Adhyaya 21

Verse 1

// ५१ // नाम विंशोध्यायः श्रीकृष्ण उवाच / कालिन्द्या अपि चोत्पत्तिं प्रवक्ष्यामि खगेश्वर / विवस्वान्नाम सूर्योभत्तस्य पुत्री व्यजायत

Śrī Kṛṣṇa dijo: «Oh Khageśvara, también expondré el origen de Kāлиндī. De Vivasvān, el dios Sol, nació una hija».

Verse 2

कालिन्दीसंज्ञका वीन्द्र यमुना यानुजा स्मृता / कृष्णपत्नीत्वकामेन चचार तप उत्तमम्

Oh el mejor de las aves (Garuda), ella es llamada Kāлиндī; y es recordada como Yamunā, la hermana menor de Yama. Deseando ser esposa de Kṛṣṇa, practicó austeridades excelsas.

Verse 3

तप आलोचनं प्रोक्तं तत्त्वानां च विनिर्णयः / पूर्वार्जितानां पापानामनुतापस्तपः स्मृतम्

Se dice que la austeridad (tapas) es la autoindagación y el discernimiento de los principios verdaderos; y el arrepentimiento contrito por los pecados acumulados en el pasado también es recordado como tapas.

Verse 4

प्रायो नाम तपः प्रोक्तं चित्तनिग्रह उच्यते / प्रायश्चित्तमिति प्रोक्तं न तु क्षौरं खगेश्वर

La expiación (prāyaścitta) se dice que es austeridad; en verdad, se la llama dominio de la mente. Se declara ‘prāyaścitta’, oh Señor de las aves; no es meramente afeitarse la cabeza.

Verse 5

अनुतापयुतं भूतं तच्छणु त्वं खगेश्वर / पूर्वं न जप्तं दिव्यमन्त्रं मुकुन्द तप्तं सदा क्लेशदावानलेन

Oh Khageśvara, Rey de las aves, escucha: el ser cargado de remordimiento—por no haber recitado antes el mantra divino de Mukunda—permanece siempre abrasado por el incendio del bosque de las aflicciones mundanas.

Verse 6

न वै स्मृतं हरिनामामृतं च सदा स्मृतं हरिदोषादिकं च / न तु स्मृतं हरितत्त्वामृतं च सम्यक् श्रुतं लोलवार्तादिकं च

No recordaron el néctar del Nombre de Hari; más bien, evocaban sin cesar faltas y cosas semejantes. Tampoco recordaron el néctar de la verdadera naturaleza de Hari; en cambio, escucharon con atención chismes volubles y conversaciones de ese tipo.

Verse 7

न पूजितं हरिपादारविन्दं सुपूजिताः पुत्रमित्रादिकाश्च / न वन्दितं हरिपादारविन्दं सुवन्दितो मित्रपादः सुघोरः

No ha adorado los pies de loto de Hari, y sin embargo ha honrado con exceso a hijos, amigos y semejantes. No se ha postrado ante los pies de loto de Hari, y sin embargo se ha inclinado con vehemencia ante los pies de los amigos: un apego que se vuelve sumamente terrible.

Verse 8

न दृष्टं वै धूपधूम्रैरुपेतं हरेर्वक्रं कुन्तलैः संवृतं च / पुत्रादिकं लालितं वै मुकुन्द न लालितं तव वक्रं मुरारे

En verdad, nunca contemplé el rostro de Hari—velado por el humo del incienso y cubierto por rizos de cabello—y, sin embargo, acaricié y mimé a los hijos y a los demás. ¡Oh Mukunda, oh Murāri!, no acaricié Tu rostro.

Verse 9

सुलालितं भूषणैः पुत्रमित्रं न लालितं सर्वपापापहारि / न भुक्तं वै हरिनैरवेद्यशेषं मित्रालये षड्रसान्नं च भुक्तम्

Se mima al hijo y a los amigos con joyas y comodidades, pero no se acaricia a Aquel que borra todos los pecados. No se come el prasāda—los restos santificados de la ofrenda a Hari—y, en cambio, se come en casa de los amigos comida opulenta de los seis sabores.

Verse 10

सुपुष्पगन्धा नार्पिता ते मुरारे समर्पिताः पुत्रमित्रादिकेभ्यः / सन्तप्तोहं पुत्रमित्रादिकेषु कदा द्रक्ष्ये तव वक्त्रं मुकुन्द

Oh Murāri, no Te ofrecí flores hermosas y fragantes; más bien me ofrecí a hijos, amigos y demás. Abrasado por el apego a hijos y amigos, ¿cuándo contemplaré Tu rostro, oh Mukunda?

Verse 11

अवैष्णवान्नैः शिग्रुशाकादिकैश्च ह्यनर्पितान्नैश्च तथाप्यसंस्कृतैः / तथाप्यभक्ष्यै रसना च दग्धा कदा द्रक्ष्ये तव वक्त्रं मुकुन्द

He comido comida de no vaiṣṇavas, y también verduras como el śigru, y alimentos no ofrecidos primero (al Señor), así como comida no purificada; incluso lo prohibido—y mi lengua ha quedado como abrasada. Oh Mukunda, ¿cuándo contemplaré Tu rostro?

Verse 12

अष्टाक्षरीपूजया दिव्यतीर्थैर्विष्णोः पुरा भ्रामितैः शङ्खतीर्थैः / न पावितं मच्छरीरं मुरारे कदा द्रक्ष्ये तव व क्त्रं मुकुन्द

Ni siquiera mediante la adoración con el mantra de ocho sílabas (aṣṭākṣarī), ni mediante los tīrthas divinos—los sagrados tīrthas nacidos de la concha, recorridos antaño por Viṣṇu—ha sido purificado mi cuerpo, oh Murāri. Oh Mukunda, ¿cuándo contemplaré Tu rostro?

Verse 13

अनर्पितैर्गन्धपुष्पादिकैश्च अनर्पितैर्भूषणैर्वस्त्रजातैः / अवैष्णवानां दिग्धगन्धादिदोषैर्गात्रं दग्धं कदा ह्युद्धरिष्ये मुकुन्द

Con fragancias, flores y cosas semejantes que jamás te fueron ofrecidas, y con ornamentos y vestiduras que nunca fueron consagrados—por las faltas de quienes no son devotos de Viṣṇu, como perfumes manchados y otros vicios—mi cuerpo queda abrasado. ¡Oh Mukunda!, ¿cuándo, en verdad, me sacarás de aquí y me salvarás?

Verse 14

दग्धौ च पादौ मम वासुदेव न गच्छन्तौ क्षेत्रपथं हरेश्च / नेत्रे च दग्धे मम सर्वदापि नालोकितं तव देव प्रतीकम्

Oh Vāsudeva, mis pies están abrasados y no pueden andar por los senderos sagrados de peregrinación de Hari. Mis ojos también están quemados; por eso, en ningún momento he podido contemplar Tu forma divina, Tu sagrada imagen.

Verse 15

दग्धौ च हस्तौ मम वासुदेव न पूजितं तव विष्णोः प्रतीकम् / मया कृतं पापजातं मुरारे कदा द्रक्ष्ये तव वक्रं मुकुन्द

Mis manos también están abrasadas, oh Vāsudeva, pues no adoré Tu emblema, oh Viṣṇu. He cometido multitud de pecados, oh Murāri—¿cuándo contemplaré Tu rostro, oh Mukunda?

Verse 16

मदीयदोषान्गणयन्न पूर्ण दयां कुरु त्वं सुद्धदास्यान्मुकुन्द / यावन्ति लोमानि मदीयगात्रे संति प्रभो सर्वदोर्षर्विदूर

Oh Mukunda, no cuentes mis faltas; antes bien, muéstrame Tu compasión plena y concédeme el servicio puro. Oh Señor, Tú que estás lejos de toda mancha: tantos como son los vellos de mi cuerpo, así de numerosos son mis pecados; y aun así, Tú trasciendes toda falta.

Verse 17

तावन्ति पापानि मदीयगात्रे कदा द्रक्ष्ये तव वक्त्रं मुकुन्द / अनन्तदेहे पतिपुत्रैर्गृहैश्च मित्रैर्धनैः पशुभृत्यादिकैश्च

Tantos pecados se adhieren a mi propio cuerpo—oh Mukunda, ¿cuándo contemplaré Tu rostro? Oh Señor de forma infinita, he quedado atado por esposo e hijos, por casa y hogar, por amigos, por riquezas, y por ganado, sirvientes y cosas semejantes.

Verse 18

सुखं नाप्तं ह्यपुमात्रं मुकुन्द सेवा मुक्ता तव देवस्य विष्णोः / इतः परं पुत्रमित्रादिकं च यास्ये नाहं तव दासी भवामि

Oh Mukunda, no he alcanzado ni la más mínima dicha; me he desligado del servicio a Ti, Señor Viṣṇu. Desde ahora iré con mi hijo, mis amigos y los demás; no volveré a ser tu sierva.

Verse 19

येये ब्रूयुः पुत्रमित्रादिकैश्च सम्यक् सुखं जायते मर्त्यलोके / तेषामास्ये मूत्रविष्ठादिकं च सम्यक् सदा पतितं चेति जाने

Quienes proclaman que la verdadera dicha en el mundo de los mortales nace debidamente de hijos, amigos y semejantes—sepan que en sus bocas caen, sin cesar y por completo, orina, excremento y otras inmundicias.

Verse 20

मित्रादीनां यत्कृतं द्रव्यजातं वृथा गतं मलरूपं च जातम् / सद्वैष्णवानां यत्कृतं द्रव्यजातं हरिप्राप्तेः कारणं स्यात्सदैव

La riqueza gastada en amigos y semejantes se pierde en vano y acaba volviéndose mera impureza; mas la riqueza ofrecida a los verdaderos vaiṣṇavas se convierte siempre en causa para alcanzar a Hari.

Verse 21

एतादृशं तत्तु जातं मुकुन्द अलं ह्यलं तेन दुःखं च भुक्तम् / संगं दत्तात्सज्जनानां सदा त्वं विना च त्वं दुर्जनानां च संगात्

Oh Mukunda, así es como en verdad ha sucedido—¡basta, basta! Por esa compañía se ha soportado el sufrimiento. Por ello, mantén siempre la compañía de los virtuosos y apártate de la compañía de los malvados.

Verse 22

संगैः सदा दुर्जनानां मुरारे गात्रं दग्धं न विरागेण युक्तम् / एतादृशाहं कां गातिं वा मुकुन्द यास्ये न जाने दयया मां च पाहि

Oh Murāri, por la constante compañía de los malvados mi ser mismo se siente abrasado, y no estoy dotada de desapego. En tal estado, oh Mukunda, ¿a qué destino iré? No lo sé—por compasión, protégeme también a mí.

Verse 23

एतादृशो ह्यनुतापः खगेन्द्र प्रायश्चित्तं न च क्षौरादिकं च / भानोः कन्या ह्यनुतापं च कृत्वा विचारयामास हरेः सुतत्त्वम्

Oh rey de las aves (Khagendra), un arrepentimiento así, nacido del corazón, es en verdad la expiación (prāyaścitta), y no meros actos externos como el rapado y similares. Habiendo asumido tal penitencia, la hija del Sol meditó hondamente sobre la verdadera realidad de Hari (Viṣṇu).

Verse 24

सर्वोत्तमो हरिरेकः सदैव यतः पूर्णः सर्वगुणैस्ततश्च / सृष्टौ यस्माज्जयते विश्वजातमतो हरिः सर्वगुणैश्च पूर्णः

Hari, y sólo Hari, es eternamente el Supremo, pues es pleno, colmado de toda cualidad auspiciosa. Y como en la creación el universo entero nace de Él, por ello Hari es verdaderamente perfecto y dotado de todas las virtudes.

Verse 25

यो देवानामाद्य अकार एव यतो ब्रह्माद्या नैव पूर्णाः समस्ताः / लक्ष्मीप्रसादाच्चिरपुण्येन जातो यथायोग्यं पूर्णगुणो विरिञ्चः

Él es la ‘A’ primordial (akāra) entre los dioses; por causa de Él, ni siquiera Brahmā y las demás deidades son plenamente completos en su totalidad. Por la gracia de Lakṣmī y por el mérito acumulado durante largo tiempo, nació Viriñca (Brahmā) y, en la medida debida, fue dotado de cualidades plenas.

Verse 26

न लक्ष्मीवद्गुणपूर्णो विरिञ्चो न विष्णुवद्गुणपूर्णा रमापि / न वायुवद्भारती चापि पूर्णा न शेषवद्वारुणी चापि पूर्णा

Viriñca (Brahmā) no es tan pleno en virtudes como Lakṣmī; ni Ramā (Lakṣmī) es tan plena en virtudes como Viṣṇu. Tampoco Bhāratī (Sarasvatī) es tan completa como Vāyu; ni Vāruṇī es tan completa como Śeṣa (Ananta).

Verse 27

न वै रुद्रवत्पार्वती पूर्णरूपा ह्यन्येप्येवं नैव पूर्णाः सदैव / आलोचनामेवमेषा हि कृत्वा तपश्चक्रे यमुनायाश्च तीरे

Ni siquiera Pārvatī es plenamente idéntica en forma a Rudra (Śiva); del mismo modo, los demás tampoco son jamás del todo perfectos en todo tiempo. Tras reflexionar así, ella realizó austeridades (tapas) a la orilla del Yamunā.

Verse 28

तदाचाहं यमुनायाश्च तीरं पार्थेन साकं मृगयां गतः खग / दृष्ट्वा च तां तत्र तपश्चरन्तीं तदाब्रुवं मत्सखायं च पार्थम्

Entonces, oh ave (Garuda), fui de caza junto con Pārtha a la ribera del Yamunā. Al verla allí, entregada a las austeridades, hablé entonces a mi amigo Pārtha.

Verse 29

हे पार्थ शीघ्रं व्रज कन्यासमीपं त्वं पृच्छ कस्मादत्र तपः करोषि / एवं प्रोक्तस्तत्समीपं स गत्वा पृष्ट्वा चैतत्कारणं शीघ्रमेव

«Oh Pārtha, ve pronto junto a la doncella y pregúntale por qué realiza austeridades aquí». Dicho esto, él se acercó sin demora y preguntó enseguida la causa.

Verse 30

आगत्य मामवदत्फाल्गुनोयं सर्वं वृत्तांन्तं त्वसौ मत्समीपे / ततस्त्वहं सुमुहूर्ते च तस्याः पाणिग्रहं कृतवांस्तत्र सम्यक्

Entonces Phālguna vino a mí y, en mi presencia, relató todo lo sucedido. Después, en un momento propicio, realicé allí debidamente el rito de tomar su mano (matrimonio).

Verse 31

तस्याश्च तापात्संततं मद्विचारात्प्रसन्नोहं सततं सुप्रसन्नः / पूर्णानन्दे रममाणास्य नित्यं तया च मे किं सुखंस्यात्खगेन्द्र

Por su austeridad incesante y por su constante contemplación de Mí, Yo estoy siempre complacido—sí, eternamente muy complacido. Si ella se deleita sin cesar en la dicha plena, ¿qué otra felicidad podría obtener por cualquier otro medio, oh rey de las aves?

Verse 32

मया विवाहोनुग्रहार्थं हि तस्या अङ्गीकृतो न तु सौख्याय वीन्द्र / तथा वक्ष्ये लक्ष्मणायाश्च रूपं पाणिग्राहे कारणं चापि वीन्द्रा

Acepté ese matrimonio sólo para favorecerla y otorgarle amparo, no por mi propio deleite, oh señor de las aves. También te hablaré de la forma de Lakṣmaṇā y de la razón por la que tomé su mano en el rito nupcial, oh el mejor de los pájaros.

Verse 33

शृणुष्व तत्तव वक्ष्यामि गोप्यं सच्छिष्यके नास्ति गोप्यं गुरोश्च

Escucha: te expondré el tattva verdadero—lo que se llama secreto. Para el discípulo digno no hay secreto; y para el guru tampoco, nada debe mantenerse oculto.