Adhyaya 67

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उवोद्धात पादे भार्गवचरिते अमावसुवंशानुकीर्त्तनं नाम षट्षष्टितमो ऽध्यायः // ६६// आयोः पुत्रा महात्मानः पञ्चैवासन्महाबलाः / स्वर्भानुत नयायां ते प्रभायां जज्ञिरे नृपाः

Así, en el Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, en la sección media proclamada por Vāyu, en el tercer pāda (Uvoddhāta) del Bhārgava-carita, concluye el capítulo sexagésimo sexto llamado «Recitación del linaje de Amāvasu». El magnánimo Āyu tuvo cinco hijos de gran poder; aquellos reyes nacieron de Prabhā, hija de Svarbhānu.

Verse 2

नहुषः प्रथमस्तेषां क्षत्रवृद्धस्ततः स्मृतः / रंभो रजिरनेनाश्च त्रिषु लोकेषु विश्रुताः

Entre ellos, el primero fue Nahuṣa; después se recuerda a Kṣatravṛddha. Rambha, Raji y Anena fueron célebres en los tres mundos.

Verse 3

क्षत्रवृद्धात्मजश्चैव सुनहोत्रो महायशाः / सुनहोत्रस्य दायादास्त्रयः परमधार्मिकाः

Sunahotra, de gran fama, fue hijo de Kṣatravṛddha. De Sunahotra hubo tres herederos, sumamente justos y firmes en el dharma.

Verse 4

काशः शलश्च द्वावेतौ तथा गृत्समदः प्रभुः / पुत्रो गृत्समदस्यापि शुनको यस्य शौनकः

Kāśa y Śala fueron esos dos, y también Gṛtsamada, el señor. El hijo de Gṛtsamada fue Śunaka, conocido como Śaunaka.

Verse 5

ब्राह्मणाः क्षत्रियाश्चैव वैश्याः शूद्रास्तथैव च / एतस्य वंशेसंभूता विचित्रैः कर्मभिर्द्विजाः

Brāhmaṇas, kṣatriyas, vaiśyas y śūdras: todos nacieron en este linaje; y los dvijas se distinguieron por obras variadas.

Verse 6

शलात्मजो ह्यार्ष्टिषेणः शिशिरस्तस्य जात्मजः / शौनकाश्चार्ष्टिषेणाश्च क्षत्रोपेता द्विजातयः

Ārṣṭiṣeṇa fue hijo de Śala, y su hijo fue Śiśira. Los Śaunakas y los Ārṣṭiṣeṇas eran dvijas dotados de vigor kṣatriya.

Verse 7

काश्यस्य काशिपो राजा पुत्रो दीर्घतपास्तथा / धन्वश्च दीर्घतपसो विद्वान्धन्वन्तरीस्ततः

El hijo de Kāśya fue el rey Kāśipa, y su hijo fue Dīrghatapā. El hijo de Dīrghatapā fue Dhanva, y de Dhanva nació el sabio Dhanvantari.

Verse 8

तपसोंऽते महातेजा जातो वृद्धस्य धीमतः / अथैनमृषयः प्रोचुः सूतं वाक्यमिद पुनः

Al término de la austeridad, del anciano sabio nació un hijo de gran fulgor. Entonces los rishis dijeron de nuevo estas palabras a Suta.

Verse 9

ऋषय ऊचुः कश्च धन्वन्तरिर्देवो मानुषेष्विह जज्ञिवान् / एतद्वेदितुमिच्छामस्तन्नोब्रूहि परन्तप

Los rishis dijeron: ¿Qué deidad es Dhanvantari, nacida aquí entre los hombres? Deseamos saberlo; oh domador de enemigos, dínoslo.

Verse 10

सूत उवाच धन्वन्तरेः संभवो ऽयं श्रूयतामिह वै द्विजाः / स संभूतः समुद्रान्ते मथ्यमाने ऽमृते पुरा

Suta dijo: Oh, dos veces nacidos, escuchad el origen de Dhanvantari. En tiempos antiguos, cuando el océano fue batido por el néctar, él surgió del mar.

Verse 11

उत्पन्नः कलशात्पूर्वं सर्वतश्च श्रिया वृतः / सद्यःसंसिद्धकार्यं तं दृष्ट्वा विष्णुखस्थितः

Primero surgió de una vasija, rodeado por doquier de la gloria de Śrī. Al ver su obra cumplida al instante, Viṣṇu permaneció en el cielo.

Verse 12

अब्जस्त्वमिति होवाच तस्मादब्जस्तु स स्मृतः / अब्जः प्रोवाच विष्णुं तं तनयो ऽस्मि तव प्रभो

Dijo: «Tú eres Abja»; por eso fue recordado como “Abja”. Entonces Abja habló a Viṣṇu: «Señor, soy tu hijo».

Verse 13

विधत्स्व भागं स्थानं च मम लोके सुरोत्तम / एवमुक्तः स दृष्ट्वा तु तथ्यं प्रोवाच स प्रभुः

Oh excelso entre los dioses, establece mi porción y mi morada en mi mundo. Dicho esto, el Señor, viendo la verdad, pronunció palabras veraces.

Verse 14

कृतो यज्ञविभागस्तु दैतेयैर्हि सुरैस्तथा / वेदेषु विधियुक्तं च विधिहोत्रं महर्षिभिः

Los Daitya y los dioses establecieron la distribución del sacrificio; y los grandes rishis instituyeron en los Vedas el homa ritual conforme a la norma.

Verse 15

न सक्यमिह होमं वै तुभ्यं कर्तुं कदायन / अर्वाक्सूतो ऽसि हे देव तव मन्त्रो न वै प्रभो

Oh deva, aquí jamás es posible realizar el homa para ti; pues eres arvāksūta: oh Señor, no posees autoridad de mantra.

Verse 16

द्वितीयायां तु संभूत्यां लोके ख्यातिं गमिष्यसि / अणिमादियुतां सिद्धिं गतस्तत्र भविष्यसि

En tu segunda manifestación alcanzarás fama en el mundo; y, habiendo obtenido siddhis como aṇimā y otras, allí permanecerás.

Verse 17

एतेनैव शरीरेण देवत्वं प्राप्स्यसि प्रभो / चा (च) तुर्मन्त्रैर्घृतैर्गव्यैर्यक्ष्यन्ते त्वां द्विजातयः

Oh Señor, con este mismo cuerpo alcanzarás la condición divina; y los dvijāti te ofrecerán sacrificio con cuatro mantras, con ghee y ofrendas nacidas de la vaca.

Verse 18

अथ वा त्वं पुनश्चैव ह्यायुर्वेदं विधास्यसि / अवश्यभावीह्यर्थो ऽयं प्राग्दृष्टस्त्वब्जयोनिना

O bien, tú volverás a instituir el Ayurveda. Este designio es inevitable; ya lo había visto antaño Brahmā, el nacido del loto.

Verse 19

द्वितीयं द्वापर प्राप्य भविता त्वं न संशयः / तस्मात्तस्मै वरं दत्त्वा विष्णुरन्तर्दधे ततः

Al llegar el segundo Dvāpara, tú sin duda llegarás a ser—no hay duda. Entonces, tras concederle un don, Viṣṇu se desvaneció allí mismo.

Verse 20

द्वितीये द्वापरे प्राप्ते सौनहोत्रः स काशिराट् / पुत्रकामस्तपस्तेपे नृपो दीर्घतपास्तथा

Al llegar el segundo Dvāpara, Saunahotra, rey de Kāśī, deseoso de un hijo, practicó una larga austeridad.

Verse 21

अब्जं देवं तु पुत्रार्थे ह्यारिराधयिषुर्नृपः / वरेण च्छन्दयामास ततो धन्वन्तरिर्नृपम्

Por un hijo, el rey deseaba adorar al dios del loto. Entonces Dhanvantari complació al rey concediéndole un don.

Verse 22

नृप उवाच भगवन्यदि तुष्टस्त्वं पुत्रो मे गतिमान्भवेः / तथेति समनुज्ञाय तत्रैवान्तरधात्प्रभुः

Dijo el rey: «Oh Bhagavān, si estás complacido, que mi hijo sea vigoroso y noble». Con un «Así sea», el Señor lo consintió y allí mismo desapareció.

Verse 23

तस्य गेहे समुत्पन्नो देवो धन्वन्तरिस्तदा / काशिराजो महाराजः सर्व रोगप्रणाशनः

En su casa, entonces, nació el dios Dhanvantari. Fue el gran rey de Kashi, destructor de todas las enfermedades.

Verse 24

आयुर्वेदं भरद्वाजात्प्राप्येह सभिषक्क्रियम् / तमष्टधा पुनर्व्यस्य शिष्येभ्यः प्रत्यपादयत्

Habiendo recibido de Bharadvaja el Ayurveda con sus prácticas médicas, lo reorganizó de nuevo en ocho ramas y lo transmitió a sus discípulos.

Verse 25

धन्वन्तरिसुतश्चापि केतुमानिति विश्रुतः / अथ केतुमतः पुत्रो जज्ञे भीमरथो नृपः

El hijo de Dhanvantari fue también célebre con el nombre de Ketuman. Luego nació Bhimaratha, rey e hijo de Ketuman.

Verse 26

पुत्रो भीमरथस्यापि जातो धीमान्प्रजेश्वरः / दिवोदास इति ख्यातो वाराणस्यधिपो ऽभवत्

También nació un hijo de Bhimaratha, sabio señor de los pueblos. Famoso como Divodasa, llegó a ser soberano de Varanasi.

Verse 27

एतस्मिन्नेव काले तु पुरीं वारामसीं पुरा / शून्यां निवेशयामास क्षेमको नाम राक्षसः

En ese mismo tiempo, la antigua ciudad de Varamasi fue dejada desierta y vacía por el rakshasa llamado Ksemaka.

Verse 28

शप्ता हि सा पुरी पूर्वं निकुंभेन महात्मना / शून्या वर्षसहस्रं वै भवित्रीति पुनः पुनः

Aquella ciudad fue antaño maldecida por el magnánimo Nikumbha: “Quedará desierta, una y otra vez, por mil años.”

Verse 29

तस्यां तु शप्तमात्रायां दिवोदासः प्रजेश्वरः / विषयान्ते पुरीं रम्यां गोमत्यां संन्यवेशयत्

En el tiempo de aquella maldición, Divodasa, señor de los pueblos, fundó una ciudad hermosa en el confín de su reino, a orillas del Gomati.

Verse 30

ऋषय ऊचुः वाराणसीं किमर्थं तां निकुंभः शप्तवान्पुरा / निकुंभश्चापि धर्मात्मा सिद्धक्षेत्रं शशाप यः

Dijeron los rishis: «¿Por qué razón Nikumbha, de alma justa, maldijo antaño a Varanasi? ¿Por qué habría de maldecir incluso el campo sagrado de los siddhas?»

Verse 31

सूत उवाच दिवोदासस्तु राजर्षिर्नगरीं प्राप्य पार्थिवः / वसते स महातेजाः स्फीतायां वै नराधिपः

Dijo Suta: «Divodasa, el rajarishi, al llegar a la ciudad, moró allí como soberano de gran esplendor, en una urbe próspera.»

Verse 32

एतस्मिन्नेव काले तु कृतदारो महेश्वरः / देव्याः स प्रियकामस्तु वसन्वै श्वशुरान्तिके

En ese mismo tiempo, Maheshvara, ya desposado, por complacer el amado deseo de la Diosa, moraba cerca de su suegro.

Verse 33

देवाज्ञया पारिषदा विश्वरुपास्तपोधनाः / पूर्वोक्तरूपसंवेषैस्तोषयन्ति महेश्वरीम्

Por mandato de los dioses, los asistentes de múltiples formas, ricos en austeridad, visten los atavíos ya descritos y complacen a la Maheshvarī.

Verse 34

हृष्यते तैर्महादेवो मेना नैव तु तुष्यति / जुगुप्सते सा नित्यं वै देवं देवीं तथैव च

Con ellos se regocija Mahādeva, mas Menā no queda satisfecha; ella, en verdad, desprecia siempre tanto al dios como a la diosa.

Verse 35

मम पार्श्वे त्वनाचारस्तव भर्त्ता महेश्वरः / दरिद्रः सर्वथैवेह हा कष्टं लज्जते न वै

A mi parecer, tu esposo Maheshvara es un transgresor de las normas; aquí es pobre en todo sentido—¡ay, qué pena!, y no siente vergüenza.

Verse 36

मात्रा तथोक्ता वचसा स्त्रीस्वभावान्न चक्षमे / स्मितं कृत्वा तु वरदा हरपार्श्वमथागमत्

Al oír tales palabras de su madre, por naturaleza femenina no pudo soportarlas; mas la Diosa dadora de dones sonrió y se acercó al lado de Hara.

Verse 37

विषण्णवदना देवी महादेवमभाषत / नेह वत्स्याम्यहं देव नय मां स्वं निवेशनम्

Con el rostro abatido, la Diosa habló a Mahādeva: «Oh Deva, no viviré aquí; llévame a tu propia morada».

Verse 38

तथोक्तस्तु महादेवः सर्वांल्लोकान्निरीक्ष्य ह / वासार्थं रोचयामास पृथिव्यां तु द्विजोत्तमाः

Dicho esto, Mahādeva contempló todos los mundos; oh excelsos dvijas, en la tierra eligió un lugar propicio para su morada.

Verse 39

वाराणसीं महातेजाः सिद्धक्षेत्रं महेश्वरः / दिवोदासेन तां ज्ञात्वा निविष्टां नगरीं भवः

Maheshvara, de gran fulgor, reconoció a Vārāṇasī como campo sagrado de los siddhas; sabiendo que era la ciudad establecida por Divodāsa, Bhava la tuvo presente.

Verse 40

पार्श्वस्थं स समाहूय गणेशं क्षेममब्रवीत् / गणेश्वर पुरीं गत्वा शून्यां वाराणसीं कुरु

Entonces llamó a Gaṇeśa, que estaba a su lado, le deseó bienestar y dijo: “Oh Gaṇeśvara, ve a la ciudad y deja a Vārāṇasī desierta.”

Verse 41

मृदुना चाभ्युपायेन अतिवीर्यः स पार्थिवः / ततो गत्वा निकुंभस्तु पुरीं वाराणसीं पुरा

Aquel soberano de fuerza extraordinaria recurrió a un medio suave; luego Nikumbha fue primero a la ciudad de Vārāṇasī.

Verse 42

स्वप्ने संदर्शयामास मङ्कनं नामतो द्विजम् / श्रेयस्ते ऽहं करिष्यामि स्थानं मे रोचयानघ

En sueños se mostró a un dvija llamado Maṅkana: “Yo procuraré tu bien; oh intachable, elige para mí un lugar.”

Verse 43

मद्रूपां प्रतिमां कृत्वा नगर्यन्ते निवेशय / तथा स्वप्ने यथा दृष्टं सर्वं कारितवान्द्विजः

Haciendo una imagen conforme a mi forma, la hizo colocar dentro de la ciudad. Aquel brahmán dispuso todo tal como lo había visto en el sueño.

Verse 44

नगरीद्वार्यनुज्ञाप्य राजानं तु यथाविधि / पूजा तुमहती चैव नित्यमेव प्रयुज्यते

Tras obtener el permiso del guardián de la puerta de la ciudad, recibió también la venia del rey conforme al rito. Allí se celebra cada día una gran adoración sin cesar.

Verse 45

गन्धैर्धूपैश्च वाल्यैश्च प्रेक्षणीयेस्तथैव च / अन्नप्रदानयुक्तैश्च ह्यत्यद्भुतमिवाभवत्

Con perfumes, incienso, ofrendas y ceremonias dignas de contemplarse, y unido al don de alimento, todo pareció volverse verdaderamente maravilloso.

Verse 46

एवं संपूज्यते तत्र नित्यमेव गणेश्वरः / ततो वरसहस्राणि नागराणां प्रयच्छति

Así, allí se venera cada día debidamente a Gaṇeśvara. Entonces él concede a los habitantes de la ciudad miles de dones y bendiciones.

Verse 47

पुत्रान्हिरण्यमायूंषि सर्वकामांस्तथैव च / राज्ञस्तु महिषी श्रेष्टा सुयशा नाम विश्रुता

Él concede hijos, oro, larga vida y todos los deseos. La principal reina del rey era célebre con el nombre de Suyashā.

Verse 48

पुत्रार्थमागता साध्वी राज्ञा देवी प्रचोदिता / पूजां तु विपुलां कृत्वा देवी पुत्रानयाचत

Por anhelo de hijos, la virtuosa diosa acudió, instigada por el rey. Tras realizar una gran adoración, la diosa suplicó por hijos varones.

Verse 49

पुनः पुनरथागत्य बहुशः पुत्रकारणात् / न प्रयच्छति पुत्रांस्तु निकुंभः कारणेन तु

Por causa del deseo de hijos, volvió una y otra vez, muchas veces; pero Nikumbha, por algún motivo, no concedía hijos.

Verse 50

क्रुध्यते यदि राजा तु तत किञ्चित्प्रवर्त्तते / अथ दीर्घेण कालेन क्रोधो राजानमाविशत्

Si el rey se enfurece, algo sin duda se pone en marcha; y con el paso de largo tiempo, la ira se apoderó del rey.

Verse 51

भूतं त्विदं मंहद्द्वारि नागराणां प्रयच्छति / प्रीत्या वरांश्च शतशो न किञ्चिन्नः प्रयच्छति

Este ser espectral concede en la gran puerta a los habitantes de la ciudad; complacido otorga cientos de dones, pero a nosotros no nos da nada.

Verse 52

मामकैः पूज्यते नित्यं नगर्यां मम चैव तु / स याचितश्च बहुशो देव्या मे पुत्रकारणात्

En mi ciudad, los míos lo veneran cada día; y mi reina, la Diosa, le ha suplicado muchas veces por causa de los hijos.

Verse 53

न ददाति च पुत्रं मे कृतघ्नो बहुभोजनः / अतो नार्हति पूजा तु मत्सकाशात्कथञ्चन

Él, ingrato y dado al exceso de comida, ni siquiera me entrega a mi hijo; por eso, ante mí no merece adoración de ningún modo.

Verse 54

तस्मात्तु नाशयिष्यामितस्य स्थानं दुरात्मनः / एवं तु स विनिश्चित्य दुरात्मा राजकिल्बिषी

Por eso destruiré el lugar de ese malvado. Así decidido, aquel de alma perversa, manchado por culpa regia, se dispuso a obrar.

Verse 55

स्थानं गणपतेश्तस्य नाशयामास दुर्मतिः / भग्नमायतनं दृष्ट्वा राजानमशपत्प्रभुः

Aquel de mente perversa destruyó el lugar de Gaṇapati. Al ver el santuario quebrantado, el Señor maldijo al rey.

Verse 56

यस्माद्विनापराधं मे त्वया स्थानं विनाशितम् / अकस्मात्तु पुरी शून्या भवित्रीते नराधिप

Puesto que, sin culpa mía, has destruido mi lugar, oh soberano de los hombres, tu ciudad quedará de pronto desierta.

Verse 57

ततस्तेन तु शापेन शून्या वाराणसी तदा / शप्त्वा पुरीं निकुंभस्तु महादेवमथानयत्

Por aquella maldición, entonces Vārāṇasī quedó desierta. Tras maldecir la ciudad, Nikumbha llevó luego a Mahādeva allí.

Verse 58

शून्यां पुरीं महा देवो निर्ममे पदमात्मनः / तुल्यां देवविभूत्या तु देव्याश्चैव महामनाः

Mahadeva creó una ciudad vacía como morada de su propio Ser; con mente magnánima la hizo igual al esplendor de los dioses y digna también de la Diosa.

Verse 59

रमते तत्र वै देवी ह्यैश्वर्यात्सा तु विस्मिता / देव्या क्रीडार्थमीशानो देवो वाक्यमथाब्रवीत्

Allí la Diosa se deleitaba, asombrada por su soberanía; entonces, para el juego sagrado de la Diosa, el Señor Īśāna pronunció estas palabras.

Verse 60

नाहं वेश्म विमोक्ष्यामि ह्यविमुक्तं हि मे गृहम् / प्रहस्यैनामथोवाच ह्यविमुक्तं हि मे गृहम् / नाहं देवि गमिष्यामि त्वन्यत्रेदं विहाय वै

No abandonaré esta morada; ésta es mi casa ‘Avimukta’. Sonriendo, le dijo—ésta es mi casa ‘Avimukta’. Oh Diosa, no iré a otro lugar dejando esto atrás.

Verse 61

मया सह रमस्वेह क्षेत्रे भामिन्यनुत्तमे / तस्मात्तदविमुक्तं हि प्रोक्तं देवेन वै स्वयम्

Oh hermosa sin igual, deléitate conmigo en este kṣetra; por eso el propio Deva lo proclamó ‘Avimukta’.

Verse 62

एवं वाराणसी शप्ता ह्यविमुक्तं च कीर्त्तिता / यस्मिन्वसेद्भवो देवः सर्वदेवनमस्कृतः

Así, Vārāṇasī fue proclamada y celebrada como ‘Avimukta’; pues allí mora Bhava Deva (Śiva), venerado por todos los dioses.

Verse 63

युगेषु त्रिषु धर्मात्मा सह देव्या महेश्वरः / अन्तर्द्धानं कलौ याति तत्पुरं तु महात्मनः

En los tres yugas, el virtuoso Maheshvara mora junto a la Diosa; en el Kali yuga, él y la ciudad de ese gran ser se vuelven invisibles.

Verse 64

अन्तर्हिते पुरे तस्मिन्पुरी सा वसते पुनः / एवं वाराणसी शप्ता निवेशं पुनरागता

Cuando aquella ciudad quedó oculta, la urbe volvió a ser habitada; así, Varanasi, bajo maldición, regresó de nuevo a su morada.

Verse 65

भद्रसेनस्य पुत्राणां शतमुत्तमधन्विनाम् / हत्वा निवेशयामास दिवोदासो नराधिपः

Tras dar muerte a cien hijos de Bhadrasena, arqueros excelsos, el rey Divodasa estableció allí su morada.

Verse 66

भद्रसेनस्य राज्यं तु हतं तेन बलीयसा / भद्रसेनस्य पुत्रस्तु दुर्मदो नाम नामतः

Por aquel más poderoso, el reino de Bhadrasena fue abatido; y un hijo de Bhadrasena era conocido por el nombre de Durmada.

Verse 67

दिवोदासेन बालेति घृणया स विसर्जितः / दिवोदासाद्दृषद्वत्यां वीरो जज्ञे प्रतर्द्दनः

Divodasa, por compasión, lo dejó ir diciendo: «Es un niño»; y de Divodasa, en Drishadvati, nació el héroe llamado Pratardana.

Verse 68

तेन पुत्रेण बालेन प्रहृतं तस्य वै पुनः / वैरस्यान्त महाराज तदा तेन विधित्सता

Aquel hijo aún niño lo hirió de nuevo. Oh gran rey, para poner fin a la enemistad, entonces él se dispuso a obrar así.

Verse 69

प्रतर्दनस्य पुत्रौ द्वौ वत्सो गर्गश्च विश्रुतौ / वत्सपुत्रो ह्यलर्कस्तु सन्नतिस्तस्य चात्मजः

Pratardana tuvo dos hijos célebres: Vatsa y Garga. El hijo de Vatsa fue Alarka, y el hijo de éste, Sannati.

Verse 70

अलर्कं प्रति राजर्षिं श्रोकों गीतः पुरातनैः / षष्टिवर्षसहस्राणि षष्टिवर्षशतानि च

Sobre el rajarishi Alarka, los antiguos cantaron este verso: alcanzó (vida/reinado) sesenta mil años y además seiscientos años (60.600 años).

Verse 71

युवा रूपेण संपन्नो ह्यलर्कः काशिसत्तमः / लोपामुद्राप्रसादेन परमायुरवाप्तवान्

Alarka, el más excelso de Kashi, estaba dotado de forma juvenil; por la gracia de Lopamudra alcanzó una longevidad suprema.

Verse 72

शापस्यान्ते महाबाहुर्हत्वा क्षेमकराक्षसम् / रम्यामावासयामास पुरीं वाराणसीं नृपः

Al término de la maldición, el rey de poderosos brazos dio muerte al rakshasa Ksemakara y repobló la hermosa ciudad de Varanasi.

Verse 73

सन्नतेरपि दायादः सुनीथो नाम धार्मिकः / सुनीथस्य तु दायादः क्षैमाख्यो नाम धार्मिकः

En la estirpe de Sannati hubo un heredero virtuoso llamado Sunītha; y el heredero de Sunītha fue Kṣaima, también justo en el dharma.

Verse 74

क्षेमस्य केतुमान्पुत्रः सुकेतुस्तस्य चात्मजः / सुकेतुतनयश्चापि धर्मकेतुरिति श्रुतः

El hijo de Kṣaima fue Ketumān, y su hijo fue Suketu. El hijo de Suketu también es conocido, según la tradición, como Dharmaketu.

Verse 75

धर्मकेतोस्तु दायादः सत्यकेतुर्महारथः / सत्यकेतुसुतश्चापि विभुर्नाम प्रजेश्वरः

El heredero de Dharmaketu fue Satyaketu, gran guerrero de carro. Y el hijo de Satyaketu fue Vibhu, señor de los pueblos.

Verse 76

सुविभुस्तु विभोः पुत्रः सुकुमारस्ततः स्मृतः / सुकुमारस्य पुत्रस्तु धृष्टकेतुः सुधार्मिकः

El hijo de Vibhu fue Suvibhu; después se recuerda a Sukumāra. Y el hijo de Sukumāra fue Dhṛṣṭaketu, muy firme en el dharma.

Verse 77

धृष्टकेतोस्तु दायादो वेणुहोत्रः प्रजेश्वरः / वेणुहोत्रसुतश्चापि गार्ग्यो वै नाम विश्रुतः

El heredero de Dhṛṣṭaketu fue Veṇuhotra, señor de los pueblos. Y el hijo de Veṇuhotra fue célebre con el nombre de Gārgya.

Verse 78

गार्ग्यस्य गर्गभूमिस्तु वंशो वत्सस्य धीमतः / ब्राह्मणाः क्षत्रियाश्चैव तयोः पुत्राः सुधार्मिकाः

El linaje de Gārgya fue conocido como “Gargabhūmi”, y también fue célebre la estirpe del sabio Vatsa. En ambos surgieron brāhmaṇas y kṣatriyas, y sus hijos fueron sumamente rectos en el dharma.

Verse 79

विक्रान्ता बलवन्तश्च सिहतुल्यपराक्रमाः / इत्येते काश्यपाः प्रोक्ता रजेरपि निबोधत

Eran valerosos, poderosos y de arrojo comparable al del león. A éstos se les llama Kāśyapa; ahora, escuchad también acerca de Raje.

Verse 80

रजेः पुत्रशतान्यासन्पञ्च वीर्यवतो भुवि / राजेयमिति विख्यातं क्षत्र सिंद्रभयावहम्

Raje tuvo cien hijos, y en la tierra hubo cinco de vigor extraordinario. Su estirpe kṣatriya fue conocida como “Rājeya”, portadora de temor para los enemigos.

Verse 81

तदा देवासुरे युद्धे समुत्पन्ने सुदारुणे / देवाश्चैवासुराश्चैव पितामहमथाब्रुवन्

Entonces estalló una guerra terriblemente cruel entre devas y asuras. Tanto los devas como los asuras hablaron entonces al Pitāmaha, Brahmā.

Verse 82

आवयोर्भगवन्युद्धे विजेता को भविष्यति / ब्रूहि नः सर्वलोकेश श्रोतुमिच्छामहे वयम्

¡Oh Bhagavān! En esta guerra entre nosotros, ¿quién será el vencedor? ¡Oh Señor de todos los mundos! Dínoslo; deseamos escucharlo.

Verse 83

ब्रह्मोवाच / येषामर्थाय संग्रामे रजिरात्तायुधः प्रभुः / योत्स्यते ते विजष्यन्ते त्रींल्लोकान्नात्र संशयः

Dijo Brahmā: por cuyo bien el Señor Raji, empuñando las armas, combata en la guerra, esos vencerán los tres mundos; no hay duda de ello.

Verse 84

रजिर्यतस्ततो लक्ष्मीर्यतो लक्ष्मीस्ततो धृतिः / यतो धृतिस्ततो धर्मो यतो धर्मस्ततो जयः

Donde está Raji, allí está Lakṣmī; donde está Lakṣmī, allí está la firmeza. Donde está la firmeza, allí está el Dharma; donde está el Dharma, allí está la victoria.

Verse 85

ते देवा दानवाः सर्वे ततः श्रुत्वा रजेर्जयम् / अभ्ययुर्जयमिच्छन्तः स्तुवन्तो राजसत्तमम्

Entonces todos los devas y dánavas, al oír la victoria de Raji, se acercaron deseando el triunfo, alabando al más excelso de los reyes.

Verse 86

ते हृष्टमनसः सर्वे राजानं देवदानवाः / ऊचुरस्मज्जयाय त्वं गृहाम वरकार्मुकम्

Todos los devas y dánavas, con el corazón jubiloso, dijeron al rey: «Para nuestra victoria, acepta este arco excelente».

Verse 87

रजिरुवाच अहं जेष्यामि भो दैत्या देवाञ्च्छ क्रपुरोगमान् / इन्द्रो भवामि धर्मात्मा ततो योत्स्ये रणाजिरे

Raji dijo: «¡Oh daityas! Venceré a los devas, con Indra, su caudillo, a la cabeza. Siendo de alma dhármica, llegaré a ser Indra; y entonces combatiré en el campo de batalla».

Verse 88

दानवा ऊचुः अस्माकमिन्द्रः प्रह्लादस्तस्यार्थे विजयामहे / अस्मिन्तु समये राजंस्तिष्ठेथा देवनोदिते

Dijeron los dánavas: «Prahlāda es nuestro Indra; por él anhelamos la victoria. Oh rey, en este momento, movido por los dioses, permanece aquí».

Verse 89

स तथेति ब्रुवन्नेव देवैरप्यभिनोदितः / भविष्यसींद्रो जित्वेति देवैरपि निमन्त्रितः

Él respondió: «Así sea», y también fue aprobado por los dioses. Los dioses lo invitaron asimismo: «Vencerás y llegarás a ser Indra».

Verse 90

जघान दानवान्सर्वान्ये ऽवध्या वज्रपाणयः / स विप्रनष्टां देवानां परमश्रीः श्रियं वशी

Vajrapāṇi abatió a todos los dánavas tenidos por invencibles. Él sometió y restauró la suprema gloria de los dioses, que se había perdido.

Verse 91

निहत्य दानवान्सर्वा नाजहार रजिः प्रभुः / तं तथाह रजिं तत्र देवैः सह शतक्रतुः

Aunque dio muerte a todos los dánavas, el señor Raji no tomó (el cargo/el reino). Entonces, allí, Śatakratu, junto con los dioses, habló así a Raji.

Verse 92

रजिपुत्रो ऽहमित्युक्त्वा पुनरेवाब्रहवीद्वचः / इन्द्रो ऽसि राजन्देवानां सर्वेषां नात्र संशयः

Diciendo: «Soy hijo de Raji», volvió a declarar: «Oh rey, tú eres el Indra de todos los dioses; no hay duda de ello».

Verse 93

यस्याहमिन्द्रः पुत्रस्ते ख्यातिं यास्यामि शत्रुहन् / स तु शक्रवचः श्रुत्वा वञ्चितस्तेन मायया

«Yo, Śatruhan, soy hijo de Indra; haré crecer tu fama», dijo. Mas al oír las palabras de Śakra, aquel fue engañado por esa māyā.

Verse 94

तथेत्येवाह वै राजा प्रीयमाणः शतक्रतुम् / तस्मिंस्तु देवसदृशे दिवं प्राप्ते महीपतौ

El rey, complacido con Śatakratu, dijo: «Así sea». Y cuando aquel soberano de la tierra, semejante a un deva, alcanzó el cielo.

Verse 95

दायाद्यमिन्द्रादा जह्नुराचार्यतनया रजेः / तानि पुत्रशतान्यस्य तच्च स्थानं शचीपतेः

Los hijos del ācārya de Raje arrebataron a Indra el derecho de herencia. Sus centenares de hijos y aquel cargo se volvieron el asiento de Śacīpati.

Verse 96

समाक्रामन्त बहुधा स्वर्गलोकं त्रिविष्टपम् / ततः काले बहुतिथे समतीते महाबलः

Asaltaron de muchas maneras el Svargaloka, el Triviṣṭapa. Luego, pasado un larguísimo tiempo, aquel de gran fuerza.

Verse 97

हतराज्यो ऽब्रवीच्छक्रो हतभागो बृहस्पतिम् / बदरी फलमात्रं वै पुरोडाशं विधत्स्व मे

Śakra, despojado del reino y de la fortuna, dijo a Bṛhaspati: «Dispón para mí un puroḍāśa tan solo del tamaño de un fruto de badarī».

Verse 98

ब्रह्मर्षे येन तिष्ठेयं तेजसाप्यायितस्ततः / ब्रह्मन्कृशो ऽहं विमना त्दृतराज्यो हृतासनः

Oh brahmarṣi, indícame el medio por el cual, nutrido de ese tejas, pueda yo sostenerme de nuevo. Oh brahmán, estoy consumido, abatido, despojado del reino y privado del trono.

Verse 99

हतौजा दुर्बलो युद्धे रजिपुत्रेः प्रसीद मे / बृहस्पतिरुवाच यद्येवं चोदितःशक्र त्वयास्यां पूर्वमेव हि

He perdido el tejas y soy débil en la batalla; oh hijo de Raji, muéstrate propicio conmigo. Dijo Bṛhaspati: «Oh Śakra, si así me exhortas, entonces desde antes…»

Verse 100

नाभविष्यत्त्वत्प्रियार्थमकर्त्तव्यं ममानघ / प्रयतिष्यामि देवेन्द्र त्वद्धितार्थं महाद्युते

Oh intachable, por lo que te es querido nada habrá para mí que sea indebido. Oh Devendra, de gran fulgor, me esforzaré por tu bien.

Verse 101

यज्ञभागं च राज्यं च अचिरात्प्रतिपत्स्यसे / तथा शक्र गमिष्यामि मा भूत्ते विक्लवं मनः

Pronto recobrarás tanto la porción del yajña como el reino. Oh Śakra, así mismo iré a hacerlo; que tu mente no vacile.

Verse 102

ततः कर्म चकारास्य तेजःसंवर्द्धनं महत् / तेषां च बुद्धिसंमोहमकरोद्बुद्धिसत्तमः

Entonces el más excelso en sabiduría realizó una gran obra para acrecentar su tejas, y también sembró confusión en la mente de aquellos.

Verse 103

ते यदा तु सुसंमूडा रागान्मत्तो विधर्मिणः / ब्रह्मद्विषश्च संबृत्ता हतवीर्यपराक्रमाः

Cuando, embriagados por la pasión, quedaron totalmente confundidos, apartados del dharma y hechos enemigos de Brahman, su vigor y su valentía fueron destruidos.

Verse 104

ततो लेभे ऽसुरैश्वर्यमैन्द्रस्थानं तथोत्तमम् / हत्वा रजिसुतान्सर्वान्कामक्रोधपरायणान्

Entonces obtuvo la soberanía de los asuras y el excelso trono de Indra, tras dar muerte a todos los hijos de Raji, entregados al deseo y a la ira.

Verse 105

य इदं च्यवनं स्थानात्प्रतिष्ठां च शतक्रतोः / शृणुयाच्छ्रावयेद्वापि न स दौरात्म्यमाप्नुयात्

Quien escuche o haga escuchar este relato sobre la caída del puesto y la restauración del honor de Indra (Śatakratu), no alcanzará la maldad del corazón.