Adhyāya 64: Dāna-prakāra—Suvarṇa, Pānīya-dāna, Ghṛta-dāna, and Upakaraṇa-dāna
Utility Gifts
वृद्धबालधन रक्ष्यमन्धस्य कृपणस्य च । न खाततपूर्व कुर्वीत न रुदन्ती धनं हरेत्
bhīṣma uvāca | vṛddhabāladhanaṁ rakṣyam andhasya kṛpaṇasya ca | na khātataḥ pūrvaṁ kurvīta na rudantī dhanaṁ haret |
Dijo Bhishma: El rey debe proteger la riqueza de los ancianos y de los niños, así como la de los ciegos y los desvalidos. No debe exigir tributos a quienes, en tiempo de sequía, apenas han logrado producir sustento cavando pozos y regando como pueden; ni debe tomar los bienes de una mujer que llora en la aflicción. Los ingresos del gobernante jamás han de levantarse depredando a los indefensos ni a quienes ya están abatidos por la calamidad.
भीष्म उवाच
A ruler’s duty is protective, not predatory: he must safeguard the property of the vulnerable (elderly, children, blind, destitute) and refrain from extracting revenue from those suffering calamity—especially those barely surviving drought or a woman in distress.
In Bhishma’s instruction on kingship (rājadharma) during the Anushasana Parva, he lays down specific limits on royal taxation and appropriation, emphasizing compassion and justice toward subjects facing hardship.