Adhyaya 17

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने ससेनविजययात्रा नाम षोडशो ऽध्यायः दण्डनाथाविनिर्याणे संख्यातीतैः सितप्रभैः / छत्रैर्गगनमारेजे निःसंख्याशशिमण्डितम्

Así, en el Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, en la sección Uttara, en el diálogo de Hayagrīva y Agastya, dentro del Lalitopākhyāna, concluye el capítulo decimosexto llamado “La marcha victoriosa con el ejército”. Cuando Daṇḍanāthā partió, el cielo resplandeció con incontables sombrillas de fulgor blanco, como si estuviera adornado por innumerables lunas.

Verse 2

अन्योन्यसक्तैर्थवलच्छत्रैरन्तर्घनीभवत् / तिमिरं नुनुदे भूयस्तत्काण्डमणिरोचिषा

Las grandes sombrillas, apretadas unas contra otras, hicieron que el interior se volviera denso; pero el fulgor de las gemas en sus varas volvió a ahuyentar la oscuridad.

Verse 3

वज्रप्रभाधगधगच्छायापूरितदिङ्मुखाः / तालवृन्ताः शतविधाः क्रोडमुख्या बले ऽचलन्

La sombra fulgurante, como resplandor de vajra, colmó los rostros de las direcciones; abanicos de palma de cien clases, con los Varāha-mukhya a la cabeza, avanzaron en el ejército.

Verse 4

चण्डो दण्डादयस्तीव्राभैरवाः शुलपाणयः / ज्वलत्केशापिशङ्गाभास्तडिद्भासुरदिङ्मुखाः

Caṇḍa, Daṇḍa y los Bhairava feroces empuñaban el tridente; sus cabellos ardían como llamas, con fulgor amarillento, y las direcciones resplandecían como relámpagos.

Verse 5

दहत्य इव दैत्यौघांस्तीक्ष्णैर्मार्गणवह्निभिः / प्रचेलुर्दण्डनाथायास्सेना नासीरधाविताः

Con flechas agudas como fuego, cual si abrasaran a las huestes de los daitya, el ejército de Dandanatha avanzó impetuoso, corriendo hacia Nasira.

Verse 6

अथ पोत्रीमुखीदेवीसमानाकृतिभूषणाः / तत्समानायुधकरास्तत्समानस्ववाहनाः

Entonces aparecieron quienes eran semejantes a la Diosa Potrīmukhī: con igual figura y ornamentos, con armas iguales en las manos y con monturas propias del mismo linaje.

Verse 7

तीक्ष्मदंष्ट३विनिष्ठ्यूतवह्रिधूमामितांबराः / तमालश्यामलाकाराः कपिलाः क्रूरलोचनाः

Con colmillos agudos que exhalaban fuego y humo, de modo que sus vestiduras parecían veladas; de figura oscura como el tamāla, de tono capila y de mirada cruel.

Verse 8

सहस्रमहिषारूढाः प्रचेलुः सूकराननाः / अथ श्रीदण्डनाथा च करिचक्ररथोत्तमात्

Los guerreros de rostro de jabalí, montados en miles de búfalos, avanzaron; y entonces Śrī Dandanāthā también descendió del excelso carro de ruedas como elefantes.

Verse 9

अवरुह्य महासिंहमारुरोह स्ववाहनम् / वज्रघोष इति ख्यातं धूतकेसरमण्डलम्

Tras descender del gran león, montó su propia montura, célebre como Vajraghoṣa, de melena sacudida y resplandeciente.

Verse 10

व्यक्तास्यं विकटाकारं विशङ्कटविलोचनम् / दंष्ट्राकटकटत्कारबधिरीकृतदिक्तटम्

Su rostro se mostraba nítido, su figura era terrible, su mirada espantosa; el castañeteo de sus colmillos ensordecía los confines de las direcciones.

Verse 11

आदिकूर्मकठोरास्थि खर्परप्रतिमैर्नखैः / विबन्तमिव भूचक्रमापातालं निमज्जिभिः

Con uñas como caparazones, duras cual hueso del Kūrma primordial, parecía perforar el disco de la tierra y hundirse hasta Pātāla.

Verse 12

योजनत्रयमुत्तुङ्गं वगादुद्धूतवालधिम् / सिंहवाहनमारुह्य व्यचलद्दण्डनायिका

Montada en el león por vehículo, de tres yojanas de altura y cola sacudida por el ímpetu, la Señora Dandanāyikā no vaciló.

Verse 13

तस्यामसुरसंहारे प्रवृत्तायां ज्वलत्क्रुधि / उद्वेगं बहुलं प्राप त्रैलोक्यं सचराचरम्

Cuando ella, con ira ardiente, se lanzó a la matanza de los asuras, todo el triple mundo, con lo móvil e inmóvil, cayó en profunda zozobra.

Verse 14

किमसौ धक्ष्यति रुषा विश्वमद्यैव पोत्रिणी / किं वा मुसलघातेन भूमिं द्वेधा करिष्यति

¡Oh Potriṇī! ¿Acaso, por ira, quemará hoy mismo el universo entero? ¿O con el golpe del mazo partirá la tierra en dos?

Verse 15

अथ वा हलनिर्घातैः क्षोभयिष्यति वारिधीन् / इति त्रस्तहृदः सर्वे गगने नाकिनां गणाः

“O bien, con los golpes del arado, agitará los océanos”—así pensando, todas las huestes de los dioses en el cielo quedaron con el corazón tembloroso.

Verse 16

दूराद्रुतं विमानैश्च सत्रासं ददृशुर्गताः / ववन्दिरे च ता देवा बद्धाञ्जलिपुटान्विताः / मुहुर्द्वादशनामानि कीर्तयन्तो नभस्तले

Los dioses, yendo lejos en sus vimanas, contemplaron con espanto aquella visión. Luego, con las manos juntas, rindieron homenaje y en el firmamento cantaron una y otra vez los doce nombres de la Diosa.

Verse 17

अगस्त्य उवाच कानि द्वादशनामानि तस्या देव्या वद प्रभो / अश्वानन महाप्राज्ञ येषु मे कौतुकं महत्

Dijo Agastya: “Oh Señor, dime cuáles son los doce nombres de esa Diosa. Oh Aśvānana, sapientísimo, en ello tengo gran anhelo.”

Verse 18

हयग्रीव उवाच शृणु द्वादशनामानि तस्या देव्या घटोद्भव / यदाकर्णनमात्रेण प्रसन्ना सा भविष्यति / पञ्चमी दण्डनाथा च संकेता समयेश्वरी

Dijo Hayagrīva: “Escucha, oh Ghaṭodbhava, los doce nombres de esa Diosa; con solo oírlos ella queda complacida: Pañcamī, Daṇḍanāthā, Saṃketā, Samayeśvarī.”

Verse 19

तथा समयसंकेता वाराही पोत्रिणी तथा / वार्ताली च महासेनाप्याज्ञा चक्रेश्वरी तथा

Asimismo: Samayasaṃketā, Vārāhī, Potriṇī; y también Vārtālī, Mahāsenā, Ājñā y Cakreśvarī.

Verse 20

अरिघ्नी चेति सम्प्रोक्तं नामद्वादशकं मुने / नामद्वादशकाभिख्यवज्रपञ्जरमध्यगः / संकटे दुःखमाप्नोति न कदाचन मानवः

Oh sabio, “Arighnī” y los demás han sido proclamados como el conjunto de doce nombres. El hombre que permanece dentro de esta “jaula de diamante” de los doce nombres jamás sufre dolor, aun en la calamidad.

Verse 21

एतैर्नामभिरभ्रस्थाः संकेतां बहु तुष्टुवुः / तेषामनुग्रहार्थाय प्रचचालच सा पुनः

Con estos nombres, las Śakti que moraban en las nubes alabaron largamente a Saṅketā. Para concederles su gracia, la Diosa volvió a ponerse en marcha.

Verse 22

अथ संकेतयोगिन्या मन्त्रनाथा पदस्पृशः / निर्याणसूचनकरी दिवि दध्वान काहली

Entonces, al rozar los pasos de Saṅketayoginī, la trompeta de los Mantranātha resonó en el cielo, anunciando la partida.

Verse 23

शृङ्गारप्रायभूषाणां शार्दूलश्यामलत्विषाम् / वीणासंयतपाणीनां शक्तीनां निर्ययौ बलम्

Partió la hueste de las Śakti: adornadas con joyas de gracia y esplendor, de fulgor oscuro como el leopardo, y con las manos ceñidas a la vīṇā.

Verse 24

काश्चद्गायन्ति नृत्यन्ति मत्तकोकिलनिःस्वनाः / वीणावेणुमृदङ्गाद्याः सविलासपदक्रमाः

Algunas cantaban y danzaban con un sonido dulce como el del cuclillo embriagado; con vīṇā, veṇu, mṛdaṅga y otros instrumentos, sus pasos eran de gracia y deleite.

Verse 25

प्रचेलुः शक्तयः श्यामा हर्षयन्त्यो जगज्जनान् / मयूरवाहनाः काश्चित्कतिचिद्धंसवाहनाः

Las Śakti de tez oscura avanzaron, alegrando a los seres del mundo; unas iban en pavo real como montura, y otras en el cisne sagrado.

Verse 26

कतिचिन्नकुलारूढाः कतिचित्कोकिलासनाः / सर्वाश्च श्यामलाकाराः काश्चित्कर्णीरथस्थिताः

Unas montaban sobre el nakula, otras se sentaban en asiento de kokila; todas tenían figura oscura, y algunas iban en el carro de Karṇī.

Verse 27

कादंबमधुमत्ताश्च काश्चिदारूढसैन्धवाः / मन्त्रनाथां पुरस्कृत्य संप्रचेलुः पुरः पुरः

Unas estaban embriagadas con la miel kādamba, y otras montaban caballos saindhava; poniendo a Mantranāthā al frente, avanzaron una y otra vez hacia delante.

Verse 28

अथारुह्य समुत्तुङ्गध्वजचक्रं महारथम् / बालार्कवर्णकवचा मदालोलविलोचना

Entonces subió al gran carro, con estandarte altísimo y rueda como cakra; su armadura era del color del sol naciente, y sus ojos oscilaban por el embeleso.

Verse 29

ईषत्प्रस्वेदकणिकामनोहरमुखांबुजा / प्रेक्षयन्ती कटाक्षौधौः किञ्चिद्भ्रूवल्लिताण्डवैः

Su rostro-loto, encantador con finas perlas de sudor, resplandecía; miraba con torrentes de miradas de soslayo, y con ondulaciones de cejas hacía un leve ademán como de danza.

Verse 30

समस्तमपि तत्सैन्यं शक्तीनामुद्धतोद्धतम् / पिच्छत्रिकोणच्छत्रेण बिरुदेन महीयसा

Todo aquel ejército de las Śakti era altivo y formidable; resplandecía con el gran emblema y el augusto parasol triangular (picchatrikoṇa).

Verse 31

आसां मध्ये न चान्यासां शक्तीनामुज्ज्वलोदया / निर्जगाम घनश्यामश्यामला मन्त्रनायिका

En medio de aquellas Śakti—sin igual entre las demás—surgió la Mantranāyikā Śyāmalā, oscura como nube densa, con un fulgor de radiante aparición.

Verse 32

तां तुष्टुवुः षोडशभिर्नामभिर्नाकवासिनः / तानि षोडशनामानि शृणु कुंभसमुद्भव

Los moradores del cielo la alabaron con dieciséis nombres. Oh Kumbhasamudbhava, nacido del cántaro, escucha esos dieciséis nombres.

Verse 33

संगीतयोगिनी श्यामा श्यामला मन्त्रनायिका / मन्त्रिणी सचिवेशी च प्रधानेशी शुकप्रिया

Se la nombra Saṃgītayoginī, Śyāmā, Śyāmalā, Mantranāyikā; también Mantriṇī, Saciveśī, Pradhāneśī y Śukapriyā.

Verse 34

वीणावती वैणिकी च मुद्रिणी प्रियकप्रिया / निपप्रिया कदंबेशी कदंबवनवासिनी

Se la llama Vīṇāvatī, Vaiṇikī, Mudriṇī, Priyakapriyā; también Nipapriyā, Kadaṃbeśī y Kadaṃbavanavāsinī, la que mora en el bosque de kadamba.

Verse 35

सदामदा च नामानि षोडशैतानि कुंभज / एतैर्यः सचिवेशानीं सकृत्स्तौति शरीरवान् / तस्य त्रैलोक्यमखिलं हस्ते तिष्ठत्यसंशयम्

¡Oh Kumbhaja! Estos dieciséis nombres, como “Sadāmadā”; quien, estando encarnado, alabe una sola vez a Saciveśānī con ellos, tendrá sin duda los tres mundos enteros en la palma de su mano.

Verse 36

मन्त्रिनाथा यत्रयत्र कटाक्षं विकिरत्यसौ / तत्रतत्र गताशङ्कं शत्रुसैन्यं पतत्यलम्

Dondequiera que Mantrināthā esparce su mirada de soslayo, allí mismo el ejército enemigo, sin temor alguno, cae por completo.

Verse 37

ललितापरमेशान्या राज्यचर्चा तु यावती / शक्तीनामपि चर्चा या सा सर्वत्र जयप्रदा

Cuanto se hable del reino de Lalitāparameśānī, y cuanto se hable también de las Śakti, eso concede victoria en todas partes.

Verse 38

अथ संगीतयोगिन्याः करस्थाच्छुकपोतकात् / निर्जगाम धनुर्वेदो वहन्सज्जंशरासनम्

Entonces, del lorito que Saṃgītayoginī sostenía en la mano, surgió el Dhanurveda, llevando un arco y flechas ya dispuestos.

Verse 39

चतुर्बाहुयुतो वीरस्त्रिशिरास्त्रिविलोचनः / नमस्कृत्य प्रधानेशीमिदमाह स भक्तिमान्

Aquel héroe de cuatro brazos, tres cabezas y tres ojos, tras postrarse con devoción ante Pradhāneśī, dijo esto.

Verse 40

देवि भण्डासुरेद्रस्य युद्धाय त्वं प्रवर्त्तसे / अतस्तव मया साह्यं कर्तव्यं मन्त्रिनायिके

Oh Diosa, tú te dispones a la guerra contra Bhaṇḍāsurendra; por ello, oh guía de los ministros, debo prestarte auxilio.

Verse 41

चत्रजीवमिमं नाम कोदण्डं सुमहत्तरम् / गृहाण जगतामंब दानवानां निबर्हणम्

Oh Jagadambā, toma este inmenso arco Kodaṇḍa llamado Catrajīva; es para aniquilar a los dānava.

Verse 42

इमौ चाक्षयबाणाढ्यौ तूणीरौ स्वर्णचित्रितौ / गृहाण दैत्यनाशाय ममानुग्रहहेतवे

Recibe estas dos aljabas, adornadas de oro y colmadas de flechas inagotables; para la destrucción de los daitya y como gracia hacia mí.

Verse 43

इति प्रणम्य शिरसा धनुर्वेदेन भक्तितः / अर्पितांश्चापतूणीराञ्जग्राह प्रियकप्रिया

Dicho esto, el versado en el Dhanurveda se postró con devoción, inclinando la cabeza; y la amada del amado tomó el arco y las aljabas ofrecidos.

Verse 44

चित्रजीवं महाचापमादाय च शूकप्रिया / विस्फारं जनयामास मौर्वीमुद्वाद्य भूरिशः

Śūkapriyā tomó el gran arco Citrajīva y, tensando una y otra vez la cuerda maurvī, hizo resonar un poderoso chasquido.

Verse 45

संगीतयोगिनी चापध्वनिना पूरितं जगत् / नाकालयानां च मनोन यनानन्दसंपदा

El mundo quedó colmado por el sonido del arco de la Yoginī del canto; aun la mente de los moradores de Naka-loka se llenó del tesoro del gozo.

Verse 46

यन्त्रिणी चेति द्वे तस्याः परिचारिके / शुकं वीणां च सहसा वहन्त्यौ परिचेरतुः

Tenía dos doncellas llamadas Yantriṇī; de pronto llevaron un loro y una vīṇā, y la atendieron con diligencia.

Verse 47

आलोलवलयक्वाणवर्धिष्णुगुणनिस्वनम् / धारयन्ती घनश्यामा चकारातिमनोहरम्

Ghānaśyāmā sostuvo el dulce resonar de las notas, acrecentado por el tintinear de brazaletes oscilantes, y lo volvió sumamente encantador.

Verse 48

चित्रजीवशरासेन भूषिता गीतयोगिनी / कदंबिनीव रुरुचे कदम्बच्छत्रकार्मुका

La Yoginī del canto, adornada con un haz de flechas de plumas del citrajīva, y con arco cual sombrilla de kadamba, resplandeció como una guirnalda de nubes.

Verse 49

कालीकटाक्षवत्तीक्ष्णो नृत्यद्भुजगभीषणः / उल्लसन्दक्षिणे पाणौ विललास शिलीमुखः

Aquel dardo, agudo como la mirada de Kālī y terrible como una serpiente danzante, relució en la mano derecha y se mostró espléndido.

Verse 50

गेयचक्ररथारूढां तां पश्चाच्च सिषेविरे / तद्वच्छ्यामलशोभाढ्या देव्यो बाणधनुर्धराः

Ella subió al carro de ruedas que resonaba como canto, y tras ella la siguieron para servirla. Así también las Diosas, colmadas del fulgor de Śyāmalā, portaban arco y flechas.

Verse 51

सहस्राक्षौहिणीसंख्यास्तीव्रवेगा मदालसाः / आपूरयन्त्यः ककुभं कलैः किलिकिलारवैः

Eran tantas como miles de akṣauhiṇīs, de ímpetu feroz y embriagadas de poder; llenaban los cuatro rumbos con dulces clamores de “kilikilā”.