Adhyaya 9

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे मानससृष्टिवर्णनं नामाष्टमो ऽध्यायः सूत उवाच रुद्रं धर्मं मनश्चैव रुचिं चैवाकृतिं तथा / पञ्च कर्तॄन् हि स तदा मनसा व्यसृजत्प्रभुः

Así, en el Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, en la primera parte proclamada por Vāyu, en el segundo anuṣaṅga-pāda, el capítulo octavo llamado “Descripción de la creación mental”. Dijo Sūta: Entonces el Señor, con la mente, emanó a cinco agentes: Rudra, Dharma, Manas, Ruci y Ākṛti.

Verse 2

एते महाभुजाः सर्वे प्रजानां स्थितिहेतवः / औषधीः प्रतिसंधत्ते रुद्रः क्षीणः पुनः पुनः

Todos ellos, de grandes brazos, son causa de la estabilidad de las criaturas; Rudra, agotándose una y otra vez, vuelve a recomponer las plantas medicinales (auṣadhi).

Verse 3

प्राप्तौषधिफलैर्देवः सम्यगिष्टः फलार्थिभिः / त्रिभिरेव कपालैस्तु त्र्यंबकैरोषधीक्षये

Habiendo obtenido los frutos de las hierbas, los que anhelan resultados adoraron al Deva conforme al rito. Cuando las hierbas se agotan, el sacrificio a Tryambaka se cumple con solo tres kapāla.

Verse 4

इज्यते मुनिभिर्यस्मात्तस्मात्त्त्र्यंबक उच्यते / गायत्रीं चैव त्रिष्टुप् च जगती चैव ताः स्मृताः

Puesto que los munis le rinden yajña, por eso se le llama ‘Tryambaka’. Gāyatrī, Triṣṭup y Jagatī: tales son los metros recordados.

Verse 5

अंबिकानां मया प्रोक्ता योनयः स्वनस्पतेः / ताभिरेकत्वभूता भिस्त्रिविधाभिः स्ववीर्यतः

He declarado los orígenes de las Ambikā como de naturaleza vanaspati, la vegetación sagrada. Por su propia potencia, siendo triple, permanecen unificadas en la unidad.

Verse 6

त्रिसाधनः पुरोडाशस्त्रिकपालस्ततः स्मृतः / त्र्यंबकः स पुरोडाशस्तेनेह त्र्यंबकःस्मृतः

El puroḍāśa provisto de tres medios es recordado como ‘trikapāla’. Ese mismo puroḍāśa es ‘Tryambaka’; por ello aquí se le tiene por Tryambaka.

Verse 7

धत्ते धर्मः प्रजाः सर्वा मनो ज्ञानकरं स्मृतम् / आकृतिः सुरुचे रूपं रुचिः श्रद्धाकरः स्मृतः

El Dharma sostiene a todas las criaturas; la mente es recordada como causa del conocimiento. La ākṛti es la forma de grata belleza, y la ruci es tenida por la que engendra śraddhā, la fe.

Verse 8

एवमेते प्रजापालाः प्रजानां स्थितिहेतवः / अथास्य सृजतः सर्गं प्रजानां परिवृद्धये

Así, estos guardianes de las criaturas son la causa de la estabilidad de los seres. Luego Él dispuso el orden de la creación para el crecimiento de las prajás.

Verse 9

न व्यवर्द्धत ताः सृष्टाः प्रजाः केनापि हेतुना / ततः स विदधे बुद्धिमर्थनिश्चयगा मिनीम्

Por ninguna causa crecieron aquellas prajás ya creadas. Entonces Él dispuso una inteligencia que conduce a la determinación del sentido y del propósito.

Verse 10

अथात्मनि समद्राक्षीत्तमोमात्रां तु चारिणीम् / रजः सत्त्वं परित्यज्य वर्तमानां स्वकर्मतः

Luego vio en sí mismo a la sola porción de tamas en movimiento, dejando rajas y sattva, actuando conforme a su propio obrar.

Verse 11

ततः स तेन दुखेनशुचं चक्रे जगत्पतिः / तमश्च व्यनुदत्पश्चाद् रजसातु समावृणोत्

Entonces el Señor del mundo, por aquel dolor, hizo surgir el duelo. Después expulsó el tamas y lo cubrió con rajas.

Verse 12

तत्तमः प्रतिनुत्तं वै मिथुनं संप्रसूयत / अधर्माचरणा त्तस्य हिंसा शोको व्यजायत

Aquel tamas, al ser rechazado, engendró una pareja. De su conducta adharma nacieron la violencia y el duelo.

Verse 13

ततस्तस्मिन्समुद्भूते मिथुने वरणात्मके / ततः स भगवानासीत् प्रीतश्चैतं हि शिश्रिये

Entonces, al surgir aquella pareja de naturaleza escogida, el Bhagaván se llenó de gozo y en ella misma se apoyó y reposó.

Verse 14

एवं प्रीतात्मनस्तस्य स्वदेहार्द्धाद्विनिःसृता / नारी परमकल्याणी सर्वभूतमनोहरा

Así, del propio medio cuerpo de aquel de ánimo jubiloso brotó una mujer supremamente auspiciosa, que encanta el corazón de todos los seres.

Verse 15

सा हि कामात्मना सृष्टा प्रकृतेः सा सुरूपिणी / शतरूपेति सा प्रोक्ता सा प्रोक्तैव पुनः पुनः

Ella fue creada con esencia de deseo, nacida de la Prakriti, de hermosa figura; fue llamada ‘Shatarūpā’, y ese nombre se repitió una y otra vez.

Verse 16

ततः प्रजाः समुद्भूता यथा प्रोक्ता मया पुरा / प्रक्रियायां यथा तुभ्यं त्रेतामध्ये महात्मनः

Después surgieron las criaturas, tal como antes lo dije; oh gran alma, conforme al proceso que te expuse en medio del Tretā-yuga.

Verse 17

यदा प्रजास्तु ताः सृष्टा न व्यवद्धत धीमतः / ततो ऽन्यान्मानसान्पुत्रानात्मनः सदृशो ऽसृजत

Cuando aquellas criaturas, aun creadas, no prosperaron por obra del sabio, entonces él engendró otros hijos nacidos de la mente, semejantes a sí mismo.

Verse 18

भृग्वङ्गिरोमरीचींश्च पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् / दक्षमत्रिं वसिष्ठं च निर्ममे मानसान्सुतान्

Entonces Brahmā creó a Bhṛgu, Aṅgiras, Marīci, Pulastya, Pulaha, Kratu, Dakṣa, Atri y Vasiṣṭha como hijos nacidos de su mente.

Verse 19

नव ब्रह्माण इत्येते पुराणे निश्चयं गताः / ब्रह्मा यतात्मकानां तु सर्वेषामात्मयोनिनाम्

En los Purāṇa se afirma con certeza que éstos son los ‘nueve Brahmās’; y Brahmā es la raíz de todos los seres auto-nacidos (ātmayoni), de su misma esencia.

Verse 20

ततो ऽसृजत्पुनर्ब्रह्मा धर्मं भूतसुखावहम् / प्रजापतिं रुचिं चैव पूर्वेषामेव पूर्वजौ

Luego Brahmā creó de nuevo el Dharma, portador de dicha para los seres; y engendró también a Prajāpati Ruci, ancestro incluso de los antiguos ancestros.

Verse 21

बुद्धितः ससृजे धर्मं सर्वभूतसुखावहम् / मनसस्तु रुचिर्नाम जज्ञे जो ऽव्यक्तजन्मनः

De su inteligencia (buddhi) Brahmā creó el Dharma que da dicha a todos los seres; y de su mente nació el Prajāpati llamado Ruci, de origen en lo no-manifiesto (avyakta).

Verse 22

भृगुस्तु त्दृदयाज्जज्ञे ऋषिः साललयोनिनः / प्राणाद्दक्षं सृजन्ब्रह्मा चक्षुर्भ्यां तु मरीचिनम्

El ṛṣi Bhṛgu nació del corazón de Brahmā, de linaje vinculado al elemento acuoso; Brahmā creó a Dakṣa de su aliento vital (prāṇa) y a Marīci de sus ojos.

Verse 23

अभिमानात्मकं रुद्रं निर्ममे नीललोहितम् / शिरसोंगिरसं चैव श्रोत्रादत्रिं तथैव च

Él creó a Rudra, de esencia de orgullo, como Nīlalohita. De la cabeza hizo nacer a Aṅgiras, y del oído a Atri, de igual manera.

Verse 24

पुलस्त्यं च तथोदानाद्व्यानाच्च पुलहं पुनः / समानजो वसिष्ठश्च ह्यपानान्निर्ममे क्रतुम्

Del udāna creó a Pulastya, y del vyāna de nuevo a Pulaha. Del samāna nació Vasiṣṭha; del apāna formó a Kratu.

Verse 25

इत्येते ब्रह्मणः पुत्राः प्रजादौ द्वादश स्मृताः / धर्मस्तेषां प्रथमजो देवतानां स्मृतस्तु वै

Así, al comienzo de la creación de las criaturas, éstos son recordados como los doce hijos de Brahmā. El primogénito entre ellos es Dharma, tenido por memorable también entre los dioses.

Verse 26

भृग्वादयस्तु ये सृष्टास्ते वै ब्रह्मर्षयः स्मृताः / गृहमेधिपुराणास्ते धर्मस्तैः प्राक् प्रवर्त्तितः

Los creados como Bhṛgu y los demás son recordados como brahmarṣis. Ellos, antiguos en la vía del gṛhamedhī, establecieron desde antaño el dharma.

Verse 27

द्वादशैते प्रसूयन्ते प्रजाः कल्पे पुनः पुनः / तेषां द्वादश ते वंशा दिव्या देवगुणान्विताः

Estos doce engendran a las criaturas una y otra vez en cada kalpa. De ellos proceden doce linajes divinos, dotados de cualidades propias de los dioses.

Verse 28

क्रियावन्तः प्रजावन्तो महर्षिभिरलङ्कृताः / यदा तैरिह सृष्टैस्तु धर्म्माद्यैश्च महर्षिभिः

Eran diligentes en las obras y ricos en descendencia, engalanados por los grandes rishis. Cuando aquí aquellos rishis crearon el Dharma y lo demás.

Verse 29

सृज्यमानाः प्रजाश्चैव न व्यवर्द्धन्त धीमतः / तमोमात्रावृतः सो ऽभूच्छोकप्रतिहतश्च वै

Ni siquiera las criaturas que iban siendo creadas hicieron prosperar al sabio. Quedó cubierto sólo por la oscuridad y, en verdad, abatido por el dolor.

Verse 30

यथाऽवृतः स वै ब्रह्मा तमोमात्रा तु सा पुनः / पुत्राणां च तमोमात्रा अपरा निःसृताभवत्

Así como Brahmá quedó cubierto por la sola oscuridad, esa misma oscuridad volvió a brotar de sus hijos en otra forma.

Verse 31

प्रतिस्रोतात्मको ऽधर्मो हिंसा चैवाशुभात्मिका / ततः प्रतिहते तस्य प्रतीते वरणात्मके

El Adharma era de naturaleza contracorriente, y la violencia era de esencia infausta. Entonces, al ser contenido aquel estado de velo, se hizo patente.

Verse 32

स्वां तनुं स तदा ब्रह्मा समपोहत भास्वराम् / द्विधा कृत्वा स्वकं देहमर्द्धेन पुरुषो ऽभवत्

Entonces Brahmá apartó su cuerpo resplandeciente. Al dividir su propio ser en dos, con una mitad se convirtió en forma de Purusha.

Verse 33

अर्धेन नारी सा तस्य शतरूपा व्यजायत / प्रकृतिर्भूतधात्री सा कामाद्वै सृजतः प्रभोः

De la mitad de Él nació aquella mujer, Śatarūpā. Por el deseo del Señor que crea, ella se manifestó como Prakṛti, la Madre que sostiene a los seres.

Verse 34

सा दिवं पृथिवीं चैव महिम्ना व्याप्य सुस्थिता / ब्रह्माणः सा तनुः पूर्वा दिवमावृत्य तिष्टतः

Ella permaneció firme, abarcando con su grandeza el cielo y la tierra. Era el cuerpo primordial de Brahmā, que cubría el firmamento y se mantenía allí.

Verse 35

या त्वर्द्धा सृज्यते नारी शतरूपा व्यजायत / सा देवी नियुतं तप्त्वा तपः परम दुश्चरम्

La mujer creada de aquella mitad nació como Śatarūpā. Esa Devī practicó durante un niyuta de tiempo una ascesis suprema, sumamente difícil.

Verse 36

भर्त्तारं दीप्तयशसं पुरुषं प्रत्यपद्यत / स वै स्वायंभुवः पूर्वं पुरुषो मनुरुच्यते

Ella aceptó como esposo al Puruṣa de resplandeciente fama. Ese Puruṣa primordial, Svāyaṃbhuva, es llamado Manu.

Verse 37

तस्यैकसप्ततियुगं मन्वन्तरमिहोच्यते / लब्ध्वा तु पुरुषः पत्नीं शतरूपामयोनिजाम्

Su manvantara se dice aquí que abarca setenta y un yugas. Y aquel Puruṣa obtuvo por esposa a Śatarūpā, nacida sin vientre.

Verse 38

तया स रमते सार्द्धं तस्मात्सा रतिरुच्यते / प्रथमः संप्रयोगः स कल्पादौ समवर्त्तत

Él se deleita junto a ella; por eso ella es llamada ‘Rati’. Esa primera unión tuvo lugar al comienzo del kalpa.

Verse 39

विराजमसृजद्ब्रह्मा सो ऽभवत्पुरुषो विराट् / सम्राट् सशतरूपस्तु वैराजस्तु मनुः स्मृतः

Brahmā creó a Virāj; y él se volvió el Puruṣa Virāṭ. Fue también Samrāṭ y Śatarūpa; y Vairāja es recordado como Manu.

Verse 40

स वैराजः प्रजासर्गं ससर्ज पुरुषो मनुः / वैराजात्पुरुषाद्वीरौ शतरूपा व्यजायत

Ese Manu-Puruṣa, Vairāja, realizó la creación de las criaturas. Del Puruṣa Vairāja nació Śatarūpā como vigor seminal (vīrya).

Verse 41

प्रियव्रतोत्तानपादौ पुत्रौ पुत्रवतां वरौ / कन्ये द्वे सुमहाभागे याभ्यां जाता इमाः प्रजाः

Priyavrata y Uttānapāda fueron dos hijos, los mejores entre quienes tienen hijos. Y hubo dos hijas de gran fortuna, de las cuales nacieron estas criaturas.

Verse 42

देवी नाम्ना तथाकूलिः प्रसूतिश्चैव ते शुभे / स्वायंभुवः प्रसूतिं तु दक्षाय व्यसृजत्प्रभुः

Entre aquellas hijas auspiciosas, una se llamaba Devī; las otras eran Ākūti y Prasūti. El señor Svāyambhuva Manu entregó a Prasūti a Dakṣa.

Verse 43

रुचेः प्रजापतेश्चैव आकूतिं प्रत्य पादयत् / आकूत्यां मिथुनं जज्ञे मानसस्य रुचेः शुभम्

El Prajápati Ruci tomó por esposa a Akūti; y en Akūti, por el santo designio mental de Ruci, nació una pareja auspiciosa.

Verse 44

यज्ञश्च दक्षिणा चैव यमलौ तौ बभूवतुः / यज्ञस्य दक्षिणायां च पुत्रा द्वादश जज्ञिरे

Aquel par de gemelos fue Yajña y Dakṣiṇā; y de Dakṣiṇā, esposa de Yajña, nacieron doce hijos.

Verse 45

यामा इति समाख्याता देवाः स्वायंभुवेतरे / यमस्य पुत्रा यज्ञस्य तस्माद्यामास्तु ते स्मृताः

Los dioses de aquel Manvantara de Svāyambhuva fueron llamados Yāmā; pues eran hijos de Yajña, por eso se les recuerda como Yāmā.

Verse 46

अजिताश्चैव शुक्राश्च द्वौ गणौ ब्रह्मणः स्मृतौ / यामाः पूर्वं परिक्रान्ता येषां संज्ञा दिवौकसः

Ajita y Śukra son recordados como dos huestes de Brahmā. Los Yāmā que antes dieron la vuelta fueron conocidos como Divaukasa, moradores del cielo.

Verse 47

स्वायंभूव सुतायां तु प्रसूत्यां लोकमातरः / तस्यां कन्याश्चतुर्विंशद्दक्षस्त्वजनयत्प्रभुः

En Prasūti, hija de Svāyambhuva, se manifestaron las Madres del mundo; y en ella el señor Dakṣa engendró veinticuatro hijas.

Verse 48

सर्वास्ताश्च महाभागाः सर्वाः कमललोचनाः / योगपत्न्यश्च ताः सर्वाः सर्वास्ता योगमातरः

Todas ellas son muy afortunadas, de ojos como loto; todas son esposas del Yoga y todas son Madres del Yoga.

Verse 49

सर्वाश्च ब्रह्मवादिन्यः सर्वा विश्वस्य मातरः / श्रद्धा लक्ष्मीर्धृतिस्तुष्टिः पुष्टिर्मेधा तथा क्रिया

Todas son proclamadoras del Brahman, madres del universo: Śraddhā, Lakṣmī, Dhṛti, Tuṣṭi, Puṣṭi, Medhā y Kriyā.

Verse 50

बुद्धिर्लज्जा वसुः शान्तिः सिद्धिः कीर्त्तिस्त्रयोदश / पत्न्यर्थं प्रतिजग्राह धर्मो दाक्षायणीः प्रभुः

Buddhi, Lajjā, Vasu, Śānti, Siddhi y Kīrti—así, a las trece hijas de Dakṣa el Señor Dharma las aceptó como esposas.

Verse 51

द्वाराण्येतानि चैवास्य विहितानि स्वयंभुवा / यान्याः शिष्टा यवीयस्य एकादश सुलोचनाः

Estos son, en verdad, sus ‘umbral es’, establecidos por Svayambhū; y las restantes fueron once doncellas de bellos ojos para el menor.

Verse 52

सती ख्यातिश्च संभूतिः स्मृतिः प्रीतिः क्षमा तथा / सन्नतिश्चानसूया च ऊर्जा स्वाहा स्वधा तथा

Satī, Khyāti, Saṃbhūti, Smṛti, Prīti, Kṣamā; y también Sannati, Anasūyā, Ūrjā, Svāhā y Svadhā.

Verse 53

तास्तदा प्रत्यगृह्णन्त पुनरन्ये महार्षयः / रुद्रो भृगुर्मरीचिश्च अङ्गिराः पुलहः क्रतुः

Entonces, otros grandes rishis las recibieron de nuevo: Rudra, Bhrigu, Marichi, Angiras, Pulaha y Kratu.

Verse 54

पुलस्त्यो ऽत्रिर्वसिष्ठश्च पितरो ऽग्रिस्तथैव च / सतीं भवाय प्रायच्छत्ख्यातिं च भृगवे तथा

Pulastya, Atri, Vasistha, los Pitris y también Agni: entregaron a Sati a Bhava (Shiva) y a Khyati a Bhrigu.

Verse 55

मरीचये तु संभूतिं स्मृतिमङ्गिरसे ददौ / प्रीतिं चैव पुलस्त्याय क्षमां वै पुलहाय च

A Marichi se le dio Sambhuti, a Angiras se le dio Smriti; a Pulastya se le otorgó Priti y a Pulaha, Kshama.

Verse 56

क्रतवे संततिं नाम अनसूयां तथात्रये / ऊर्जां ददौ वसिष्ठाय स्वाहां चैवाग्नये ददौ

A Kratu se le dio Santati; a Atri, Anasuya; a Vasistha se le otorgó Urja, y a Agni, Svaha.

Verse 57

स्वधां चैव पितृभ्यस्तु तास्वपत्यानि मे शृणु / एताः सर्वा महाभागाः प्रजास्त्वनुसृताः स्थिताः

Y a los Pitris se les otorgó Svadhā; ahora escuchad de mí la descendencia nacida de aquellas esposas. Todas estas criaturas afortunadas perduran siguiendo la sucesión de linajes.

Verse 58

मन्वन्तरेषु सर्वेषु यावदाभूतसंप्लवम् / श्रद्धा कामं प्रजज्ञे ऽथ दर्पो लक्ष्मी सुतः स्मृतः

En todos los manvántaras, hasta el gran diluvio del fin, Śraddhā engendró a Kāma; y Darpa es recordado como hijo de Lakṣmī.

Verse 59

धृत्यास्तु नियमः पुत्रस्तुष्ट्याः संतोष उच्यते / पुष्ट्या लाभः सुतश्चापि मेधापुत्रः श्रुतस्तथा

El hijo de Dhṛti es llamado Niyama; el de Tuṣṭi se dice Saṃtoṣa. El hijo de Puṣṭi es Lābha; y el hijo de Medhā es conocido como Śruta.

Verse 60

क्रियायास्तनयौ प्रोक्तौ दमश्च शम एव च / बुद्धेर्बोधः सुतश्चापि अप्रमादश्च तावुभौ

Se dice que los dos hijos de Kriyā son Dama y Śama. El hijo de Buddhi es Bodha; y también Apramāda—ambos.

Verse 61

लज्जाया विनयः पुत्रो व्यवसायो वसोः सुतः / क्षेमः शान्तेः सुतश्चापि सुखं सिद्धेर्व्यजायत

El hijo de Lajjā es Vinaya; el hijo de Vasu es Vyavasāya. El hijo de Śānti es Kṣema; y de Siddhi nació Sukha.

Verse 62

यशः कीर्तेः सुतश्चापि इत्येते धर्मसूनवः / कामस्य तु सुतो हर्षो देव्यां सिद्ध्यां व्यजायत

Yaśa es también hijo de Kīrti: éstos son los hijos de Dharma. En cuanto a Kāma, su hijo Harṣa nació en la diosa Siddhi.

Verse 63

इत्येष वै सुखोदर्कः सर्गो धर्मस्य सात्त्विकः / जज्ञे हिंसा त्वधर्माद्वै निकृतिं चानृतं च ते

Así, esta creación sāttvica del Dharma da como fruto la dicha; pero del Adharma nació la violencia, y con ella el engaño y la falsedad.

Verse 64

निकृत्यनृतयोर्जज्ञ भयं नरक एव च / माया च वेदना चापि मिथुनद्वयमेतयोः

Del engaño y la falsedad nacieron el miedo y el infierno; y como pareja de ambos surgieron Māyā y Vedanā (dolor).

Verse 65

मयाज्जज्ञे ऽथ वै माया मृत्युं भूतापहारिणम् / वेदनायां ततश्चापि जेज्ञ दुःखं तु रौरवात्

De Māyā nació de nuevo Māyā, y también Mṛtyu, el que arrebata a los seres; y de Vedanā surgió el dolor ligado al infierno Raurava.

Verse 66

मृत्योर्व्याधिर्जराशोकक्रोधासूया विजज्ञिरे / दुःखोत्तराः स्मृता ह्येते सर्वे चाधर्मलक्षणाः

De Mṛtyu nacieron la enfermedad, la vejez, la pena, la ira y la envidia; todos son tenidos por acrecentadores del dolor y señales del Adharma.

Verse 67

तेषां भार्यास्ति पुत्रो वा सर्वे ह्यनिधनाः स्मृताः / इत्येष तामसः सर्गो जज्ञे धर्मनिया मकः

También tienen esposas o hijos, y todos son recordados como imperecederos; así nació esta creación tamásica, que regula y encauza el Dharma.

Verse 68

प्रजाः सृचेति व्यादिष्टो ब्रह्मणा नीललोहितः / सो ऽभिध्याय सतीं भार्यां निर्ममे चात्मसंभवान्

Por mandato de Brahmā: “Crea a las criaturas”, Nīlalohita meditó en su esposa virtuosa, Satī, y engendró seres nacidos de su propio ser.

Verse 69

नाधिकान्न च हीनास्तान्मानसानात्मना समान् / सहस्रं च सहस्राणामसृजत्कृत्तिवाससः

No eran ni superiores ni inferiores; nacidos de la mente, iguales a él. Kṛttivāsa creó miles de miles de criaturas.

Verse 70

तुल्यानेवात्मना सर्वान् रूपतेजोबल श्रुतैः / पिङ्गलान्सनिषङ्गांश्च कपर्दी नीललोहितान्

Kapardī Nīlalohita los creó a todos iguales a sí mismo—en belleza, fulgor, fuerza y saber sagrado; de color pardo-dorado y con niṣaṅga (carcaj).

Verse 71

विशिखान्हीनकेशांश्च दृष्टिघ्नास्तान्कपालिनः / महारूपान्विरूपांश्च विश्वरूपाश्च रूपिणः

Eran sin mechón ritual, de poco cabello y tan terribles que abatían la mirada; portadores de cráneos. Unos de gran figura, otros deformes, y otros de forma universal (viśvarūpa).

Verse 72

रथिनो वर्मिणश्चैव धन्विनो ऽथ वरूथिनः / सहस्रशतबाहूंश्च दिव्यभौमान्तरिक्षगान्

Eran guerreros de carro, acorazados, arqueros y con escolta; de mil y cien brazos, de naturaleza divina, capaces de moverse por la tierra y el firmamento.

Verse 73

स्थूल शीर्षानष्टदंष्ट्रान् द्विजिह्वांस्तु त्रिलोचनान् / अन्नादान्पिशितादांश्च आज्यपान्सोमपोस्तथा

Eran de cabeza enorme, sin colmillos, de doble lengua y de tres ojos; comedores de alimento, comedores de carne, bebedores de ghee y también bebedores de Soma.

Verse 74

अतिमेढ्रोग्रकायांश्च शितिकण्ठोग्रमन्युकान् / सनिषङ्गतनुत्रांश्च धन्विनो ह्यसिचर्मिणः

Había quienes tenían miembros desmesurados, cuerpos feroces, gargantas oscuras y cólera terrible; con carcaj y coraza, arqueros, y también portadores de espada y escudo.

Verse 75

आसीनान् धावतश्चापि जृंभतश्चाप्यधिष्ठितान् / अधीयानाश्च जपतो युञ्जतो ध्यायतस्तथा

Unos estaban sentados, otros corrían, otros bostezaban y otros permanecían en postura; unos estudiaban, otros recitaban japa, otros se aplicaban al yoga y otros meditaban.

Verse 76

ज्वलतो वर्षतश्चैव द्योतमानान्प्रधूपितान् / बुद्धान्बुद्धतमांश्चैव ब्रह्मस्वान् ब्रह्मदर्शिनः

Unos ardían, otros derramaban lluvia, otros resplandecían y otros estaban envueltos en humo de incienso; unos eran sabios, otros sapientísimos, de naturaleza brahmánica y contempladores de Brahman.

Verse 77

नीलग्रीवान्सहस्राक्षान् सर्वांश्चैव क्षमाचरान् / अदृश्यान्सर्वभूतानां महायोगान्महौजसः

Eran de cuello azul, de mil ojos, y todos de conducta paciente; invisibles para todos los seres, grandes yoguis de inmenso vigor.

Verse 78

रुदतो द्रवतश्चैव एवं युक्तान्सहस्रशः / अयातयामान् सृजतं रुद्रमेतान्सुरोत्तमान्

Llorando y corriendo, así, reunidos por millares, Rudra engendró a estos supremos dioses, ayātayāma, imperecederos.

Verse 79

दृष्ट्वा ब्रह्माब्रवीदेनं मास्राक्षीरीदृशीः प्रजाः / न स्रष्टव्यात्मन स्तल्या प्रजा नैवाधिका तथा

Al verlo, Brahmā le dijo: «No crees criaturas así; de tu propia esencia no debe brotar tal prole, ni es conveniente que sea mayor de ese modo».

Verse 80

अन्याः सृजस्व भद्रं ते प्रजास्त्वं मृत्युसंयुताः / नारभन्ते हि कर्माणि प्रजा विगतमृत्यवः

Sea para ti auspicioso: crea otras prajā unidas a la muerte; pues las prajā sin muerte no emprenden las acciones (karma).

Verse 81

एवसुक्तो ऽब्रवीदेनं नाहं मृत्युजरान्विताः / प्रजाः स्रक्ष्यामि भद्रं ते स्थितो ऽहं त्वं सृज प्रभो

Dicho esto, respondió: «Sea para ti auspicioso; yo no crearé prajā unidas a la muerte y a la vejez. Yo permanezco inmóvil; oh Señor, crea tú».

Verse 82

एते ये वै मया सृष्टा विरूपा नीललोहिताः / सहस्रं हि सहस्राणामात्मनो मम निःसृताः

Estos son, en verdad, los que yo creé: de formas extrañas, azul y rojizas; de mi propio ser interior brotaron, miles por miles.

Verse 83

एते देवा भविष्यन्ति रुद्रा नाम महाबलाः / पृथिव्यामन्तरिक्षे च रुद्राण्यस्ताः परिश्रुताः

Estos dioses llegarán a ser, en el porvenir, Rudras de gran poder; y en la tierra y en el firmamento, las Rudrāṇīs son también celebradas por la tradición sagrada.

Verse 84

शतरुद्रे समाम्नाता भविष्यन्तीह यज्ञियाः / यज्ञभाजो भविष्यन्ति सर्वे देवगणैः सह

Los que son recitados en el Śatarudra serán aquí dignos del sacrificio; junto con todas las huestes divinas, participarán de la porción del yajña.

Verse 85

मन्वन्तरेषु ये देवा भविष्यन्तीह छन्दजाः / तैः सार्द्धमिज्यमानास्ते स्थास्यन्तीहायुगक्षयात्

En los manvantaras, los dioses nacidos de los metros sagrados (chandas) estarán aquí; adorados junto con ellos, permanecerán aquí hasta el ocaso del yuga.

Verse 86

एवमुक्तस्ततो ब्रह्मा महादेवेन स प्रभुः / प्रत्युवाच तथा भीमं त्दृष्यमाणः प्रजापतिः

Dicho esto por Mahādeva, el Señor Brahmā, el Prajāpati, mirando a Bhīma, respondió de igual manera.

Verse 87

एवं भवतु भद्रं ते यथा ते व्यात्दृतं प्रभो / ब्रह्मणा समनु ज्ञाते ततः सर्वमभूत्किल

Sea así; que haya bienaventuranza para ti, oh Señor, tal como lo has declarado. Con la anuencia de Brahmā, entonces todo sucedió en verdad de ese modo.

Verse 88

ततः प्रभृति देवः स न प्रासूयत वै प्रजाः / ऊर्ध्वरेताः स्थितः स्थाणुर्यावदाभूतसंप्लवम्

Desde entonces, aquel dios no engendró más a las criaturas. Con su semilla elevada, permaneció firme como Sthāṇu hasta el gran pralaya.

Verse 89

यस्मात्प्रोक्तं स्थितो ऽस्मीति तस्मात्स्थाणुर्बुधैः स्मृतः / ज्ञानं तपश्च सत्यं च ह्यैश्वर्यं धर्म एव च

Porque dijo: “Permanezco firme”, los sabios lo recuerdan como Sthāṇu. En él residen el conocimiento, la ascesis, la verdad, la soberanía y el dharma.

Verse 90

वैराग्यमात्मसंबोधः कृत्स्नान्येतानि शङ्करे / सर्वान्देवानृषींश्चैव समेतानसुरैः सह

El desapego y el despertar del Ser: todo ello está pleno en Śaṅkara; y se manifestó ante todos los reunidos, dioses y rishis, junto con los asuras.

Verse 91

अत्येति तेजसा देवो महादेवस्ततः स्मृतः / अत्येति देवा नैश्वर्याद्वलेन च महासुरान्

Ese dios supera a todos por su fulgor; por ello se le recuerda como Mahādeva. Por su soberanía supera incluso a los dioses, y por su fuerza domina a los grandes asuras.

Verse 92

ज्ञानेन च मुनीन्सर्वान्योगाद्भूतानि सर्वशः / एवमेव महादेवः सर्वदेवनमस्कृतः / प्रजामनु द्यामां सृष्ट्वा सर्गादुपरराम ह

Con el conocimiento supera a todos los munis, y con el yoga abarca y trasciende a todos los seres. Así, Mahādeva, venerado por todos los dioses, tras crear para las criaturas el orden del cielo, cesó de la obra de la creación.