Adhyaya 85

Verse 1

इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत प्रतिज्ञापर्वमें युधिष्ठिरके सुसज्जित होनेसे सम्बन्ध रखनेवाला बयासीवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ८२ ॥ अपना छा | अत-४-#क+ तग्रय्शीतितमो<ध्याय: अर्जुनकी प्रतिज्ञाको सफल बनानेके लिये युधिष्ठिरकी श्रीकृष्णसे प्रार्थना और श्रीकृष्णका उन्हें आश्वासन देना संजय उवाच ततो युधिष्छिरो राजा प्रतिनन्द्य जनार्दनम्‌ । उवाच परमप्रीत: कौन्तेयो देवकीसुतम्‌

Dijo Sañjaya: Entonces el rey Yudhiṣṭhira, hijo de Kuntī, con el corazón colmado de gozo, saludó con reverencia a Janārdana—Kṛṣṇa, hijo de Devakī—y le habló.

Verse 2

सुखेन रजनी व्युष्टा कच्चित्‌ ते मधुसूदन । कच्चिज्ज्ञानानि सर्वाणि प्रसन्नानि तवाच्युत,“मधुसूदन! क्या आपकी रात सुखपूर्वक बीती है? अच्युत! क्या आपकी सम्पूर्ण ज्ञानेन्द्रियाँ प्रसन्न हैं?”

«Oh Madhusūdana, ¿pasó tu noche con sosiego? Oh Acyuta, ¿están claras y serenas todas tus facultades?»

Verse 3

वासुदेवो5पि तद्युक्त पर्यपृच्छद्‌ युधिष्ठिरम्‌ । ततश्न प्रकृती: क्षत्ता न्यवेदयदुपस्थिता:

Dijo Sañjaya: Vāsudeva (Śrī Kṛṣṇa) también, obrando según lo exigía el momento, interrogó a Yudhiṣṭhira. Entonces el mayordomo de palacio se acercó e informó que los principales oficiales del rey—ministros, el comandante y otros dignatarios—estaban presentes y aguardaban audiencia.

Verse 4

अनुज्ञातश्व राज्ञा स प्रावेशयत तं जनम्‌ । विराटं भीमसेनं च धृष्टद्युम्नं च सात्यकिम्‌

Dijo Sañjaya: Con el permiso del rey, el portero los hizo entrar: Virāṭa, Bhīmasena, Dhṛṣṭadyumna y Sātyaki, junto con los demás caudillos aliados y los hijos de Draupadī.

Verse 5

चेदिपं धृष्टकेतुं च द्रुपदं च महारथम्‌ | शिखण्डिनं यमौ चैव चेकितानं सकेकयम्‌

Dijo Sañjaya: Con el permiso del rey, el portero hizo entrar al soberano de Cedi, Dhṛṣṭaketu; al gran guerrero de carro, Drupada; a Śikhaṇḍin; a los gemelos (Nakula y Sahadeva); a Cekitāna; y al príncipe de Kekaya, junto con los demás héroes aliados que habían acudido a ser recibidos.

Verse 6

युयुत्सुं चैव कौरव्यं पाञ्चाल्यं चोत्तमौजसम्‌ । युधामन्युं सुबाहुं च द्रौपदेयांश्व॒ सर्वश:

Sañjaya dijo: «Y también Yuyutsu, del linaje de los Kuru, y Uttamaujas, héroe de los Pāñcāla; y Yudhāmanyu y Subāhu; y asimismo todos los hijos de Draupadī—tras obtener el permiso del rey, el guardián de la puerta hizo entrar a todos estos guerreros».

Verse 7

एते चान्ये च बहव: क्षत्रिया: क्षत्रियर्षभम्‌ । उपतस्थुर्महात्मानं विविशुश्चासने शुभे,ये तथा और भी बहुत-से क्षत्रियशिरोमणि महात्मा युधिष्ठिरकी सेवामें उपस्थित हुए और सुन्दर आसनपर बैठे

Sañjaya dijo: «Estos, y muchos otros kṣatriyas también, se adelantaron para rendir servicio al magnánimo, el ‘toro’ entre los kṣatriyas (Yudhiṣṭhira), y entraron y tomaron asiento en el trono auspicioso.»

Verse 8

एकस्मिन्नासने वीरावुपविष्टौ महाबलौ । कृष्णश्न युयुधानश्व महात्मानौ महाद्युती,महाबली और महातेजस्वी महात्मा श्रीकृष्ण और सात्यकि ये दोनों वीर एक ही आसनपर बैठे थे

Sañjaya dijo: «En un solo asiento estaban sentados dos héroes de gran fuerza: Kṛṣṇa y Yuyudhāna (Sātyaki), ambos magnánimos y radiantes de poder.»

Verse 9

ततो युधिष्ठिरस्तेषां शृण्वतां मधुसूदनम्‌ | अब्रवीत्‌ पुण्डरीकाक्षमाभाष्य मधुरं वच:,तब युधिष्ठिरने उन सब लोगोंके सुनते हुए कमलनयन भगवान्‌ मधुसूदनको सम्बोधित करके मधुर वाणीमें कहा--

Entonces Yudhiṣṭhira, mientras todos los presentes escuchaban, se dirigió a Madhusūdana—Kṛṣṇa, de ojos de loto—y le habló con palabras suaves y dulces.

Verse 10

एकं॑ त्वां वयमाश्रित्य सहस्राक्षमिवामरा: । प्रार्थयामो जयं युद्धे शाश्वतानि सुखानि च

Sañjaya dijo: «Apoyándonos solo en ti—como los dioses se acogen a Indra, el de los mil ojos—imploramos alcanzar la victoria en esta guerra y también dicha perdurable.»

Verse 11

त्वं हि राज्यविनाशं च द्विषद्धिश्न निराक्रियाम्‌ क्लेशांश्व विविधान्‌ कृष्ण सर्वास्तानपि वेद न:

Dijo Sañjaya: «Oh Krishna, tú conoces bien todo lo que nos ha sobrevenido: cómo nuestros enemigos llevaron a la ruina nuestro reino, nos sometieron a la humillación y nos infligieron muchas clases de sufrimiento».

Verse 12

त्वयि सर्वेश सर्वेषामस्माकं भक्तवत्सल | सुखमायत्तमत्यर्थ यात्रा च मधुसूदन,“भक्तवत्सल सर्वेश्वर! मधुसूदन! हम सब लोगोंका सुख और जीवन-निर्वाह पूर्णरूपसे आपके ही अधीन है

Dijo Sañjaya: «Oh Señor de todo, tierno con tus devotos; oh Madhusūdana: el bienestar de todos nosotros—nuestra dicha y aun la continuidad misma de nuestra vida—depende enteramente de ti.»

Verse 13

स तथा कुरु वार्ष्णेय यथा त्वयि मनो मम । अर्जुनस्य यथा सत्या प्रतिज्ञा स्थाच्चिकीर्षिता,4वार्ष्णेय! हमारा मन आपमें ही लगा हुआ है। अतः आप ऐसा करें, जिससे अर्जुनकी अभीष्ट प्रतिज्ञा सत्य होकर रहे

Dijo Sañjaya: «Oh Vārṣṇeya (Krishna), obra de tal modo que mi mente permanezca fija en ti, y que el voto que Arjuna desea cumplir se mantenga firme y se haga verdad.»

Verse 14

स भवांस्तारयत्वस्माद्‌ दुःखामर्षमहार्णवात्‌ । पार तितीर्षतामद्य प्लवो नो भव माधव

Sañjaya suplicó a Mādhava: «Que nos hagas cruzar este vasto océano de pena y de resentimiento ardiente. Para todos nosotros, que hoy anhelamos alcanzar la otra orilla, sé nuestra barca. Sólo tú debes librarnos de este peligro.»

Verse 15

न हि तत्‌ कुरुते संख्ये रथी रिपुवधोद्यत: । यथा वै कुरुते कृष्ण सारथिर्यत्नमास्थित:,'श्रीकृष्ण! संग्राममें शत्रुवधके लिये उद्यत हुआ रथी भी वैसा कार्य नहीं कर पाता, जैसा कि प्रयत्नशील सारथि कर दिखाता है

Dijo Sañjaya: «Oh Krishna, en el fragor de la batalla, ni siquiera un guerrero de carro, resuelto a dar muerte al enemigo, logra lo que Krishna, el auriga, consigue cuando se aplica con esfuerzo vigilante.»

Verse 16

यथैव सर्वास्वापत्सु पासि वृष्णीन्‌ जनार्दन । तथैवास्मान्‌ महाबाहो वृजिनात्‌ त्रातुमहसि

Sañjaya dijo: «Oh Janārdana, así como proteges a los Vṛṣṇis en toda calamidad, así también, oh de poderosos brazos, debes rescatarnos de este peligro».

Verse 17

त्वमगाधे5प्लवे मग्नान्‌ पाण्डवान्‌ कुरुसागरे । समुद्धर प्लवो भूत्वा शड्खचक्रगदाधर

Sañjaya dijo: «¡Oh Señor que portas la caracola, el disco y la maza! Los Pāṇḍavas se han hundido en el profundo y sin orillas océano de los Kurus, donde no hay barca. Conviértete tú mismo en su balsa y sácalos a flote: líbralos de este peligro.»

Verse 18

नमस्ते देवदेवेश सनातन विशातन । विष्णो जिष्णो हरे कृष्ण वैकुण्ठ पुरुषोत्तम,'शत्रुनाशक! सनातन देवदेवेश्वर! विष्णो! जिष्णो! हरे! कृष्ण! वैकुण्ठ! पुरुषोत्तम! आपको नमस्कार है

¡Salve a ti, Señor de los dioses, eterno y destructor del mal! ¡Oh Viṣṇu, Jishṇu, Hari, Kṛṣṇa, Vaikuṇṭha, Puruṣottama: a ti mi reverente salutación!

Verse 19

नारदस्त्वां समाचख्यौ पुराणमृषिसत्तमम्‌ | वरदं शार््रिणं श्रेष्ठ तत्‌ सत्यं कुरू माधव

Sañjaya dijo: «Oh Mādhava, el sabio divino Nārada te ha proclamado como el Nārāyaṇa primordial, el más excelso de los ṛṣis: supremo, dador de dones, portador del arco Śārṅga. Oh Mādhava, haz verdadera su declaración.»

Verse 20

इत्युक्त: पुण्डरीकाक्षो धर्मराजेन संसदि । तोयमेघस्वनो वागम्मी प्रत्युवाच युधिछ्िरम्‌

Sañjaya dijo: Cuando Dharma-rāja Yudhiṣṭhira habló así en la asamblea real, Kṛṣṇa, el de ojos de loto (Puṇḍarīkākṣa), célebre por la excelencia de su palabra, respondió a Yudhiṣṭhira con una voz profunda, resonante como nube cargada de lluvia.

Verse 21

वायुदेव उवाच सामरेष्वपि लोकेषु सर्वेषु न तथाविध: । शरासनधर: कश्चिद्‌ यथा पार्थो धनञज्जय:

Dijo Vāyudeva: «Oh rey, aun a través de todos los mundos—sí, incluso en medio de la batalla—no se halla un arquero de tal clase; no hay quien empuñe el arco con maestría como Pārtha Dhanañjaya (Arjuna), hijo de Kuntī».

Verse 22

वीर्यवानस्त्रसम्पन्न: पराक्रान्तो महाबल: । युद्धशौण्ड: सदामर्षी तेजसा परमो नृणाम्‌,वे शक्तिशाली, अस्त्रज्ञानसम्पन्न, पराक्रमी, महाबली, युद्धकुशल, सदा अमर्षशील और मनुष्योंमें परम तेजस्वी हैं

Vāyu dijo: «Está dotado de vigor heroico y plenamente provisto del dominio de las armas; es valiente y de gran fuerza. Diestro y ardiente en la batalla, jamás tolera la afrenta, y entre los hombres es el primero en esplendor.»

Verse 23

स युवा वृषभस्कन्धो दीर्घबाहुर्महाबल: । सिंहर्षभगति: श्रीमान्‌ द्विषतस्ते हनिष्यति

Es un joven de hombros como los de un toro, de largos brazos y gran fuerza. Su andar es noble como el del león; está colmado de fortuna y esplendor; por ello dará muerte, sin falta, a tus enemigos.

Verse 24

अहं च तत्‌ करिष्यामि यथा कुन्तीसुतो<र्जुन: । धार्तराष्ट्रस्य सैन्यानि धक्ष्यत्यग्निरिवेन्धनम्‌

Dijo Vāyudeva: «Yo también obraré de tal modo que Arjuna, hijo de Kuntī, abrase los ejércitos del linaje de Dhṛtarāṣṭra, como el fuego consume el combustible.»

Verse 25

अद्य तं॑ पापकर्माणि क्षुद्रें सौ भद्रघातिनम्‌ । अपुनर्दर्शनं मार्गमिषुशि: क्षेप्स्यतेडर्जुन:

Hoy Arjuna, con sus flechas, arrojará a Jayadratha—ese vil autor de pecados, asesino de Abhimanyu, hijo de Subhadrā—al camino del no retorno, adonde quien va ya no vuelve a contemplar este mundo.

Verse 26

तस्याद्य गृध्रा: श्येनाश्न चण्डगोमायवस्तथा । भक्षयिष्यन्ति मांसानि ये चान्ये पुरुषादका:,आज गीध, बाज, क्रोधमें भरे हुए गीदड़ तथा अन्य नरभक्षी जीव-जन्तु जयद्रथका मांस खायेंगे

Dijo Vāyu: «Hoy, los buitres y los halcones, y también los chacales feroces, junto con otras criaturas devoradoras de hombres, comerán su carne». La sentencia enmarca el horror moral del campo de batalla: la violencia injusta no culmina en honor, sino en la degradación de volverse carroña, severa advertencia sobre las consecuencias del adharma en la guerra.

Verse 27

यद्यस्य देवा गोप्तार: सेन्द्रा: सर्वे तथाप्यसौ । राजधानीं यमस्याद्य हत: प्राप्स्यति संकुले

Aunque todos los dioses—con Indra a la cabeza—vinieran a protegerlo, aun así hoy será abatido en el apretón de la batalla y, sin falta, llegará a la ciudad regia de Yama. La afirmación subraya lo ineludible de una muerte destinada cuando el impulso moral y kármico de la guerra ha madurado.

Verse 28

निहत्य सैन्धवं जिष्णुरद्य त्वामुपयास्यति । विशोको विज्वरो राजन्‌ भव भूतिपुरस्कृत:,राजन! आज विजयशील अर्जुन जयद्रथको मारकर ही आपके पास आयेंगे, आप ऐश्वर्यसे सम्पन्न रहकर शोक और चिन्ताको त्याग दीजिये

Dijo Vāyu: «Tras dar muerte al Saindhava (Jayadratha), Jishnu (Arjuna) vendrá a ti hoy. Oh Rey, líbrate del duelo y de la ansiedad febril; mantente firme, con la prosperidad por delante».

Verse 83

इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि प्रतिज्ञापर्वणि श्रीकृष्णवाक्ये ऋ%यशीतितमो<ध्याय: ।। ८३ ।। इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत प्रतिज्ञापर्वमें श्रीकृष्णवाक्यविषयक तिरासीवाँ अध्याय पूरा हुआ

Así, en el Śrī Mahābhārata, dentro del Droṇa Parva, en la sección llamada Pratijñā Parva, llega a su fin el capítulo octogésimo quinto, centrado en las palabras de Śrī Kṛṣṇa. (Este es el colofón que marca la conclusión del adhyāya.)