचार न करना। कटुवचनसे अपराधीका दमन करना :वाग्दण्ड' कहलाता है। जिसमें अपराधीसे बहुतसा सुवर्ण वसूल किया जाय, वह “अर्थदण्ड' कहलाता है। शरीरके किसी अड़विशेषका छेदन करना 'काय-दण्ड' कहा गया है। किसी महान् अपराधके कारण अपराधीका जो वध किया जाता है, वह “प्राणदण्ड” के रूपमें प्रसिद्ध है। ये चारों दण्ड तलवारके दुर्निवार या दुर्धर्ष रूप हैं। यह बात समस्त प्रजाको बता देनी चाहिये
vyāḍbhatā ca śarīrasya vadho vānalpakāraṇāt | aseretāni rūpāṇi durvārādīni nirdiśet ||
Bhīṣma dijo: «Hay castigos que llegan hasta la mutilación del cuerpo y—cuando la causa es grave—castigos que alcanzan a quitar la vida. Estas formas de pena coercitiva, difíciles de resistir y de eludir, deben proclamarse con claridad. Hay que proteger a todos los súbditos conforme al dharma, sin favoritismo arbitrario: refrenando al culpable con censura y palabras ásperas (pena verbal), con una fuerte exacción de riqueza (pena pecuniaria), con mutilación corporal (pena corporal) y—cuando un gran crimen lo exige—con la ejecución (pena capital). Que el pueblo conozca estas cuatro, para que el orden se mantenga mediante una disciplina justa, conocida y proporcionada.»
भीष्म उवाच