Adhyaya 65

Verse 1

एति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीये उपोद्धातपादे निमिवंशानुकीर्तनं नाम चतुःषष्टितमो ऽध्यायः // ६४// सूत उवाच पिता सोमस्य वै विप्रा जज्ञे ऽत्रिर्भगवानृषिः / तत्रात्रिः सर्वलोकानां तस्थौ स्वेनौजसा वृतः

Así, en el Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, en la sección media proclamada por Vāyu, en el tercer upoddhāta-pāda, está el capítulo sexagésimo cuarto llamado “Recitación del linaje de Nimi”. Dijo Sūta: Oh bráhmanas, aquí nació el venerable Ṛṣi Atri, padre de Soma; y Atri, ceñido por su propio poder, permaneció entre todos los mundos.

Verse 2

कर्मणा मनसा वाचा शुभान्येव समाचरन् / काष्ठकुड्यशिलाभूत ऊर्द्ध्वबाहुर्महाद्युतिः

Él practicaba sólo lo auspicioso con obra, mente y palabra; inmóvil como madera, muro y roca, permanecía con los brazos en alto, de gran resplandor.

Verse 3

सुदुश्चरं नाम तपो येन तप्तं महात्पुरा / त्रीणि वर्षसहस्राणि दिव्यानीति हि नः श्रुतम्

Aquel gran espíritu, en tiempos antiguos, realizó una austeridad sumamente ardua llamada “Suduścara”; hemos oído que duró tres mil años divinos.

Verse 4

तस्योर्द्ध्वरेतसस्तत्र स्थितस्यानिमिषस्य ह / सोमत्वं तनुरापेदे महाबुद्धिः स वै द्विजः

En aquel dvija de gran inteligencia, allí establecido, de semen elevado (ūrdhva-retas) y sin parpadear en su concentración, el cuerpo alcanzó la condición de Soma (somatva).

Verse 5

ऊर्द्ध्वमाचक्रमे तस्य सोमत्वं भावितात्मनः / नेत्राभ्या मस्रवत्सोमो दशधा द्योतयन् दिशः

La condición de Soma del asceta de alma purificada ascendió hacia lo alto; de sus ojos fluyó Soma en diez corrientes, iluminando las direcciones.

Verse 6

तं गर्भं विधिना हृष्टा दश देव्यो दधुस्तदा / समेत्य धारयामासुर्न च ताः समशक्नुवन्

Entonces, conforme al rito, diez Diosas, llenas de júbilo, tomaron aquel germen; reunidas intentaron sostenerlo, pero no pudieron soportarlo.

Verse 7

स ताभ्यः सहसैवाथ दिग्भ्यो गर्भः प्रसाधितः / पपात भासयंल्लोकाञ्छीतांशुः सर्वभावनः

Luego, aquel germen se desprendió de ellas de improviso, se extendió hacia las direcciones y cayó; Śītāṃśu, la Luna, iluminó los mundos, sustentador de todos los seres.

Verse 8

यदा न धारणे शक्तास्तस्य गर्भस्य ताः स्त्रियः / ततः सहाभिः शीतांशुर्निपपात वसुंधराम्

Cuando aquellas mujeres no tuvieron fuerza para sostener ese germen, entonces Śītāṃśu (la Luna) cayó con ellas sobre Vasundharā, la Tierra.

Verse 9

पतन्तं सोममालोक्य ब्रह्मा लोकपितामहः / रथमारोपयामास लोकानां हितकाम्यया

Al ver caer a Soma (la Luna), Brahmā, el Abuelo de los mundos, lo hizo subir al carro por deseo del bien de los seres.

Verse 10

स हि वेदमयो विप्रा धर्मात्मा सत्यसंगरः / युक्ते वाजिसहस्रेण रथे ऽध्यास्तेति नःश्रुतम्

Oh, vipras: él es de esencia védica, de alma dhármica y firme en la verdad; hemos oído que se sienta en un carro uncido a mil corceles.

Verse 11

तस्मिन्निपतिते देवाः पुत्रे ऽत्रेः परमात्मनः / तुष्टुवुर्ब्रह्मणः पुत्रा मानसाः सप्त विश्रुताः

Cuando allí cayó el hijo de Atri, el Paramātman, los siete célebres hijos mentales de Brahmā, los Devas, lo alabaron con himnos.

Verse 12

तत्रैवाङ्गिरसास्तस्य भृगोश्चैवात्मजास्तथा / ऋग्भिर्यजुर्भिर्बहुभिरथर्वाङ्गिरसैरपि

Allí mismo, los Āṅgirasa y también los hijos de Bhṛgu lo ensalzaron con muchos himnos del Ṛg, del Yajur y del Atharvāṅgirasa.

Verse 13

ततः संस्तूयमानस्य तेजः सोमस्य भास्वतः / आप्यायमानं लोकांस्त्रीन्भावयामास सर्वशः

Entonces, al ser así ensalzado, el fulgor del resplandeciente Soma creció y, por doquier, iluminó y vivificó los tres mundos.

Verse 14

स तेन रथमुख्येन सागरान्तां वसुंधराम् / त्रिःसप्तकृत्वो ऽतियशाश्चकाराभिप्रदक्षिणम्

Él, de gloria excelsa, montado en aquel carro supremo, dio pradakṣiṇā a la tierra ceñida por el océano, veintiuna veces.

Verse 15

तस्य यद्वर्द्धितं तेजः पृथिवीमन्वपद्यत / ओषध्यस्ताः समुद्भूतास्तेजसा खं ज्वलत्युत

El esplendor acrecentado de él se extendió por la tierra; de ese tejas brotaron las hierbas medicinales, y el cielo pareció arder.

Verse 16

ताभिः पुण्यात्ययं लोकान्प्रजाश्चापि चतुर्विधाः / पोष्टा हि भगवान्सोमो जगतो हि द्विजोत्तमाः

Por esas potencias dadoras de mérito se nutren los mundos y las criaturas de cuatro clases; oh excelsos dvijas, el Bienaventurado Soma es, en verdad, el sustentador del universo.

Verse 17

स लब्धतेजास्तपसा संस्तवैस्तैः स्वकर्मभिः / तवस्तेपे महाभागः समानां नवतीर्दश

Con la ascesis obtuvo esplendor, y con aquellas alabanzas y sus propias obras; el muy afortunado practicó tapas durante noventa y diez años, es decir, cien años.

Verse 18

इरण्यवर्णा या देव्यो धारयन्त्यात्मना जगत् / विभुस्तासां मुदा सोमः प्रख्यातःस्वेन कर्मणा

Las diosas de fulgor dorado sostienen el mundo con su propia esencia; entre ellas, el omnipotente Soma se hizo célebre con gozo por sus propias obras.

Verse 19

ततस्तस्मै ददौ राज्यं ब्रह्मा ब्रह्मविदां वरः / बीजौषधीनां विप्राणामपां च द्विजसत्तमाः

Entonces Brahmā, el mejor entre los conocedores de Brahman, le otorgó el reino sobre las semillas, las hierbas medicinales, los bráhmanas y también sobre las aguas, oh excelso dvija.

Verse 20

सो ऽभिषिक्तो महातेजा महाराज्येन राजराट् / लोकान्वै भावयामास तेजस्वी तपतां वरः

Aquel rey soberano, de gran fulgor, ungido con el vasto reino, se volvió el más excelso entre los ascetas; con su resplandor hizo prosperar y vivificar los mundos.

Verse 21

सप्तविंशतिरिन्दोस्तु दाक्षायण्यो महाव्रताः / ददौ प्राचेतसो दक्षो नक्षत्राणीति या विदुः

Para la Luna, Daksha, hijo de Pracetas, entregó veintisiete hijas Dākṣāyaṇī de gran voto; ellas son conocidas como las “Nakṣatras”.

Verse 22

स तत्प्राप्य महाद्राज्यं सोमः सोमवतां प्रभुः / समारेभे राजसूयं सहस्रशतदक्षिणम्

Al obtener aquel gran reino, Soma, señor de los que poseen Soma, emprendió el sacrificio Rājasūya con dádivas de dákṣiṇā por miles y cientos.

Verse 23

हिरण्यगर्भश्चोद्गाता ब्रह्मा ब्रह्मत्वमीयिवान् / सदस्यस्तत्र भगवान्हरिर्नारायणः प्रभुः

Allí, Hiraṇyagarbha—Brahmā que alcanzó la condición de Brahma—fue el udgātā; y como miembro del consejo estuvo el Bienaventurado Hari Nārāyaṇa, el Señor.

Verse 24

सनत्कुमारप्रमुखैराद्यैर्ब्रह्मर्षिभिर्वृतः

Estaba rodeado por los brahmarṣis primordiales, encabezados por Sanatkumāra.

Verse 25

दक्षिणामददात्सोमस्त्रींल्लोकानिति नः श्रुतम् / तेभ्यो ब्रह्मर्षिमुख्येभ्यः सदस्येभ्यश्च वै द्विजाः

Hemos oído que Soma dio como dákṣiṇā los tres mundos; a aquellos brahmarṣis principales y a los miembros del consejo, oh dvijas.

Verse 26

तं सिनी च कुहूश्चैव वपुः पुष्टिः प्रभा वसुः / कीर्त्तिर्धृतिश्च लक्ष्मीश्च नव देव्यः सिषेविरे

Sini, Kuhū, Vapu, Puṣṭi, Prabhā, Vasu, Kīrti, Dhṛti y Lakṣmī: estas nueve diosas le rindieron servicio devocional.

Verse 27

प्राप्यावभृथमव्यग्रः सर्वदेवर्षिपूजितः / अतिरेजे हि राजेन्द्रो दशधा भासयन्दिशः

Tras cumplir el baño avabhṛtha, sereno y sin turbación, venerado por dioses y devarṣis, el rey supremo resplandeció, iluminando las diez direcciones con brillo multiplicado.

Verse 28

तस्य तत्प्राप्य दुष्प्रापमैश्वर्यमृषिसंस्तुतम् / विबभ्राम मतिर्विप्रा विनयादनयावृता

Aunque alcanzó aquella soberanía difícil de obtener, alabada por los ṛṣis, su mente se extravió: sin humildad, quedó velada por el proceder injusto.

Verse 29

बृहस्पतेः सवै भार्यां तारां नाम यशस्विनीम् / जहार सहसा सर्वानवमत्याङ्गिरःसुतान्

Despreciando a los hijos de Aṅgiras (los hijos de Bṛhaspati), arrebató de improviso a Tārā, la ilustre esposa de Bṛhaspati.

Verse 30

स याच्यमानो देवैश्च तथा देवर्षिभिश्च ह / नैव व्यसर्जयत्तारां तस्मा अङ्गिरसे तदा

Aunque los dioses y los devarṣis se lo suplicaron, en aquel momento no devolvió a Tārā a Aṅgirasa (Bṛhaspati).

Verse 31

उशनास्तस्य जग्राह पार्ष्णिमङ्गिरसो भवः / स हि शिष्यो महातेजाः पितुः पूर्वं बृहस्पतेः

Uśanas le asió el talón; y Bhava, del linaje de Aṅgiras, también lo sujetó. Él, de gran fulgor, había sido antes discípulo de su padre, Bṛhaspati.

Verse 32

तेन स्नेहेन भगवान्रुद्रस्तस्य बृहस्पतेः / पार्ष्मिग्राहो ऽभवद्देवः प्रगृह्याजगवं धनुः

Por ese afecto, el Bienaventurado Rudra se volvió quien sujetaba el talón por Bṛhaspati; y el dios alzó y empuñó el arco Ājagava.

Verse 33

तेन ब्रह्मशिरो नाम परमास्त्रं महात्मना / उद्दिश्य देवानुत्सृष्टं येनैषां नाशितं यशः

Aquel gran ser lanzó el arma suprema llamada Brahmaśira, dirigida contra los dioses; por ella quedó destruida su gloria.

Verse 34

तत्र तद्युद्धमभवत्प्रख्यातं तारकामयम् / देवानां दानवानां च लोकक्षयकरं महत्

Allí tuvo lugar la gran guerra, célebre como Tārakāmaya, entre dioses y dānavas, inmensa y destructora de los mundos.

Verse 35

तत्र शिष्टास्तु ये देवास्तुषिताश्चैव ते स्मृताः / ब्रह्माणं शरणं जग्मुरादिदेवं पितामहम्

Allí, los dioses rectos, recordados también como los Tuṣitas, fueron a refugiarse en Brahmā, el Ādideva, el Pitāmaha.

Verse 36

ततो निवार्योशनसं रुद्रं ज्येष्ठं च शङ्करम् / ददावाङ्गिरसे तारां स्वयमेत्य पितामहः

Entonces, habiendo detenido a Ushanas y al mayor Rudra Shankara, el Abuelo Brahma vino personalmente y entregó a Tara a Angirasa (Brihaspati).

Verse 37

अन्तर्वत्नीं च तां दृष्ट्वा तारां ताराधिपाननाम् / गर्भमुत्सृज सद्यस्त्वं विप्रः प्राह बृहस्पतिः

Al ver a Tara, cuyo rostro era como la luna, embarazada, el brahmán Brihaspati dijo: 'Expulsa el feto inmediatamente'.

Verse 38

मदीयायां न ते योनौ गर्भो धार्यः कथञ्चन / अथो तारासृजद्गर्भं ज्वलन्तमिव पावकम्

'En mi esposa, no debes sostener un feto de ninguna manera'. Entonces Tara expulsó el feto que era como un fuego ardiente.

Verse 39

जातमात्रो ऽथ भगवान्देवानामाक्षिपद्वपुः / ततः संशयमापन्नस्तारामकथयन्सुराः

Tan pronto como nació, el niño divino eclipsó el esplendor de los dioses. Entonces, cayendo en la duda, los dioses hablaron a Tara.

Verse 40

सत्यं ब्रूहि सुतः कस्य सोमस्याथ बृहस्पतेः / ह्रीयमाणा यदा देवान्नाह सा साध्वसाधु वा

'Di la verdad, ¿de quién es este hijo? ¿De Soma o de Brihaspati?'. Avergonzada, ella no dijo nada, ni bueno ni malo, a los dioses.

Verse 41

तदा तां शप्तुमारब्धः कुमारो दस्युहन्तमः / तं निवार्य तदाब्रह्मा तारां पप्रच्छ संशयम्

Entonces el Kumāra, el gran matador de bandidos, se dispuso a maldecirla. Brahmā lo detuvo y preguntó a Tārā con duda.

Verse 42

यदत्र तथ्यं तद्ब्रूहि तारे कस्य सुतस्त्वयम् / सा प्राञ्जलिरुवाचेदं ब्रह्माणं वरदं प्रभुम्

“Tārā, di la verdad: ¿de quién es hijo éste?” Entonces Tārā, con las manos juntas, habló a Brahmā, Señor dador de dones.

Verse 43

सोमस्यति महात्मानं कुमारं दस्युहन्तमम् / ततः सुतमुपाघ्राय सोमो राजा प्रजापतिः

“Este Kumāra magnánimo, matador de bandidos, es de Soma.” Entonces Soma, rey y Prajāpati, olfateó al hijo con ternura y lo aceptó.

Verse 44

बुध इत्यकरोन्नाम तस्य पुत्रस्य धीमतः / प्रतिघस्रं च गगने समभ्युत्तिष्ठते बुधः

Al hijo sabio le puso por nombre “Budha”. Y Budha se alza en el firmamento día tras día.

Verse 45

उत्पादयामास तदा पुत्रं वे राजपुत्रिका / तस्य पुत्रो महातेजा बभूवैलः पुरूरवाः

Entonces la princesa real dio a luz un hijo. Y del hijo de éste nació el muy resplandeciente Aila Purūrava.

Verse 46

उर्वश्यां जज्ञिरे तस्य पत्राः षट् सुमहौजसः / प्रसह्य धर्षितस्तत्र विवशो राजयक्ष्मणा

De Urvaśī le nacieron seis hijos de gran vigor. Allí fue violentamente afligido por la rājayakṣmā y quedó sin fuerzas.

Verse 47

ततो यक्ष्माभिभूतस्तु सोमः प्रक्षिणमण्डलः / जगाम शरणायाथ पितरं सो ऽत्रिमेव तु

Entonces Soma, dominado por la yakṣmā y con su disco menguado, fue en busca de refugio a su padre, el sabio Atri.

Verse 48

तस्य तत्पापशमनं चकारात्रिर्महायशाः / स राजयक्ष्मणा मुक्तः श्रीया जजवाल सर्वशः

El glorioso Atri realizó la expiación de su falta. Liberado de la rājayakṣmā, resplandeció por doquier con fortuna y esplendor.

Verse 49

एतत्सोमस्य वै जन्म कीर्त्तितं द्विजसत्तमाः / वंशं तस्य द्विजश्रेष्ठा कीर्त्यमानं निबोधत

Oh, los más excelsos entre los nacidos dos veces: así ha sido proclamado el nacimiento de Soma. Oh, bráhmanas eminentes, escuchad ahora la recitación de su linaje.

Verse 50

धन्यमारोग्यमायुष्यं पुण्यं कल्मषशोधनम् / सौम्यस्य चन्म श्रुत्वैवं सर्वपापैः प्रमुच्यते

Esto es venturoso, concede salud y larga vida, es meritorio y purifica las manchas. Quien escucha así el nacimiento de Soma queda libre de todos los pecados.