Adhyaya 51

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे सगरस्यौर्वाश्रमगमनं नाम पञ्चशत्तमो ऽध्यायः // ५०// सगर उवाच कुशलं मम सर्वत्र महर्षे नात्र संशयः / यस्य मे त्वमनुध्याता शमं भार्गवसत्तमः

Así, en el Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, en la sección media proclamada por Vāyu, en el tercer upoddhāta-pāda, el capítulo quincuagésimo llamado “La ida de Sagara al āśrama de Aurva”. Dijo Sagara: “Oh gran rishi, en todo lugar me hallo en bienestar, sin duda; oh excelso Bhārgava, tú velas por mi bien y otorgas serenidad.”

Verse 2

यस्तथा शिक्षितः पूर्वमस्त्रे शस्त्रे च सांप्रतम् / सो ऽहं कथमशक्तः स्यां सकलारिविनिग्रहे

Si antes fui instruido así en astra y śastra, ¿cómo podría ahora ser incapaz de someter a todos los enemigos?

Verse 3

त्वं मे गुरुः सुहृद्दैवं बन्धुर्मित्रं च केवलम् / न ह्यन्यमभिजानामि त्वामृते पितरं च मे

Tú eres mi maestro, mi amigo divino, mi pariente y mi único compañero. Fuera de ti y de mi padre, no reconozco a nadie más.

Verse 4

त्वयोपदिष्टेनास्त्रेण सकला भूभृतो मया / विजिता यदनुस्मृत्या शक्तिः सा तपसस्तव

Con el arma que tú me enseñaste, he vencido a todos los reyes. La fuerza que surge al recordarla es el poder de tu austeridad.

Verse 5

तपसा त्वं जगत्सर्वं पुनासि परिपासि च / स्रष्टुं संहर्त्तुमपि च शक्नोष्येव न संशयः

Con tu austeridad purificas y proteges el universo entero. También puedes crear y destruir; no hay duda de ello.

Verse 6

महाननन्यसामान्यप्रभावस्तपसश्च ते / इह तस्यैकदेशो ऽपि दृश्यते विस्मयप्रदः

Grande e sin par es el poder de tu austeridad. Aquí se ve incluso una parte de él, y es motivo de asombro.

Verse 7

पश्यसिंहासने बाल्यादुपेत्य मृगपोतकः / पिबत्यंभः शनैर्ब्रह्मन्निःशङ्कं ते तपोवने

Oh Brahmán, mira: en tu bosque de austeridad, un cervatillo, desde pequeño, se acerca al trono y bebe agua lentamente, sin temor.

Verse 8

धयत्यत्रातिविस्रंभात् कृशापि हरिणी स्तनम् / करोति मृगशृङ्गाग्रे गण्डकण्डूयनं रुरुः

Aquí, por la gran confianza, aun la cierva flaca amamanta; y el ruru se rasca la mejilla en la punta del cuerno del ciervo.

Verse 9

नवप्रसूतां हरिणीं हत्वा वृत्त्यै वनान्तरे / व्याघ्री त्वत्तपसावासे सैव पुष्णाति तच्छिशून्

Aunque para subsistir en el bosque mate a la cierva recién parida, en la morada de tu austeridad esa misma tigresa cría a sus cervatillos.

Verse 10

गजं द्रुतमनुद्रुत्य सिंहो यस्मादिदं वनम् / प्रविष्टो ऽनुसरन्तौ त्वद्भयादेकत्र तिष्ठतः

El león entró en este bosque persiguiendo al elefante que corría veloz; pero por temor a ti, perseguidor y perseguido se detienen en un mismo lugar.

Verse 11

नकुलस्त्वाशुमार्जारमयूरशशपन्नगाः / वृकसूकरशार्दूलशरभर्क्षप्लवङ्गमाः

Aquí están la mangosta, el gato, el pavo real, la liebre y las serpientes; también lobos, jabalíes, tigres, sarabhas, osos y monos.

Verse 12

सृगाला गवयागावो हरिणा महिषास्तथा / वने ऽत्र सहजं वैरं हित्वा मैत्रीमुपागताः

En este bosque, chacales, gavayas, vacas, ciervos y búfalos han dejado la enemistad natural y han llegado a la amistad.

Verse 13

एवंविधा तपःशक्तिर्लोकविस्मयदायिनी / न क्वापि दृश्यते ब्रह्मंस्त्वामृते भुवि दुर्लभा

Una fuerza de ascesis así, que llena de asombro a los mundos, oh Brahmán, sin ti es rarísima en la tierra; no se ve en parte alguna.

Verse 14

अहं तु त्वत्प्रसादेन विजित्य वसुधामि माम् / रिपुभिः सह विप्रर्षे स्वराज्यं समुपागतः

Oh sabio brahmán, por tu gracia he conquistado la tierra y, con los enemigos sometidos, he alcanzado mi propio reino soberano.

Verse 15

वश्यामात्यस्त्रिवर्गे ऽपि यथायोग्यकृतादरः / त्वयोपदिष्टमार्गेण सम्यग्राज्यमपालयम्

Mis ministros fueron obedientes; en el triple fin—dharma, artha y kama—mostré el respeto debido; y por el camino que me enseñaste goberné rectamente el reino.

Verse 16

एवं प्रवर्त्तमानस्य मम राज्ये ऽवतिष्ठतः / भवद्दिदृक्षा संजाता सापेक्षा भृगुपुङ्गव

Oh excelso de los Bhṛgu, mientras así permanezco y actúo en mi reino, ha nacido en mí el anhelo de verte; y aún está colmado de expectativa.

Verse 17

किं त्वद्य मयि पर्याप्तमनपत्यतयैव मे / पितृपिण्डप्रदानेन सह संरक्षणं भुवः

Pero hoy, ¿qué hay en mí que baste? Al no tener descendencia, ¿cómo podré, junto con la ofrenda de piṇḍa a los antepasados, proteger también la tierra?

Verse 18

तदिदं दुःशमत्यर्थमनिवार्यं मनोगतम् / नानयो ऽपहर्त्तां लोकंऽस्मिन् ममेति त्वामुपागतः

Esto es un propósito nacido en mi mente, sumamente penoso e imposible de contener. En este mundo, el derecho de decir ‘esto es mío’ nadie puede arrebatármelo; por eso he acudido a ti en busca de amparo.

Verse 19

इत्युक्तः सगरेणाथ स्थित्वा सो ऽतर्मनाः क्षणम् / उवाच भगवानौर्वः सनिदेशमिदं वचः

Dicho esto por Sagara, él permaneció un instante, recogido en su interior. Entonces el bienaventurado Aurva pronunció estas palabras a modo de instrucción.

Verse 20

नियम्य सह भार्याभ्यां किञ्चित्कालमिहावस / अवाप्स्यति ततो ऽभीष्टं भवान्नात्र विचारमा

Domínate junto con tus dos esposas y mora aquí por algún tiempo. Después alcanzarás lo que anhelas; no alberges duda alguna.

Verse 21

स च तत्रावसत्प्रीतस्तच्छुश्रूषापरायमः / पत्नीभ्यां सह धर्मात्मा भक्तियुक्तश्चिरं तदा

Él permaneció allí complacido, entregado al servicio de aquel sabio. El rey, de alma justa, junto con sus dos esposas, habitó allí largo tiempo lleno de devoción.

Verse 22

राजपत्न्यौ च ते तस्य सर्वकालमतन्द्रिते / मुनेरतनुतां प्रीतिं विनयाचारभक्तिभिः

Y aquellas dos reinas, siempre diligentes, acrecentaban el agrado del muni con humildad, recta conducta y devoción.

Verse 23

भक्त्या शुश्रूषया चैव तयोस्तुष्टो महामुनिः / राजपत्न्यौ समाहूय इदं वचनम ब्रवीत्

Satisfecho el gran sabio por la devoción y el servicio de ambas, llamó a las dos reinas y pronunció estas palabras.

Verse 24

भवत्यौ वरमस्मत्तो व्रियतां काममीप्सितम् / दास्यामि तं न संदेहो यद्यपि स्यात्सुदुर्ल्लभम्

Vosotras dos, escoged de mí el don que deseáis; aunque sea dificilísimo de obtener, os lo daré sin duda.

Verse 25

ततः प्रणम्यशिरसा ते ऽप्युभे तं महामुनिम् / ऊचतुर्भगवान्पुत्रान्कामयावेति सादरम्

Entonces ambas inclinaron la cabeza ante el gran sabio y, con reverencia, dijeron: «Oh Bhagaván, deseamos hijos».

Verse 26

ततस्ते भगवानाह भवतीभ्यां मया पुनः / राज्ञश्चप्रियकामेन वरो दत्तो ऽयमीप्सितः

Entonces el sabio, como un Bhagaván, dijo: «A vosotras dos, y conforme al deseo amado del rey, os he concedido este anhelado don».

Verse 27

पुत्रवत्यौ महाभागे भवत्यौ मत्प्रसादतः / भवेतां ध्रुवमन्यच्च श्रूयतां वचनं मम

Oh muy afortunadas, por mi gracia seréis sin duda madres de hijos; y aún hay algo más: escuchad mis palabras.

Verse 28

पुत्रो भविष्यत्येकस्यामेकः सो ऽनतिधार्मिकः / तथापि तस्य कल्पान्तं संभूतिश्च भविष्यति

De una reina nacerá un solo hijo; no será en extremo virtuoso en el dharma. Con todo, al fin del kalpa también para él habrá un advenimiento propicio.

Verse 29

षष्टिः पुत्रसहस्राणामपरस्यां च जायते / अकृतार्थाश्च ते सर्वे विनङ्क्ष्यन्त्यचिरादिव

De la otra reina nacerán sesenta mil hijos. Todos ellos quedarán sin cumplir su propósito y perecerán muy pronto.

Verse 30

एवंविधगुणेपेतो वरौ दत्तौ मया युवाम् / अभीप्सितं तु यद्यस्याः स्वेच्छया तत्प्रकीर्त्यताम्

Os he concedido a ambos dones de esposos dotados de tales cualidades. Ahora, lo que ella desee, que lo declare libremente según su voluntad.

Verse 31

एवमुक्ते तु मुनिना वैदर्भ्यान्वयवर्द्धनम् / वरयामास तनयं पुत्रानन्यास्तथा परा

Dicho esto por el sabio, la princesa de Vidarbha eligió al hijo que haría prosperar el linaje; y la otra, del mismo modo, escogió a los demás hijos.

Verse 32

इति दत्त्वा वरं राज्ञे सगराय महामुनिः / सभार्यामनुमान्यैनं विससर्ज पुरीं प्रति

Así, tras conceder el don al rey Sagara, el gran sabio lo bendijo y, con su esposa, lo despidió de regreso hacia la ciudad.

Verse 33

मुनिना समनुज्ञातः कृत कृत्यो महीपतिः / रथमारुह्य वेगेन सप्रियः प्रययौ पुरीम्

Con el permiso del sabio, el rey, ya cumplido su deber, subió al carro con sus amados y partió veloz hacia su ciudad.

Verse 34

स प्रविश्य पुरीं रम्यां त्दृष्टपुष्टजनावृताम् / आनन्दितः पौरजनै रेमे परमया मुदा

Entró en la hermosa ciudad, rodeada de gentes prósperas y robustas; alegrado por los ciudadanos, se recreó con gozo supremo.

Verse 35

एतस्मिन्नेव काले तु राजपत्न्यावुभे नृप / राज्ञे प्रावोचतां गर्भं मुदा परमया युते

En ese mismo tiempo, oh rey, ambas reinas, colmadas de suprema alegría, anunciaron al monarca que estaban encintas.

Verse 36

ववृधे च तयोर्गर्भः शुक्लपक्षे यथोडुराट् / सह संतोषसंपत्त्या पित्रोः पौरजनस्य च

El vientre de ambas creció como la luna en la quincena luminosa; y con ello aumentaron la satisfacción y la prosperidad de los padres y de los ciudadanos.

Verse 37

संपूर्णे तु ततः काले मुहूर्ते केशिनीशुभे / असूयताग्निगर्भाभं कुमारममितद्युतिम्

Cuando se cumplió el tiempo, en el auspicioso muhūrta de Keśinī, dio a luz a un príncipe resplandeciente como un seno de fuego, de fulgor inconmensurable.

Verse 38

जातकर्मादिकं तस्य कृत्वा चैव यथाविधि / असमञ्चस इत्येव नाम तस्या करोन्नृपः

Habiendo realizado conforme al rito el jātakarma y los demás sacramentos, el rey le impuso el nombre de “Asamañcasa”.

Verse 39

सुमतिश्चापि तत्काले गर्भालाबमसूयत / संप्रसूतं तु तं त्यक्तं दृष्ट्वा राजाकरोन्मनः

Entonces Sumati también sintió aversión hacia Garbhālāba; al ver que el recién nacido había sido abandonado, el corazón del rey se turbó.

Verse 40

तज्ज्ञात्वा भगवानौर्वस्तत्रागच्छद्यदृच्छया / सम्यक् संभावितो राज्ञा तमुवाच त्वरान्वितः

Al saberlo, el venerable Aurva llegó allí como por azar; honrado debidamente por el rey, le habló con premura.

Verse 41

गर्भालाबुरयं राजन्न त्यक्तुं भवतार्हति / पुत्राणां षष्टिसाहस्रबीजभूतो यतस्तव

Oh rey, no debes abandonar a este Garbhālāba, pues él es la semilla de tus sesenta mil hijos.

Verse 42

तस्मात्तत्सकलीकृत्य घृतकुंभेषु यत्नतः / निःक्षिप्य सपिधानेषु रक्षणीयं पृथक्पृथक्

Por ello, divídelo en partes y, con esmero, colócalas en vasijas de ghee; cúbrelas con sus tapas y protégelas por separado.

Verse 43

सम्यगेवं कृते राजन्भवतो मत्प्रसादतः / यथोक्तसंख्या पत्राणां भविष्यति न संशयः

Oh rey, si se hace así correctamente, por mi gracia el número de hojas será tal como fue dicho; no hay duda.

Verse 44

काले पूर्णे ततः कुम्भान्भित्त्वा निर्यान्ति ते पृथक् / एवं ते षष्टिसाहस्रं पुत्राणां जायते नृप

Cuando el tiempo se cumpla, romperán las vasijas y saldrán cada uno por separado; así, oh soberano, nacerán tus sesenta mil hijos.

Verse 45

इत्युक्त्वा भगवानौर्वस्तत्रैवान्तरधाद्विभुः / राजा च तत्तथा चक्रे यथौर्वेण समीरितम्

Dicho esto, el bienaventurado Aurva se desvaneció allí mismo; y el rey hizo exactamente lo que Aurva había indicado.

Verse 46

ततः संवत्सरे पूर्णे घृतकुंभात्क्रमेण ते / भित्त्वाभित्त्वा पुनर्जज्ञुः सहसैवानुवासरम्

Luego, al cumplirse un año, fueron rompiendo por turno las vasijas de ghee; día tras día, renacieron de pronto.

Verse 47

एवं क्रमेण संजातास्तनयास्ते महीपते / ववृधुः संघशो राजन्षष्टिसाहस्रसंख्याया

Así, oh señor de la tierra, aquellos hijos nacieron por etapas; oh rey, crecieron en grupos, hasta sumar sesenta mil.

Verse 48

अपृथग्धर्मचरणा महाबलपराक्रमाः / बभूवुस्ते दुराधर्षाः क्रूरात्मानो विशेषतः

Eran unánimes en la práctica del dharma, de gran fuerza y valentía; y, en especial, se volvieron indomables y de ánimo cruel.

Verse 49

स नातिप्रीतिमांस्तेषु राजा मतिमतां वरः / केशिनीतनयं त्वेकं बहुमान सुतं प्रियम्

Aquel rey, el mejor entre los prudentes, no sentía gran afecto por ellos; pero al hijo de Keśinī, a uno solo, lo honraba como a su amado vástago.

Verse 50

विवाहं विधिवत्तस्मै कारयामास पार्थिवः / सचाप्यानन्दयामास स्वगुणैः सुहृदो ऽखिलान्

El soberano dispuso para él un matrimonio conforme al rito; y él, con sus virtudes, alegró a todos los amigos y allegados.

Verse 51

एवं प्रवर्त मानस्य केशिनीतनयस्य तु / अजायत सुतः श्रीमानंशुमानिति विश्रुतः

Así, mientras el hijo de Keśinī proseguía su vida, nació un hijo ilustre, célebre con el nombre de Aṃśumān.

Verse 52

स बाल्य एव मतिमानुदारैः स्वगुणैर्भृशम् / प्रीणयामास सुत्दृदः स्वपितामहमेव च

Desde la niñez fue prudente; con sus nobles virtudes complació grandemente a su padre y también a su abuelo paterno.

Verse 53

एतस्मिन्नन्तरे राज्ञस्तस्य पुत्रो ऽसमञ्जसः / आविष्टो नष्टचेष्टो ऽभूत्स पिशाचेन केन चित्

En ese intervalo, Asamañjasa, hijo del rey, fue poseído por algún piśāca y quedó sin voluntad ni movimiento.

Verse 54

स तु कश्चिदभूद्वैश्यः पूर्वजन्मनि धर्मवित् / कस्याचिद्विषये राज्ञः प्रभूतधनधान्यवान्

En una vida anterior, él había sido un vaiśya conocedor del dharma, y en el territorio de cierto rey poseía abundantes riquezas y granos.

Verse 55

स कदाचिदरण्येषु विचरन्निधिमुत्तमम् / दृष्ट्वा ग्रहीतुमारेभे वणिग्लोभवरिप्लुतः

Cierta vez, vagando por los bosques, vio un tesoro excelente; anegado por la codicia del mercader, se dispuso a tomarlo.

Verse 56

ततस्तद्रक्षको ऽभ्येत्य पिशाचः प्राह तं तदा / क्षुधितो ऽहं चिरादस्मिन्निवसन्निधिपालकः

Entonces el piśāca, guardián de aquel tesoro, se acercó y le dijo: «Desde hace mucho habito aquí como custodio del nidhī; tengo hambre».

Verse 57

तस्मात्तत्परिहाराय मम दत्त्वा गवामिषम् / कामतः प्रतिगृह्णीष्व निधिमेनं ममाज्ञया

Por tanto, para apartar ese peligro, entrégame carne de vaca; y, por mi mandato, toma este tesoro según tu deseo.

Verse 58

सतस्मै तत्परिश्रुत्य दास्यामीति गवामिषम् / आदत्त च निधिं तं तु पिशाचेनानुमोदितः

Al oírlo, prometió: «Te daré carne de vaca»; y, con el beneplácito del piśāca, tomó aquel tesoro oculto.

Verse 59

न प्रादाच्च ततो मौढ्यात्तस्मै यत्तत्प्रतिश्रुतम् / प्रतिश्रुताप्रदानोत्थरोषं न श्रद्दधे नृप

Pero, por necedad, no dio lo que había prometido; oh rey, no creyó en la ira que nace de no cumplir la palabra dada.

Verse 60

तमेवं सुचिरं कालं प्रतीक्ष्याशनकाङ्क्षया / अपनीतधनः सो ऽपि ममार व्यथितः क्षुधा

Esperó largamente con ansia de alimento; despojado de su riqueza, él también murió, afligido por el hambre.

Verse 61

वैश्यो ऽपि बालो मरणं संप्राप्य सगरस्य तु / बभूव काले केशिन्यां तनयो ऽन्वयवर्द्धनः

Aquel niño vaiśya también murió; y, llegado el tiempo, nació de Keśinī como hijo de Sagara, acrecentador del linaje.

Verse 62

अशरीरः पिशाचे ऽपि पूर्ववैरमनुस्मरन् / वायुभूतो ऽविशद्देहं राजपुत्रस्य भूपते

Oh soberano, el piśāca incorpóreo, recordando su antigua enemistad, se volvió como viento y penetró en el cuerpo del príncipe.

Verse 63

तेनाविष्टस्ततः सो ऽपि क्रूरचित्तो ऽभवत्तदा / मतिविभ्रंशमासाद्य मुहुस्तेन बलात्कृतः

Poseído por ello, se volvió entonces de mente cruel. Habiendo perdido su juicio, fue repetidamente dominado por esa fuerza.

Verse 64

असमञ्जसत्वं नगरे चक्रे सो ऽपि नृशंसवत् / बालांश्च यूनः स्थविरान्योषितश्च सदा खलः

Cometió actos impropios en la ciudad como un tirano. Ese malvado acosaba constantemente a niños, jóvenes, ancianos y mujeres.

Verse 65

हत्वाहत्वा प्रचिक्षेप सरय्वामतिनिर्दयः / ततः पौरजनाः सर्वे दृष्ट्वा तस्य कदर्यताम्

Matándolos una y otra vez, el extremadamente despiadado los arrojaba al río Sarayu. Entonces todos los ciudadanos, viendo su vileza...

Verse 66

बहुशो निकृतास्तेन गत्वा राज्ञे व्यजिज्ञापन् / राजा च तदुपश्रुत्य तमाहूय प्रयत्नतः

Habiendo sido ultrajados por él muchas veces, fueron e informaron al Rey. Y el Rey, al oír eso, lo mandó llamar con esfuerzo.

Verse 67

वारयामास बहुधा दुःखेन महतान्वितः / बहुशः प्रतिषिद्धो ऽपि पित्रा तेन महात्मना

Y lo contuvo de muchas maneras, lleno de gran pesar. Aunque prohibido repetidamente por ese noble padre...

Verse 68

जले तप्ते च संतप्ताः संबभूवुर्यथा यवाः / नाशकत्तं यदा पापाद्विनिवर्त्तयितुं नृपः

Como la cebada que se abrasa en agua hirviente, así quedaron consumidos por la aflicción. Cuando el rey no pudo apartarlo del pecado.

Verse 69

लोकापवादभीरुत्वाद्विषयानत्यजत्तदा

Por temor a la censura del mundo, entonces no abandonó los placeres de los sentidos.