Adhyaya 20

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे एकोनविशो ऽध्यायः सूत उवाच त्रिधन्वा राजपुत्रस्तु धर्मेणापालयन्महीम् / तस्य पुत्रो ऽभवद् विद्वांस्त्रय्यारुण इति स्मृतः

Así, en el Śrī Kūrma Purāṇa—en la Ṣaṭsāhasrī Saṃhitā, en el Pūrvabhāga—(queda concluido el colofón del capítulo decimonoveno). Dijo Sūta: El príncipe Tridhanvā gobernó la tierra conforme al dharma; y su hijo, un sabio erudito, fue conocido con el nombre de Trayyāruṇa.

Verse 2

तस्य सत्यव्रतो नाम कुमारो ऽभून्महाबलः / भार्या सत्यधना नाम हरिश्चन्द्रमजीजनत्

Tuvo un hijo de gran fuerza llamado Satyavrata. La esposa de Satyavrata, llamada Satyadhanā, dio a luz a Hariścandra.

Verse 3

हरिश्चन्द्रस्य पुत्रो ऽभूद् रोहितो नाम वीर्यवान् / हरितो रोहितस्याथ धुन्धुस्तस्य सुतो ऽभवत्

Hariścandra tuvo un hijo llamado Rohita, héroe de gran valor. El hijo de Rohita fue Harita, y el hijo de Harita fue Dhundhu.

Verse 4

विजयश्च सुदेवश्च धुन्धुपुत्रौ बभूवतुः / विजयस्याभवत् पुत्रः कारुको नाम वीर्यवान्

Dhundhu tuvo dos hijos—Vijaya y Sudeva. De Vijaya nació un hijo llamado Kāruka, varón de gran valor.

Verse 5

कारुकस्य वृकः पुत्रस्तस्माद् बाहुरजायत / सगरस्तस्य पुत्रौऽभूद् राजा परमधार्मिकः

Kāruka tuvo un hijo llamado Vṛka; de él nació Bāhu. Y el hijo de Bāhu fue Sagara, rey célebre por su suprema rectitud.

Verse 6

द्वे भार्ये सगरस्यापि प्रभा भानुमती तथा / ताभ्यामाराधितः प्रादादौर्वाग्निर्वरमुत्तमम्

El rey Sagara tuvo también dos esposas—Prabhā y Bhānumatī. Satisfecho por la adoración de ambas, el sabio Aurva—manifestado como el poder ígneo, Aurvāgni—les concedió un excelso don.

Verse 7

एकं भानुमती पुत्रमगृह्णादसमञ्जसम् / प्रभा षष्टिसहस्त्रं तु पुत्राणां जगृहे शुभा

Bhānumatī concibió un solo hijo—Asamañjasa. En cambio, la auspiciosa Prabhā dio a luz a sesenta mil hijos.

Verse 8

असमञ्सस्य तनयो ह्यंशुमान् नाम पार्थिवः / तस्य पुत्रो दिलीपस्तु दिलीपात् तु भगीरथः

El hijo de Asamañjasa fue el rey llamado Aṃśumān. Su hijo fue Dilīpa; y de Dilīpa nació Bhagīratha.

Verse 9

येन भागीरथी गङ्गा तपः कृत्वावतारिता / प्रसादाद् देवदेवस्य महादेवस्य धीमतः

Por la gracia del sabio Mahādeva, Dios de dioses—tras realizar austeridades—la Bhāgīrathī, el río Gaṅgā, fue hecha descender al mundo.

Verse 10

भगीरथस्य तपसा देवः प्रीतमना हरः / बभार शिरसा गङ्गां सोमान्ते सोमभूषणः

Complacido en su corazón por la austeridad de Bhagiratha, el Señor Hara (Śiva) sostuvo a la Gaṅgā sobre su cabeza—él cuya cima está adornada por la Luna.

Verse 11

भगीरथसुतश्चापि श्रुतो नाम बभूव ह / नाभागस्तस्य दायादः सिन्धुद्वीपस्ततो ऽभवत्

Se dice que el hijo de Bhagīratha se llamó Śruta. Su heredero fue Nābhāga, y después, en esa estirpe, nació Sindhudvīpa.

Verse 12

अयुतायुः सुतस्तस्य ऋतुपर्णस्तु तत्सुतः / ऋतुपर्णस्य पुत्रो ऽभूत् सुदासो नाम धार्मिकाः / सौदासस्तस्य तनयः ख्यातः कल्माषपादकः

Su hijo fue Ayutāyu; el hijo de Ayutāyu fue Ṛtuparṇa. Ṛtuparṇa tuvo un hijo justo llamado Sudāsa; y el hijo de Sudāsa fue célebre como Saudāsa, también llamado Kalmāṣapāda.

Verse 13

वसिष्ठस्तु महातेजाः क्षेत्रे कल्माषपादके / अश्मकं जनयामसा तमिक्ष्वाकुकुलध्वजम्

Entonces el resplandeciente sabio Vasiṣṭha, en el kṣetra (la esposa) de Kalmāṣapāda, engendró a Aśmaka—que llegó a ser estandarte de la dinastía Ikṣvāku.

Verse 14

अश्मकस्योत्कलायां तु नकुलो नाम पार्थिवः / स हि रामभयाद् राजा वनं प्राप सुदुः खितः

En la tierra de Utkalā, perteneciente a Aśmaka, hubo un rey llamado Nakula. Preso del temor a Rāma, aquel soberano, hondamente afligido, se internó en el bosque.

Verse 15

विभ्रत् स नारीकवचं तस्माच्छतरथो ऽभवत् / तस्माद् बिलिबिलिः श्रीमान्वृद्धशर्माचतत्सुतः

Llevando el nārī-kavaca, la coraza protectora de las mujeres, de él nació Śataratha. De Śataratha surgió el ilustre Bilibili; y Vṛddhaśarman también fue su hijo.

Verse 16

तस्माद् विश्वसहस्तस्मात् खट्वाङ्ग इति विश्रुतः / दीर्घबाहुः सुतस्तस्य रघुस्तस्मादजायत

De aquel Viśvasaha nació el célebre Khaṭvāṅga. Su hijo fue Dīrghabāhu; y de él nació Raghu.

Verse 17

रघोरजः समुत्पन्नो राजा दशरथस्ततः / रामो दाशरथिर्वोरो धर्मज्ञो लोकविश्रुतः

De la estirpe real de Raghu surgió el rey Daśaratha; y de él nació Rāma, el heroico hijo de Daśaratha, conocedor del dharma y célebre en todos los mundos.

Verse 18

भरतो लक्ष्मणश्चैव शत्रुघ्नश्च महाबलः / सर्वे शक्रसमा युद्धे विष्णुशक्तिसमन्विताः / जज्ञे रावणनाशार्थं विष्णुरंशेन विश्वकृत्

Nacieron Bharata, Lakṣmaṇa y el poderosísimo Śatrughna: todos, iguales a Indra en la batalla y colmados de la śakti de Viṣṇu. Y el Hacedor del universo mismo nació como una porción de Viṣṇu para destruir a Rāvaṇa.

Verse 19

रामस्य सुभगा भार्या जनकस्यात्मजा शुभा / सीता त्रिलोकविख्याता शीलौदार्यगुणान्विता

Sītā—la afortunada esposa de Rāma, la auspiciosa hija del rey Janaka—es célebre en los tres mundos, adornada con las virtudes de la noble conducta y la magnanimidad.

Verse 20

तपसा तोषिता देवी जनकेन गिरीन्द्रजा / प्रायच्छज्जानकीं सीतां राममेवाश्रिता पतिम्

Complacida por las austeridades del rey Janaka, la Diosa—hija del Señor de las montañas—otorgó a Jānakī Sītā, quien había aceptado a Rāma solo como esposo y refugio.

Verse 21

प्रीतश्च भगवानीशस्त्रिशूली नीललोहितः / प्रददौ शत्रुनाशार्थं जनकायाद्भुतं धनुः

Complacido, el Bienaventurado Señor Īśa—Rudra de tonalidad azul y roja, portador del tridente—entregó al rey Janaka un arco prodigioso, destinado a la destrucción de los enemigos.

Verse 22

स राजा जनको विद्वान् दातुकामः सुतामिमाम् / अघोषयदमित्रघ्नो लोके ऽस्मिन् द्विजपुङ्गवाः

Oh, el más excelso de los brahmanes: el sabio rey Janaka, deseoso de entregar en matrimonio a esta hija, lo hizo proclamar por todo este mundo; aquel vencedor de enemigos difundió el anuncio por doquier.

Verse 23

इदं धनुः समादातुं यः शक्नोति जगत्त्रये / देवो वा दानवो वापि स सीतां लब्धुमर्हति

Quienquiera que, en los tres mundos, sea capaz de alzar este arco—sea un dios o incluso un dánava—es digno de obtener a Sītā.

Verse 24

विज्ञाय रामो बलवान् जनकस्य गृहं प्रभुः / भञ्जयामास चादाय गत्वासौ लीलयैव हि

Al conocer el asunto, el poderoso Señor Rāma fue a la casa del rey Janaka; tomó el arco y lo quebró—en verdad, como si fuera un simple juego.

Verse 25

उद्ववाह च तां कन्यां पार्वतीमिव शङ्करः / रामः परमधर्मात्मा सेनामिव च षण्मुखः

Y Rāma—cuya esencia era el dharma supremo—desposó a aquella doncella, como Śaṅkara desposó a Pārvatī; y la llevó consigo, como Skanda (Ṣaṇmukha) lleva a su ejército.

Verse 26

ततो बहुतिथे काले राजा दशरथः स्वयम् / रामं ज्येष्ठं सुतं वीरं राजानं कर्तुमारभत्

Luego, pasado mucho tiempo, el rey Daśaratha en persona comenzó los preparativos para entronizar a Rāma, su primogénito y heroico hijo, como rey.

Verse 27

तस्याथ पत्नी सुभगा कैकेयी चारुभाषिणी / निवारयामास पतिं प्राह संभ्रान्तमानसा

Entonces su esposa, la afortunada Kaikeyī, de dulce palabra, contuvo a su marido y, con la mente agitada, le habló.

Verse 28

मत्सुतं भरतं वीरं राजानं कर्तुमर्हसि / पूर्वमेव वरो यस्माद् दत्तो मे भवता यतः

Debes hacer rey a mi hijo, el valiente Bharata, pues antes ya me concediste este don como un favor prometido.

Verse 29

स तस्या वचनं श्रुत्वा राजा दुः खितमानसः / बाढमित्यब्रवीद् वाक्यं तथा रामो ऽपि धर्मवित्

Al oír sus palabras, el rey—con el ánimo abatido por la pena—respondió: «Así sea». Del mismo modo, Rāma, conocedor del dharma, otorgó su asentimiento.

Verse 30

प्रणम्याथ पितुः पादौ लक्ष्मणेन सहाच्युतः / ययौ वनं सपत्नीकः कृत्वा समयमात्मवान्

Luego, el Acyuta, tras postrarse a los pies de su padre junto con Lakṣmaṇa, partió al bosque con su esposa; el héroe dueño de sí cumplió el pacto prometido.

Verse 31

संवत्सराणां चत्वारि दश चैव महाबलः / उवास तत्र मतिमान् लक्ष्मणेन सह प्रभुः

Durante catorce años, aquel Señor, poderoso y prudente, habitó allí junto con Lakṣmaṇa.

Verse 32

कदाचिद् वसतो ऽरण्ये रावणो नाम राक्षसः / परिव्राजकवेषेण सीतां हृत्वा ययौ पुरीम्

Cierta vez, mientras moraban en el bosque, un rākṣasa llamado Rāvaṇa, disfrazado con el atuendo de un mendicante errante, raptó a Sītā y se fue a su ciudad.

Verse 33

अदृष्ट्वा लक्ष्मणो रामः सीतामाकुलितेन्द्रियौ / दुः खशोकाभिसंतप्तौ बभूवतुररिन्दमौ

Al no ver a Sītā, Rāma y Lakṣmaṇa—domadores de enemigos—quedaron turbados en sus sentidos, abrasados por la pena y el dolor.

Verse 34

ततः कदाचित् कपिना सुग्रीवेण द्विजोत्तमाः / वानराणामभूत् सख्यं रामस्याक्लिष्टकर्मणः

Entonces, en cierta ocasión, oh el mejor de los nacidos dos veces, Rāma—cuyas obras jamás se fatigan—entabló amistad con Sugrīva, señor entre los monos, y así obtuvo la alianza de las huestes vānara.

Verse 35

सुग्रीवस्यानुगो वीरो हनुमान् न्म वानरः / वायुपुत्रौ महातेजा रामस्यासीत् प्रियः सदा

El héroe vānara llamado Hanumān era servidor de Sugrīva. Nacido como hijo de Vāyu y dotado de gran esplendor, fue siempre querido por Rāma.

Verse 36

स कृत्वा परमं धैर्यं रामाय कृतनिश्चयः / आनयिष्यामि तां सीतामित्युक्त्वा विचचार ह

Reuniendo el supremo valor y afirmando una resolución firme por la causa de Rāma, declaró: «Traeré de vuelta a Sītā», y entonces se puso en marcha.

Verse 37

महीं सागरपर्यन्तां सीतादर्शनतत्परः / जगाम रावणपुरीं लङ्कां सागरसंस्थिताम्

Anhelando contemplar a Sītā, recorrió la tierra hasta el confín del océano y fue a Laṅkā, la ciudad de Rāvaṇa, asentada en medio del mar.

Verse 38

तत्राथ निर्जने देशे वृक्ष्मूले शुचिस्मिताम् / अपश्यदमलां सीतां राक्षसीभिः समावृताम्

Allí, en un paraje solitario, al pie de un árbol, contempló a la pura Sītā—de sonrisa aún serena—rodeada por todas partes de mujeres rākṣasī.

Verse 39

अश्रुपूर्णेक्षणां हृद्यां संस्मरन्तीमनिन्दिताम् / राममिन्दीवरश्यामं लक्ष्मणं चात्मसंस्थितम्

Con los ojos colmados de lágrimas, ella—sin tacha y de corazón tierno—seguía recordando a Rāma, oscuro como el loto azul, y a Lakṣmaṇa, firme y sereno, asentado en su propio ser.

Verse 40

निवेदयित्वा चात्मानं सीतायै रहसि स्वयम् / असंशयाय प्रददावस्यै रामाङ्गुलीयकम्

Tras revelarle en secreto su identidad a Sītā, le entregó el anillo de Rāma para que quedara libre de toda duda.

Verse 41

दृष्ट्वाङ्गुलीयकं सीता पत्युः परमशोभनम् / मेने समागतं रामं प्रीतिविस्फारितेक्षणा

Al ver el hermosísimo anillo-sello de su esposo, Sītā—con los ojos abiertos por la dicha—creyó que Rāma había llegado en verdad.

Verse 42

समाश्वास्य तदा सीतां दृष्ट्वा रामस्य चान्तिकम् / नयिष्ये त्वां महाबाहुरुक्त्वा रामं ययौ पुनः

Entonces, tras reconfortar a Sītā y viendo a Rāma cerca, el de poderosos brazos dijo: «Te llevaré a salvo hasta él», y volvió de nuevo junto a Rāma.

Verse 43

निवेदयित्वा रामाय सीतादर्शनमात्मवान् / तस्थौ रामेण पुरतो लक्ष्मणेन च पूजितः

Tras informar a Rāma de haber visto a Sītā, el dueño de sí permaneció ante Rāma, honrado también por Lakṣmaṇa.

Verse 44

ततः स रामो बलवान् सार्धं हनुमता स्वयम् / लक्ष्मणेन च युद्धाय बुद्धिं चक्रे हि रक्षसाम्

Entonces el poderoso Rāma—junto con Hanumān en persona y con Lakṣmaṇa—resolvió emprender el camino de la batalla contra los rākṣasas.

Verse 45

कृत्वाथ वानरशतैर्लङ्कामार्गं महोदधेः / सेतुं परमधर्मात्मा रावणं हतवान् प्रभुः

Luego el Señor, supremamente consagrado al dharma, hizo que cientos de vānaras abrieran un paso hacia Laṅkā sobre el gran océano; levantó el Setu y dio muerte a Rāvaṇa.

Verse 46

सपत्नीकं च ससुतं सभ्रातृकमरिदमः / आनयामास तां सीतां वायुपुत्रसहायवान्

Con el hijo del dios del Viento como auxilio, el domador de enemigos trajo de vuelta a Sītā, junto con su coesposa, su hijo y su hermano.

Verse 47

सेतुमध्ये महादेवमीशानं कृत्तिवाससम् / स्थापयामास लिङ्गस्थं पूजयामास राघवः

En medio del Setu, Rāghava (Rāma) instaló a Mahādeva—Īśāna, el Señor vestido con piel—presente como liṅga, y lo adoró.

Verse 48

तस्य देवो महादेवः पार्वत्या सह शङ्करः / प्रत्यक्षमेव भगवान् दत्तवान् वरमुत्तमम्

Para él, Mahādeva—Śaṅkara—junto con Pārvatī se manifestó directamente, y el Bienaventurado Señor le otorgó el más excelso don.

Verse 49

यत् त्वया स्थापितं लिङ्गं द्रक्ष्यन्तीह द्विजातयः / महापातकसंयुक्तास्तेषां पापं विनश्यतु

Que el pecado de los dvija, los dos veces nacidos, que aquí contemplen el liṅga establecido por ti—aunque cargados de grandes transgresiones—sea destruido.

Verse 50

अन्यानि चैव पापानि स्नातस्यात्र महोदधौ / दर्शनादेव लिङ्गसल्य नाशं यान्ति न संशयः

Para quien se baña aquí en el Gran Océano, también se destruyen otros pecados; y con solo ver (este lugar/señal sagrada), se arranca la aflicción, como espina, ligada al liṅga—sin duda alguna.

Verse 51

यावत् स्थास्यन्ति गिरयो यावदेषा च मेदिनी / यावत् सेतुश्च तावच्च स्थास्याम्यत्र तिरोहितः

Mientras perduren las montañas, mientras permanezca esta tierra, y mientras se mantenga en pie el sagrado Setu—por todo ese tiempo morar é aquí, oculto a la vista común.

Verse 52

स्नानं दानं जपः श्राद्धं भविष्यत्यक्ष्यं कृतम् / स्मरणादेव लिङ्गस्य दिनपापं प्रणश्यति

El baño ritual, la caridad, la recitación de mantras y los ritos de śrāddha para los antepasados se vuelven imperecederos en su fruto; y con solo recordar el Liṅga, se destruyen los pecados acumulados en un día.

Verse 53

इत्युक्त्वा भगवाञ्छंभुः परिष्वज्य तु राघवम् / सनन्दी सगणो रुद्रस्तत्रैवान्तरधीयत

Dicho esto, el Bienaventurado Señor Śambhu abrazó a Rāghava; y entonces Rudra, acompañado de Nandī y de sus huestes de gaṇa, se desvaneció allí mismo.

Verse 54

रामो ऽपि पालयामास राज्यं धर्मपरायणः / अभिषिक्तो महातेजा भरतेन महाबलः

Rāma también gobernó el reino, enteramente consagrado al dharma; y aquel héroe poderoso, resplandeciente de gran esplendor, fue consagrado como rey por Bharata, el de gran fuerza.

Verse 55

विशेषाढ् ब्राह्मणान् सर्वान् पूजयामसचेश्वरम् / यज्ञेन यज्ञहन्तारमश्वमेधेन शङ्करम्

Por ello, con reverencia especial, honramos a todos los brāhmaṇas—y con ellos, al Señor. Mediante el yajña adoramos a Śaṅkara, quien sostiene el sacrificio y también puede ponerle fin; y, en particular, por el Aśvamedha lo veneramos.

Verse 56

रामस्य तनयो जज्ञे कुश इत्यभिविश्रुतः / लवश्च सुमहाभागः सर्वतत्त्वार्थवित् सुधीः

A Rāma le nació un hijo célebre con el nombre de Kuśa; y (otro) Lava, sumamente afortunado, sabio y perspicaz, conocedor del sentido de todos los tattvas y de su verdadero alcance.

Verse 57

अतिथिस्तु कुशाज्जज्ञे निषधस्तत्सुतो ऽभवत् / नलस्तु निषधस्याभून्नभस्तमादजायत

De Kuśa nació Atithi; su hijo fue Niṣadha. De Niṣadha nació Nala, y de él nació Nabhas.

Verse 58

नभसः पुण्डरीकाख्यः क्षेमधन्वा च तत्सुतः / तस्य पुत्रो ऽभवद् वीरो देवानीकः प्रतापवान्

De Nabhas nació uno llamado Puṇḍarīka; y su hijo fue Kṣemadhanvan. De éste, a su vez, nació un hijo heroico—Devānīka—célebre por su valentía y poder.

Verse 59

अहीनगुस्तस्य सुतो सहस्वांस्तत्सुतो ऽभवत् / तस्माच्चन्द्रावलोकस्तु तारापीडस्तु तत्सुतः

De Ahīnagu nació un hijo llamado Sahasvān; y después nació su hijo. De él surgió Candrāvaloka, y el hijo de Candrāvaloka fue Tārāpīḍa.

Verse 60

तारापीडाच्चन्द्रगिरिर्भानुवित्तस्ततो ऽभवत् / श्रुतायुरभवत् तस्मादेते इक्ष्वाकुवंशजाः / सर्वे प्राधान्यतः प्रोक्ताः समासेन द्विजोत्तमाः

De Tārāpīḍa nació Candragiri; de él surgió Bhānuvitta. De Bhānuvitta nació Śrutāyu. Así, éstos son descendientes de la estirpe de Ikṣvāku. Oh el mejor de los nacidos dos veces, todos ellos han sido mencionados brevemente como las figuras principales.

Verse 61

य इमं शृणुयान्नित्यमिक्ष्वाकोर्वंशमुत्तमम् / सर्वपापविनिर्मुक्तो स्वर्गलोके महीयते

Quien escuche con regularidad este excelso linaje de Ikṣvāku queda libre de todo pecado y es honrado en el mundo celestial.