Shloka 1
Daṇḍanāthāviniryāṇa
The Departure/March of Daṇḍanāthā
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने ससेनविजययात्रा नाम षोडशो ऽध्यायः दण्डनाथाविनिर्याणे संख्यातीतैः सितप्रभैः / छत्रैर्गगनमारेजे निःसंख्याशशिमण्डितम्
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe uttarabhāge hayagrīvāgastyasaṃvāde lalitopākhyāne sasenavijayayātrā nāma ṣoḍaśo 'dhyāyaḥ daṇḍanāthāviniryāṇe saṃkhyātītaiḥ sitaprabhaiḥ / chatrairgaganamāreje niḥsaṃkhyāśaśimaṇḍitam
Translation
Así, en el Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, en la sección Uttara, en el diálogo de Hayagrīva y Agastya, dentro del Lalitopākhyāna, concluye el capítulo decimosexto llamado “La marcha victoriosa con el ejército”. Cuando Daṇḍanāthā partió, el cielo resplandeció con incontables sombrillas de fulgor blanco, como si estuviera adornado por innumerables lunas.
Word by Word
इतिthus
इति:
वाक्य-सम्बन्ध (discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय (Avyaya), वाक्य-समाप्ति/उद्धरण-सूचक (quotative/end marker)
श्री-ब्रह्माण्डेin the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
श्री-ब्रह्माण्डे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeNoun
Rootśrī + brahmāṇḍa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (N), सप्तमी विभक्ति (Loc/7th), एकवचन (Sg); तत्पुरुषः—श्री-सम्बद्धं ब्रह्माण्डम्
महापुराणेin the Mahāpurāṇa
महापुराणे:
अधिकरण (Locative)
TypeNoun
Rootmahā + purāṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (N), सप्तमी (Loc/7th), एकवचन (Sg); कर्मधारयः—महच्च तत् पुराणम्
उत्तर-भागेin the latter section
उत्तर-भागे:
अधिकरण (Locative)
TypeNoun
Rootuttara + bhāga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (M), सप्तमी (Loc/7th), एकवचन (Sg); तत्पुरुषः—उत्तरः भागः
हयग्रीव-अगस्त्य-संवादेin the dialogue of Hayagrīva and Agastya
हयग्रीव-अगस्त्य-संवादे:
अधिकरण (Locative)
TypeNoun
Roothayagrīva + agastya + saṃvāda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (M), सप्तमी (Loc/7th), एकवचन (Sg); तत्पुरुषः—हयग्रीवस्य अगस्त्यस्य च संवादः
ललित-उपाख्यानेin the Lalitā narrative
ललित-उपाख्याने:
अधिकरण (Locative)
TypeNoun
Rootlalitā + upākhyāna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (N), सप्तमी (Loc/7th), एकवचन (Sg); तत्पुरुषः—ललितायाः उपाख्यानम्
स-सेन-विजय-यात्राthe expedition of victory with the army
स-सेन-विजय-यात्रा:
सम्ज्ञा/विषय (title/subject)
TypeNoun
Rootsa + senā + vijaya + yātrā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (F), प्रथमा (Nom/1st), एकवचन (Sg); तत्पुरुष-समासः (बहुपद): सेनया सह विजयस्य यात्रा
नामnamed
नाम:
सम्बन्ध (naming relation)
TypeIndeclinable
Rootnāman (प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् प्रयोगः (indeclinable usage), नाम-शब्दः शीर्षक-सूचक (title marker: “named/called”)
षोडशःsixteenth
षोडशः:
विशेषण (of अध्यायः)
TypeAdjective
Rootṣoḍaśa (संख्याप्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (M), प्रथमा (Nom/1st), एकवचन (Sg); क्रमवाचक-विशेषणम् (ordinal sense: “sixteenth”)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
कर्ता/विषय (topic heading)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (M), प्रथमा (Nom/1st), एकवचन (Sg)
दण्डनाथा-विनिर्याणेat the departure of Daṇḍanāthā
दण्डनाथा-विनिर्याणे:
अधिकरण (Locative)
TypeNoun
Rootdaṇḍanāthā + viniryāṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (N), सप्तमी (Loc/7th), एकवचन (Sg); तत्पुरुषः—दण्डनाथायाः विनिर्याणम्
संख्या-अतीतैःwith countless
संख्या-अतीतैः:
करण (Instrumental qualifier)
TypeAdjective
Rootsaṃkhyā + atīta (√i धातु; क्त)
Formकृदन्त-विशेषण (past participle), पुंलिङ्ग (M)/नपुंसकलिङ्ग (N), तृतीया (Instr/3rd), बहुवचन (Pl); तत्पुरुषः—संख्यां अतीताः (beyond counting)
सित-प्रभैःwhite-shining
सित-प्रभैः:
करण-विशेषण (qualifier of छत्रैः)
TypeAdjective
Rootsita + prabhā (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक (M/N), तृतीया (Instr/3rd), बहुवचन (Pl); कर्मधारयः—सिता प्रभा येषाम् (white-radiant)
छत्रैःwith parasols
छत्रैः:
करण (Karaṇa/करण)
TypeNoun
Rootchatra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (N), तृतीया (Instr/3rd), बहुवचन (Pl)
गगनम्the sky
गगनम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootgagana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (N), प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन (Sg)
आरेजेshone; appeared splendid
आरेजे:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootā-√rāj (राज्)
Formलिट्-लकार (Perfect), आत्मनेपदम्, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन (Sg)
निः-संख्या-शशि-मण्डितम्adorned with countless moons (as it were)
निः-संख्या-शशि-मण्डितम्:
कर्म-विशेषण (qualifier of गगनम्)
TypeAdjective
Rootnis + saṃkhyā + śaśin + maṇḍita (√maṇḍ कृदन्त क्त)
Formकृदन्त-विशेषण (kta), नपुंसकलिङ्ग (N), द्वितीया (Acc/2nd), एकवचन (Sg); बहुपद-तत्पुरुषः—निःसंख्या (countless) शशयः (moons) इव मण्डितम् (adorned)