Adhyaya 39

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे अष्टात्रिंशो ऽध्यायः सूत उवाच अतः परं प्रवक्ष्यामि संक्षेपेण द्विजोत्तमाः / त्रैलोक्यस्यास्य मानं वो न शक्यं विस्तरेण तु

Así, en el Śrī Kūrma Purāṇa, en la Saṃhitā de seis mil versos, en la sección anterior (Pūrva-bhāga), comienza el capítulo trigésimo octavo. Dijo Sūta: «Ahora expondré, en resumen, oh mejores de los dos veces nacidos, la medida y extensión de estos tres mundos; pues no es posible describirlo en pleno detalle».

Verse 2

भूर्लोको ऽथ भुवर्लोकः स्वर्लोको ऽथ महस्ततः / जनस्तपश्च सत्यं च लोकास्त्वण्डोद्भवा मताः

Luego vienen Bhūrloka, Bhuvarloka, Svargaloka y, después, Maharloka; también Janaloka, Tapoloka y Satyaloka: se entiende que estos mundos nacen del huevo cósmico (aṇḍa).

Verse 3

सूर्याचन्द्रमसोर्यावत् किरणैरवभासते / तावद् भूर्लोक आख्यातः पुराणे द्विजपुङ्गवाः

Oh mejores de los dos veces nacidos, hasta donde se extiende la iluminación de los rayos del Sol y de la Luna, hasta allí se declara que llega Bhūrloka (el ámbito terrestre) en este Purāṇa.

Verse 4

यावत्प्रमाणो भूर्लोको विस्तरात् परिमण्डलात् / भुवर्लोको ऽपि तावान्स्यान्मण्डलाद् भास्करस्य तु

Tan amplio como se extiende Bhūrloka en anchura, como una expansión circular, tan amplio es también Bhuvarloka, medido con referencia al maṇḍala, el orbe del Sol.

Verse 5

ऊर्ध्वंयन्मण्डलाद् व्योमध्रुवोयावद्व्यवस्थितः / स्वर्लोकः स समाख्यातस्तत्र वायोस्तु नेमयः

La región que está por encima del orbe solar, extendiéndose por el firmamento hasta la fija Estrella Polar (Dhruva), es llamada Svarga-loka; y allí quedan establecidos los circuitos de los vientos.

Verse 6

आवहः प्रवहश्चैव तथैवानुवहः परः / संवहो विवहश्चाथ तदूर्ध्वं स्यात् परावहः

Las divisiones principales del Viento son: ‘Āvaha’ y ‘Pravaha’, y asimismo el superior ‘Anuvaha’; luego ‘Saṃvaha’ y ‘Vivaha’; y por encima de todos se dice que está ‘Parāvaha’.

Verse 7

तथा परिवहश्चोर्ध्वं वायोर्वै सप्त नेमयः / भूमेर्योजनलक्षे तु भानोर्वै मण्डलं स्थितम्

Asimismo, por encima de la región del Viento está el ‘Parivaha’, la corriente que circunda, con siete aros. A una distancia de cien mil yojanas de la tierra se halla el disco circular del Sol.

Verse 8

लक्षे दिवाकरस्यापि मण्डलं शशिनः स्मृतम् / नक्षत्रमण्डलं कृत्स्नं तल्लक्षेण प्रकाशते

Se recuerda que el disco de la Luna tiene una extensión de cien mil (yojanas); y la esfera entera de las constelaciones resplandece conforme a esa misma medida.

Verse 9

द्वेलक्षे ह्युत्तरे विप्रा बुधो नक्षत्रमण्डलात् / तावत्प्रमाणभागे तु बुधस्याप्युशनाः स्थितः

Oh brāhmaṇas, Budha (Mercurio) está situado dos lakṣas por encima del círculo de los nakṣatras. Y en una región de la misma medida, Uśanā (Venus) se halla por encima de Budha.

Verse 10

अङ्गारको ऽपि शुक्रस्य तत्प्रमाणो व्यवस्थितः / लक्षद्वयेन भौमस्य स्थितो देवपुरोहितः

Aṅgāraka (Marte) también queda fijado conforme a la misma medida que Śukra (Venus). El sacerdote divino, Bṛhaspati, está situado a una distancia de dos lakṣas de Bhauma (Marte).

Verse 11

सौरिर्द्विलक्षेण गुरोर् ग्रहाणामथ मण्डलम् / सप्तर्षिमण्डलं तस्माल्लक्षमात्रे प्रिकाशते

Śauri (Saturno) se halla dos lakṣas más allá de la esfera de Guru (Júpiter); y más allá de ello, a una distancia de un lakṣa, resplandece la esfera constelar de los Siete Ṛṣis (Saptarṣis).

Verse 12

ऋषीणां मण्डलादूर्ध्वं लक्षमात्रे स्थितो ध्रुवः / मेढीभूतः समस्तस्य ज्योतिश्चक्रस्य वै ध्रुवः / तत्र धर्मः स भगवान् विष्णुर्नारायणः स्थितः

Por encima del círculo de los Saptarṣis, a la distancia de un lakṣa, se alza Dhruva. Dhruva es, en verdad, el pivote inmóvil de toda la rueda de los astros. Allí, establecido como el propio Dharma, mora el Bienaventurado Señor: Viṣṇu, Nārāyaṇa.

Verse 13

नवयोजनसाहस्त्रो विष्कम्भः सवितुः स्मृतः / त्रिगुणस्तस्य विस्तारो मण्डलस्य प्रमाणतः

El diámetro de Savitṛ (el Sol) se recuerda como de nueve mil yojanas; y, según la medida propia de su disco circular, su extensión es triple de ello.

Verse 14

द्विगुणस्तस्य विस्ताराद् विस्तारः शशिनः स्मृतः / तुल्यस्तयोस्तु स्वर्भानुर्भूत्वाधस्तात् प्रसर्पति

El diámetro de la Luna se dice que es el doble de aquella extensión. Pero Svarbhānu—haciéndose igual en tamaño a ambos—se desliza por debajo, moviéndose bajo su trayectoria.

Verse 15

अद्धृत्य पृथिवीच्छायां निर्मितो मण्डलाकृतिः / स्वर्भानोस्तु वृहत् स्थानं तृतीयं यत् तमोमयम्

Apoyada en la sombra de la Tierra, se produce una forma circular. Y existe una vasta tercera morada perteneciente a Svarbhānu (Rāhu), cuya naturaleza es la oscuridad.

Verse 16

चन्द्रस्य षोडशो भागो भार्गवस्य विधीयते / भार्गवात् पादहीनस्तु विज्ञेयो वै बृहस्पतिः

Una dieciseisava parte de la Luna se establece como medida de Bhārgava (Venus). Y a Bṛhaspati (Júpiter) debe entendérsele como una cuarta parte menor que Bhārgava.

Verse 17

बृहस्पतेः पादहीनौ वक्रसौरावुभौ स्मृतौ / विस्तारान्मण्डलाच्चैव पादहीनस्तयोर्बुधः

Rāhu y Saturno son recordados ambos como “faltos de un cuarto” en comparación con Bṛhaspati. Y Mercurio (Budha) se dice “falto de un cuarto” respecto de esos dos, por su menor extensión y por el menor círculo de su órbita.

Verse 18

तारानक्षत्ररूपाणि वपुष्मन्तीह यानि वै / बुधेन तानि तुल्यानि विस्तारान्मण्डलात् तथा

Cualesquiera formas luminosas aquí conocidas como estrellas y constelaciones (tārās y nakṣatras), su extensión y su medida circular se dicen también comparables a las de Mercurio (Budha).

Verse 19

तारानक्षत्ररूपाणि हीनानि तु परस्परात् / शतानि पञ्च चत्वारि त्रीणि द्वे चैव योजने

Las formas estelares y las formas de las mansiones lunares (tārās y nakṣatras) se disponen con intervalos progresivamente menores entre sí. Sus separaciones mutuas se declaran en yojanas como quinientas, cuatrocientas, trescientas y doscientas.

Verse 20

सर्वावरनिकृष्टानि तारकामण्डलानि तु / योजनान्यर्धमात्राणि तेभ्यो ह्रस्वं न विद्यते

Pero las esferas estelares (tārakā-maṇḍala), las más bajas de todos los recubrimientos, se miden en media yojana; nada menor que esto se menciona.

Verse 21

उपरिष्टात् त्रयस्तेषां ग्रहा ये दूरसर्पिणः / सौरो ऽङ्गिराश्च वक्रश्च ज्ञेया मन्दविचारिणः

Por encima de aquellos hay tres grahas cuyo curso se extiende a lo lejos: el Saurā (Saturno), Aṅgiras (Júpiter) y Vakra (Marte). Deben entenderse como de movimiento lento.

Verse 22

तेभ्यो ऽधस्ताच्च चत्वारः पुनरन्ये महाग्रहाः / सूर्यः सौमो बुधश्चैव भार्गवश्चैव शीघ्रगाः

Por debajo de ellos hay de nuevo otros cuatro grandes astros: el Sol, la Luna (Soma), Budha (Mercurio) y Bhārgava (Venus), que se mueven con rapidez en su curso.

Verse 23

दक्षिणायनमार्गस्थो यदा चरति रश्मिमान् / तदा सर्वग्रहाणां स सूर्यो ऽधस्तात् प्रसर्पति

Cuando el radiante Sol recorre la senda del sur (dakṣiṇāyana), entonces, con respecto a todos los planetas, ese Sol avanza por debajo (de su trayectoria).

Verse 24

विस्तीर्णं मण्डलं कृत्वा तस्योर्ध्वं चरते शशी / नक्षत्रमण्डलं कृत्स्नं सोमादूर्ध्वं प्रसर्पति

La Luna (Śaśī), tras formar un amplio círculo, se mueve por encima de él; y por encima de Soma se extiende y avanza toda la esfera de las mansiones lunares (Nakṣatra-maṇḍala).

Verse 25

नक्षत्रेभ्यो बुधश्चोर्ध्वं बुधादूर्ध्वं तु भार्गवः / वक्रस्तु भार्गवादूर्ध्वं वक्रादूर्ध्वं बृहस्पतिः

Por encima de las nakṣatras (mansiones lunares) se halla Budha (Mercurio). Por encima de Budha está Bhārgava (Venus). Por encima de Bhārgava está el planeta llamado Vakra, y por encima de Vakra está Bṛhaspati (Júpiter).

Verse 26

तस्माच्छनैश्चरो ऽपुयूर्ध्वं तस्मात् सप्तर्षिमण्डलम् / ऋषीणां चैव सप्तानान्ध्रु वश्चोर्ध्वं व्यवस्थितः

Por encima de ello se halla la esfera de Śanaiścara (Saturno); por encima está el círculo del Saptarṣi-maṇḍala (los Siete Ṛṣis). Y aun por encima de esos siete Ṛṣis, Dhruva (la Estrella Polar) queda firmemente establecido.

Verse 27

योजनानां सहस्त्राणि भास्करस्य रथो नव / ईषादण्डस्तथैव स्याद् द्विगुणो द्विजसत्तमाः

Oh excelso entre los nacidos dos veces, el carro de Bhāskara, el dios Sol, mide nueve mil yojanas; y el timón central (vara de tiro) se dice que es el doble de esa medida.

Verse 28

सार्धकोटिस्तथा सप्त नियुतान्यधिकानि तु / योजनानां तु तस्याक्षस्तत्र चक्रं प्रतिष्ठितम्

Su eje mide siete koṭis de yojanas, con niyutas adicionales; sobre ese mismo eje queda firmemente asentada la rueda cósmica.

Verse 29

त्रिनाभिमति पञ्चारे षष्णेमिन्यक्षयात्मके / संवत्सरमेय कृत्स्नं कालचक्रं प्रतिष्ठितम्

La Rueda entera del Tiempo, medida del año, queda establecida: concebida con tres cubos, cinco recorridos y seis aros, y de naturaleza imperecedera.

Verse 30

चत्कारिंशत् सहस्त्राणि द्वितीयो ऽक्षो विवस्वतः / पञ्चान्यानि तु सार्धानि स्यन्दनस्य द्विजोत्तमाः

Oh, el mejor de los dos veces nacidos: el dios Sol, Vivasvat, tiene un segundo eje de cuarenta mil (unidades); y el carro posee además otros cinco mil, aparte de ello.

Verse 31

अक्षप्रमाणमुभयोः प्रमाणं तद्युगार्धयोः / ह्रस्वो ऽक्षस्तद्युगार्धेन ध्रुवाधारे रथस्य तु

La medida del eje en ambos lados ha de tomarse como la medida de las dos medias yuntas. El eje es más corto por una media yunta, y debe fijarse en el soporte firme (pivote) del carro.

Verse 32

द्वितीये ऽक्षे तु तच्चक्रं संस्थितं मानसाचले / हयाश्च सप्त छन्दांसि तन्नामानि निबोधत

En el segundo eje, esa rueda está asentada sobre el monte Mānasā. Y hay siete caballos: son los siete metros védicos; conoce sus nombres.

Verse 33

गायत्री च बृहत्युष्णिक् जगती पङ्क्तिरेव च / अनष्टुप् त्रिष्टुबित्युक्ताश्छन्दांसि हरयो हरेः

Gāyatrī, Bṛhatī, Uṣṇik, Jagatī y Paṅkti—junto con Anuṣṭubh y Triṣṭubh—estos metros védicos son proclamados como los ‘Harayas’, las energías asistentes de Hari (Viṣṇu).

Verse 34

मानसोपरि माहेन्द्री प्राच्यां दिशि महापुरी / दक्षिणे न यमस्याथ वरुणस्य तु पश्चिमे

Por encima del (lago) Mānasa se halla la gran ciudad llamada Māhendrī en el oriente; al sur está la ciudad de Yama, y al occidente la de Varuṇa.

Verse 35

उत्तरेण तु सोमस्य तन्नामानि निबोधत / अमरावती संयमनी सुखा चैव विभा क्रमात्

Aprende ahora, en el debido orden, los nombres de las regiones/ciudades al norte de Soma (la Luna): Amarāvatī, Saṃyamanī, Sukhā y Vibhā.

Verse 36

काष्ठां गतो दक्षिणतः क्षिप्तेषुरिव सर्पति / ज्योतिषां चक्रमादाय देवदेवः प्रजापतिः

Al llegar al cuadrante del sur, se desliza hacia adelante—como una flecha soltada que avanza veloz—llevando la rueda giratoria de los astros; así Prajāpati, Señor de los dioses, hace proseguir el ciclo celeste.

Verse 37

दिवसस्य रविर्मध्ये सर्वकालं व्यवस्थितः / सप्तद्वीपेषु विप्रेन्द्रा निशामध्यस्य संमुखम्

Oh el mejor de los brāhmaṇas, el Sol permanece siempre establecido en el punto medio del día; y para los siete continentes (saptadvīpas) se halla de frente al punto de la medianoche, regulando así las medidas del tiempo.

Verse 38

उदयास्तमने चैव सर्वकालं तु संमुखे / अशेषासु दिशास्वेव तथैव विदिशासु च

En el amanecer y en el ocaso—y en verdad en todo momento—Él está directamente ante la mirada; en todas las direcciones sin excepción, y también en cada rumbo intermedio.

Verse 39

कुलालचक्रपर्यन्तो भ्रमन्नेष यथेश्वरः / करोत्यहस्तथा रात्रिं विमुञ्चन् मेदिनीं द्विजाः

Oh nacidos dos veces, como la rueda del alfarero gira sin cesar, así este mundo gira bajo el gobierno del Señor; y al poner en movimiento la tierra de ese modo, Él hace surgir el día y también la noche.

Verse 40

दिवाकरकरैरेतत् पूरितं भुवनत्रयम् / त्रैलोक्यं कथितं सद्भिर्लोकानां मुनिपुङ्गवाः

Por los rayos del Sol, este triple universo queda penetrado y colmado por completo. Por ello, oh excelso entre los sabios, los virtuosos lo han llamado “los tres mundos” (trailokya) entre todos los ámbitos.

Verse 41

आदित्यमूलमखिलं त्रिलोकं नात्र संशयः / भवत्यस्मात् जगत् कृत्स्नं सदेवासुरमानुषम्

El entero triple mundo tiene al Sol (Āditya) por raíz: de ello no hay duda. De Él surge el universo entero, con dioses, asuras y seres humanos.

Verse 42

रुद्रेन्द्रोपेन्द्रचन्द्राणां विप्रेन्द्राणां दिवौकसाम् / द्युतिर्द्युतिमतां कृत्स्नं यत्तेजः सार्वलौकिकम्

Esa radiancia universal—por la cual resplandecen Rudra, Indra, Upendra (Viṣṇu) y la Luna; por la cual brillan los más excelsos brahmanes y los moradores del cielo—es la plenitud del esplendor de todos los seres luminosos.

Verse 43

सर्वात्मा सर्वलोकेशो महादेवः प्रजापतिः / सूर्य एव त्रिलोकस्य मूलं परमदैवतम्

Él es el Sí mismo de todos, el Señor de todos los mundos, Mahādeva y Prajāpati. En verdad, sólo Sūrya es la raíz de los tres mundos: la Divinidad suprema.

Verse 44

द्वादशान्ये तथादित्या देवास्ते ये ऽधिकारिणः / निर्वहन्ति पदं तस्य तदंशा विष्णुमूर्तयः

Asimismo, existen otros doce Ādityas: dioses que ostentan oficios cósmicos. Ellos cumplen las funciones de ese puesto; son porciones de Él, encarnaciones de Viṣṇu.

Verse 45

सर्वे नमस्यन्ति सहस्त्रभानुं गन्धर्वदेवोरगकिन्वन्नराद्याः / यजन्ति यज्ञैर्विविधैर्द्विजेन्द्रा- श्छन्दोमयं ब्रह्ममयं पुराणम्

Todos los seres—Gandharvas, Devas, Nāgas, Kiṃnaras y los más excelsos entre los hombres—se postran ante el Sol de mil rayos. Y los mejores de los dos veces nacidos lo veneran con sacrificios diversos, a ese Purāṇa tejido de los metros védicos y de la misma naturaleza de Brahman.