Adhyaya 56

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमाभागे तृतीय उपोद्धातपादे सागरोपाख्यानेशुमतो राज्यप्राप्तिर्नाम पञ्चपञ्चशत्तमो ऽध्यायः // ५५// जैमिनिरुवाच एतत्ते चरितं सर्वं सगरस्य महात्मनः / संक्षेपविस्तराभ्यां तु कथितं पापनाशनम्

Así, en el Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, proclamado por Vāyu, en la sección media, en el tercer upoddhāta-pāda, dentro del relato de Sāgara, concluye el capítulo quincuagésimo quinto, llamado “La obtención del reino por Aṁśumān”. Dijo Jaimini: toda esta historia del magnánimo Sāgara ha sido narrada en forma breve y extensa; es destructora del pecado.

Verse 2

खण्डों ऽयं भारतो नाम दक्षिणोत्तरमायतः / नवयोजनसाहस्रं विस्तारपरिमण्डलम्

Esta región, llamada Bhārata, se extiende del sur al norte; su amplitud abarca nueve mil yojanas.

Verse 3

पुत्रैस्तस्य नरेद्रस्य मृगयद्भिस्तुरङ्गमम् / योजनानां सहस्रं तु खात्वाष्टौ विनिपातिताः

Los hijos de aquel rey, buscando al caballo, cavaron la tierra hasta mil yojanas; ocho de ellos cayeron y perecieron.

Verse 4

सागरस्य सुतैर्यस्माद्वर्द्धितो मकरालयः / ततः प्रभृति लोकेषु सागराख्यामवाप्तवान्

Por los hijos de Sāgara, el océano, morada de los makaras, fue ensanchado; desde entonces, en los mundos, obtuvo el nombre de “Sāgara”.

Verse 5

ब्रह्मपादावधि महीं सतीर्थक्षेत्रकाननाम् / अब्धिः संक्रमयामास परिक्षिप्य निजांभसा

El océano, con sus propias aguas, rodeó y anegó aquella tierra—colmada de tīrthas, lugares sagrados y bosques—hasta el Brahma-pāda.

Verse 6

ततस्तन्निलयाः सर्वे सदेवासुरमानवाः / इतस्ततश्च संजाता दुःखेन महतान्विताः

Entonces todos los moradores de aquellos ámbitos—devas, asuras y humanos—nacieron de un lado y de otro, colmados de gran aflicción.

Verse 7

गोकर्णं नाम विख्यातं क्षेत्रं सर्वसुरार्चितम् / सार्द्धयोजनविस्तारं तीरे पश्चिम वारिधेः

Hay un kṣetra célebre llamado Gokarṇa, venerado por todos los dioses; se extiende por una y media yojana en la orilla del mar occidental.

Verse 8

तत्रासंख्यानि तीर्थानि मुनिदेवालयाश्च वै / वसंति सिद्धसंघाश्च क्षेत्रे तस्मिन्पुरा नृप

¡Oh rey! Allí hay incontables tīrthas y santuarios de los munis; en ese kṣetra, desde tiempos antiguos, moran las asambleas de los siddhas.

Verse 9

क्षेत्रं तल्लोकविख्यातं सर्वपापहरं शुभम् / तत्तीर्थमब्धेरपतद्भागे दक्षिणपश्चिमे

Ese kṣetra es célebre en el mundo, auspicioso y destructor de todo pecado; su tīrtha se halla en la parte suroccidental del océano.

Verse 10

यत्र सर्वे तपस्तप्त्वा मुनयः संशितव्रताः / निर्वाणं परमं प्राप्ताः पुनरावृत्तिवर्जितम्

Allí, los munis de voto firme, tras practicar austeridades, alcanzaron el nirvāṇa supremo, libre de todo retorno (renacimiento).

Verse 11

तत्त्रेत्रस्य प्रभावेण प्रीत्या भूतगणैः सह / देव्या च सकलैर्देवैर्नित्यं वसति शङ्करः

Por el poder de ese sagrado lugar, con amor junto a las huestes de bhūtas, y con la Diosa y todos los dioses, Śaṅkara mora allí eternamente.

Verse 12

एनांसि यत्समुद्दिश्य तीर्थयात्रां प्रकुर्वताम् / नृणामाशु प्रणश्यन्ति प्रवाते शुष्कपर्णवत्

Los pecados de quienes emprenden la peregrinación al tīrtha con la mente puesta en él se desvanecen pronto, como hoja seca llevada por el viento.

Verse 13

तत्क्षेत्रसेवनरतिर् नैव जात्वभिजायते / समीपे वसमानोनामपि पुंसां दुरात्मनाम्

La inclinación a servir ese kṣetra jamás nace en los hombres de alma torcida, aunque habiten cerca de él.

Verse 14

महाता सुकृतेनैव तत्क्षेत्रगमने रतिः / नृणां संजायते राजन्नान्यथा तु कथञ्चन

Oh rey, sólo por un gran mérito nace en los hombres el deseo de ir a ese kṣetra; de otro modo, de ninguna manera.

Verse 15

निर्बन्धेन तु ये तस्मिन्प्राणिनः स्थिरजङ्गमाः / म्रियन्ते नृप सद्यस्ते स्वर्गं प्राप्स्यन्ति शाश्वतम्

Oh rey, los seres—móviles e inmóviles—que mueren allí por destino ineludible alcanzan de inmediato el cielo eterno.

Verse 16

स्मृत्यापि सकलैः पापैर्यस्य मुच्येत मानवः / क्षेत्राणामुत्तमं क्षेत्रं सर्वतीर्थनिकेतनम्

Aquel lugar sagrado cuyo solo recuerdo libera al hombre de todos los pecados: es el más excelso de los kṣetra, morada de todos los tīrtha.

Verse 17

स्नात्वा चैतेषु तीर्थेषु यजन्तश्च सदाशिवम् / सिद्धिकामा वसंति स्म मुनयस्तत्र केचन

Tras bañarse en estos tīrtha y rendir culto a Sadāśiva, algunos sabios que anhelan la siddhi moran allí.

Verse 18

कामक्रोधविनिर्मुक्ता ये तस्मिन्वीतमत्सराः / निवसंत्यचिरेणैव तत्सिद्धिंप्राप्नुवन्ति हि

Quienes moran allí, libres de deseo y de ira, sin envidia, alcanzan en poco tiempo esa siddhi.

Verse 19

जपहोमरताः शान्ता निपता ब्रह्मचारिणः / वसंति तस्मिन्ये ते हि सिद्धिं प्राप्स्यन्त्यभीप्सिताम्

Los brahmacārin, serenos y humildes, entregados al japa y al homa, si moran allí, alcanzarán sin duda la siddhi deseada.

Verse 20

दानहोमजपाद्यं वै पितृदेवद्विजार्चनम् / अन्यस्मात्कोटिगुणितं भवेत्तस्मिन्फलं नृप

Oh rey, allí el fruto de la dádiva, el homa, el japa y la veneración a los antepasados, a los devas y a los dvija se multiplica por koṭi frente a otros lugares.

Verse 21

अंभोधिसलिले मग्न तस्मिन् क्षेत्रे ऽतिपावने / महता तपसा युक्ता मुनयस्तन्निवासिनः

En aquel campo sacratísimo, sumergido en las aguas del océano, los sabios que allí moraban estaban unidos a una gran austeridad.

Verse 22

सह्यं शिखरिणं श्रेष्ठं निलयार्थं समारुहन् / वसंतस्तत्र ते सर्वे संप्रधार्य परस्परम्

Buscando morada, ascendieron al excelso monte Sahya de cumbres eminentes; y allí todos, tras deliberar entre sí, se establecieron.

Verse 23

सहेन्द्राद्रौ तपस्यन्तं रामं गन्तुं प्रचक्रमुः / राजोवाच / अगस्त्यपीततोये ऽब्धौ परितो राजनन्दनैः

Entonces emprendieron el camino para ir a Rama, que practicaba austeridades en el monte Sahyendra. Dijo el rey: «Oh príncipes, alrededor del océano cuyas aguas bebió Agastya…»

Verse 24

खात्वाधः पातिते क्षेत्रे सतीर्थाश्रमकानने / भूभागेषु तथान्येषु पुरग्रमाकरादिषु

En aquella región excavada y hundida, con sus tirthas, ashramas y bosques; y también en otras tierras: ciudades, aldeas, minas y demás lugares.

Verse 25

विनाशितेषु देशेषु समुद्रोपान्तवर्त्तिषु / किमकार्षुर्मुनिश्रेष्ठ जनास्तन्निलयास्ततः

Cuando quedaron destruidas las tierras junto a la orilla del océano, oh excelso sabio, ¿qué hicieron entonces los habitantes de aquel lugar?

Verse 26

तत्रैव चावसन्कृच्छ्रात्प्रस्थितान्यत्र वा ततः / कियता चैव कालेन संपूर्णो ऽभूदपांनिधिः / केन वापि प्रकारेण ब्रह्मन्नेतद्वदस्व मे

¿Permanecieron allí con penuria, o partieron de allí hacia otra región? ¿Y en cuánto tiempo volvió a colmarse el tesoro de las aguas, el océano? Oh brahmán, dime de qué modo sucedió esto.

Verse 27

जैमिनिरुवाच अनूपेषु प्रदेशेषु नाशितेषु दुरात्मभिः

Jaimini dijo: cuando los de alma perversa devastaron las regiones anegadas, los parajes de marisma.

Verse 28

जनास्तन्निलयाः सर्वे संप्रयाता इतस्ततः / तत्रैव चावसन्कृच्छ्रात्केचित्क्षेत्रनिवासिनः

Todos los moradores de aquellos asentamientos se dispersaron de un lado a otro; pero algunos habitantes del kṣetra permanecieron allí, soportando penurias.

Verse 29

एतस्मिन्नेव काले तु राजन्नंशुमतः सुतः / बभूव भुविधर्मात्मा दिलीप इति विश्रुतः

En ese mismo tiempo, oh rey, el hijo de Aṃśumān, de alma justa, apareció en la tierra, célebre con el nombre de Dilīpa.

Verse 30

राज्ये ऽभिषिच्य तं सम्यग्भुक्तभोगोंऽशुमान्नृपः / वनं जगाम मेधावी तपसे धृतमानसः

Tras consagrarlo debidamente en el reino, el rey Aṃśumān, que ya había gozado de los placeres, partió al bosque, sabio y de mente firme, para practicar austeridades.

Verse 31

दिलीपस्तु ततःश्रीमानशेषां पृथिवीमिमाम् / पालयामास धर्मेण विजित्य सकलानरीन्

Entonces el ilustre Dilīpa, tras vencer a todos los enemigos, gobernó y protegió toda esta tierra conforme al dharma.

Verse 32

भगीरथो नाम सुतस्तस्यासील्लोकविश्रुतः / सर्वधर्मार्थकुशलः श्रीमानमितविक्रमः

Su hijo, llamado Bhagīratha, era célebre en el mundo; diestro en dharma y artha, espléndido y de valor inconmensurable.

Verse 33

राज्ये ऽभिषिच्य तं राजा दिलीपो ऽपि वनं ययौ / स चापि पालयन्नुर्वीं सम्यग्विहतकण्टकाम्

Tras consagrarlo en el reino, el rey Dilīpa también partió al bosque; y él gobernó la tierra debidamente, dejando el país libre de espinas y males.

Verse 34

मुमुदे विविधैर्भोगैर्दिवि देवपतिर्यथा / स शुश्रावात्मनः पूर्वं पूर्वजानां महीपतिः

Gozó de variados deleites como el señor de los dioses en el cielo; y aquel rey oyó también las antiguas historias de sus antepasados.

Verse 35

निरये पतनं घोरं विप्रकोपसमुद्भवम् / ब्रह्मदण्डहतान्सर्वान्पितञ्छ्रुत्वातिदुःखितः

Al oír del terrible descenso al infierno nacido de la ira de los bráhmanas, y de que todos sus antepasados fueron heridos por el castigo del Brahma-daṇḍa, quedó sumido en gran dolor.

Verse 36

राज्ये बन्धुषु भोगे वा निर्वेदं परमं ययौ / स मन्त्रिप्रवरे राज्यं विन्यस्य तपसे वनम्

Al contemplar el reino, los parientes y los goces, alcanzó el supremo desapego. Encomendó el reino al ministro principal y se internó en el bosque para la austeridad.

Verse 37

प्रययौ स्वपितॄन्नाकं निनीषुर्नृपसत्तमः / तपसा महाता पूर्वमायुषे कमलोद्भवम्

El mejor de los reyes partió deseando conducir a sus antepasados al cielo. Con gran austeridad, primero adoró a Brahmā, el Nacido del Loto, para obtener la plenitud de vida.

Verse 38

आराध्य तस्माल्लेभे च यावदायुर्निजेप्सितम् / ततो गङ्गां महाराज समाराध्य प्रसाद्य च

Al adorarlo, obtuvo la vida plena que anhelaba. Luego, oh gran rey, veneró también a la sagrada Gaṅgā y alcanzó su gracia.

Verse 39

वरमागमनं वव्रे दिवस्तस्या महींप्रति / ततस्तां शिरसा धर्त्तु तपसाऽराधयच्छिवम्

Ella pidió el don de descender del cielo a la tierra. Entonces, para poder sostenerla sobre su cabeza, él adoró a Śiva mediante austeridades.

Verse 40

स चापि तद्वरं तस्मै प्रददौ भक्तवत्सलः / मेरोर्मूर्ध्नस्ततो गङ्गां पतं ती शिरसात्मनः

Śiva, amante de los devotos, le concedió aquel don. Entonces, desde la cima del Meru, la Gaṅgā cayó y fluyó, sostenida sobre su cabeza.

Verse 41

सग्राहनक्रमकरां जग्राह जगतां पतिः / सा तच्छिरः समासाद्य महावेगप्रवाहिनी

El Señor de los mundos sostuvo aquella corriente con grahas, nakras y makaras; ella, de impetuoso caudal, alcanzó su cabeza.

Verse 42

तज्जटामण्डले शुभ्रे विलिल्ये सातिगह्वरे / चुलकोदकवच्छंभोर्विलीनां शिरसि प्रभोः

Se disolvió en el luminoso y profundísimo círculo de sus jatas; como agua en el cuenco de la mano, se fundió en la cabeza del Señor Śambhu.

Verse 43

विलोक्य तत्प्रमोक्षाय पुनराराधयद्धरम् / स तां शर्वप्रसादेन लब्ध्वा तु भुवमागताम्

Al ver el modo de liberarla, volvió a adorar a Dharma/Hara; y por la gracia de Śarva la obtuvo, y ella llegó a la tierra.

Verse 44

आनिन्ये सागरा दग्धा यत्र तां वै दिशं प्रति / सऽनुव्रजन्ती राजानं राजर्षेर्यजतः पथि

La condujo hacia la región donde yacían abrasados los hijos de Sagara; y ella siguió al rey por el camino del rajarṣi que celebraba el yajña.

Verse 45

तद्यज्ञवाटमखिलं प्लावयामास सर्वतः / स तु राजऋषिः क्रुद्धो यज्ञवाटे ऽखिले तया

Ella inundó por completo el recinto del yajña por todas partes; y el rajarṣi, al ver todo el patio del sacrificio anegado por ella, se enfureció.

Verse 46

मग्ने गण्डूषजलवत्स पपौ तामशेषतः / अतन्द्रितो वर्षशतं शुश्रूषितवा स तं पुनः

Sumergido, bebió por completo aquella agua, como si fuera agua de enjuague. Luego, sin desfallecer, volvió a servirle durante cien años.

Verse 47

तस्मात्प्रसन्नान्नृपतिर्लेमे गङ्गां महात्मनः / उषित्वा सुचिरं तस्यनिसृता जठराद्यतः

Por ello, complacido, el rey acogió al Ganges del gran santo. Tras morar allí largo tiempo, el Ganges brotó desde su vientre.

Verse 48

प्रथितं जाह्नवीत्यस्यास्ततो नामाभवद्भुवि / भगीरथानुगा भूत्वा तत्पितॄणामशेषतः

Desde entonces, en la tierra se hizo célebre su nombre: “Jāhnavī”. Siguiendo a Bhagiratha, ella obró por todos sus antepasados sin excepción.

Verse 49

निजांभसास्थिभस्मानि सिषेच सुरनिम्नगा / ततस्तदंभसा सिक्तेष्वस्थिभस्मसु तत्क्षणात्

El río divino roció con sus propias aguas aquellas cenizas de huesos. Y cuando las cenizas quedaron empapadas, al instante (se manifestó el efecto).

Verse 50

निरयात्सागराः सर्वे नष्टपापा दिवं ययुः / एवं सा सागरान्सर्वान्दिवं नीत्वा महान्दी

Todos los hijos de Sagara salieron del infierno; sus pecados se desvanecieron y ascendieron al cielo. Así, el gran río llevó a todos los Sagaras al firmamento divino.

Verse 51

तेनैव मार्गेण जवात्प्रयाता पूर्वसागरम् / सेनोर्मूर्ध्नश्चतुर्भेदा भूत्वा याता चतुर्द्दिशम्

Por ese mismo camino marcharon con presteza hacia el Océano del Oriente; la vanguardia del ejército se dividió en cuatro y partió a los cuatro rumbos.

Verse 52

चतुर्भेदतया चाभूत्तस्या नाम्नां चतुष्टयम् / सीता चालकनन्दा च सुचक्षुर्भद्रवत्यपि

Al dividirse en cuatro, también fueron cuatro sus nombres: Sītā, Alakanandā, Sucakṣu y Bhadravatī.

Verse 53

अगस्त्यपीतसलिलाच्चिरं शुष्कोदका अपि / गङ्गांभसा पुनः पूर्णाश्चत्वारो ऽम्बुधयो ऽभवन्

Aunque por largo tiempo quedaron secos porque Agastya bebió sus aguas, los cuatro océanos se colmaron de nuevo con las aguas del Ganges.

Verse 54

पूर्वमाणे समुद्रे तु सागरैः परिवर्द्धिते / अन्तर्हिताभवन्देशा बहवस्तत्समीपगाः

Cuando el mar avanzó hacia el oriente y creció por los océanos, muchas tierras cercanas quedaron sumergidas y desaparecieron.

Verse 55

समुद्रोपान्तवर्त्तीनि क्षेत्राणि च समन्ततः / इतस्ततः प्रयाताश्च जनास्तन्निलया नृप

¡Oh rey! Los campos junto a la orilla del mar, por doquier, quedaron afectados; y los moradores de allí partieron de un lado a otro.

Verse 56

गोकर्णमिति च क्षेत्रं पूर्वं प्रोक्तं तु यत्तव / अर्मवोपात्तवर्त्तित्वात्समुद्रे ऽतर्द्धिमागमत्

¡Oh tú! El kṣetra antes llamado ‘Gokarṇa’, por la influencia de Armava, se hundió en el océano y quedó oculto a la vista.

Verse 57

ततस्तन्निलयाः सर्वे तदुद्धाराभिकाङ्क्षिणः / सह्याद्रेर्भृगुशार्दूलं द्रष्टुकामा ययुर्नृप

Entonces todos los moradores de allí, anhelando su rescate, oh rey, partieron deseosos de ver al ‘Bhṛgu-Śārdūla’ del Sahyādri.