Adhyaya 31

Verse 1

श्रीशुक उवाच अथ तत्रागमद् ब्रह्मा भवान्या च समं भव: । महेन्द्रप्रमुखा देवा मुनय: सप्रजेश्वरा: ॥ १ ॥

Śukadeva Gosvāmī dijo: Entonces, en Prabhāsa llegó el señor Brahmā, junto con Bhava (Śiva) y su consorte Bhavānī. También arribaron los devas encabezados por Indra, y los sabios con los Prajāpatis.

Verse 2

पितर: सिद्धगन्धर्वा विद्याधरमहोरगा: । चारणा यक्षरक्षांसि किन्नराप्सरसो द्विजा: ॥ २ ॥ द्रष्टुकामा भगवतो निर्याणं परमोत्सुका: । गायन्तश्च गृणन्तश्च शौरे: कर्माणि जन्म च ॥ ३ ॥

Vinieron los antepasados, los Siddhas, Gandharvas, Vidyādharas y grandes serpientes; también los Cāraṇas, Yakṣas, Rākṣasas, Kinnaras, Apsarās y los parientes de Garuḍa. Ardían en deseo de presenciar la partida del Bhagavān Supremo y, al llegar, cantaban y glorificaban el nacimiento y las obras de Śauri (Śrī Kṛṣṇa).

Verse 3

पितर: सिद्धगन्धर्वा विद्याधरमहोरगा: । चारणा यक्षरक्षांसि किन्नराप्सरसो द्विजा: ॥ २ ॥ द्रष्टुकामा भगवतो निर्याणं परमोत्सुका: । गायन्तश्च गृणन्तश्च शौरे: कर्माणि जन्म च ॥ ३ ॥

Vinieron los antepasados, los Siddhas, Gandharvas, Vidyādharas y grandes serpientes; también los Cāraṇas, Yakṣas, Rākṣasas, Kinnaras, Apsarās y los parientes de Garuḍa. Ardían en deseo de presenciar la partida del Bhagavān Supremo y, al llegar, cantaban y glorificaban el nacimiento y las obras de Śauri (Śrī Kṛṣṇa).

Verse 4

ववृषु: पुष्पवर्षाणि विमानावलिभिर्नभ: । कुर्वन्त: सङ्कुलं राजन् भक्त्या परमया युता: ॥ ४ ॥

Oh Rey, colmando el cielo con innumerables vimānas, ellos, colmados de suprema devoción, hicieron llover cascadas de flores.

Verse 5

भगवान् पितामहं वीक्ष्य विभूतीरात्मनो विभु: । संयोज्यात्मनि चात्मानं पद्मनेत्रे न्यमीलयत् ॥ ५ ॥

Al ver ante Sí a Brahmā, el abuelo del universo, y a los demás semidioses, que son expansiones poderosas de Su propia energía, el Señor omnipotente cerró Sus ojos de loto, fijando Su mente en Sí mismo.

Verse 6

लोकाभिरामां स्वतनुं धारणाध्यानमङ्गलम् । योगधारणयाग्नेय्यादग्ध्वा धामाविशत् स्वकम् ॥ ६ ॥

Sin recurrir a la meditación mística āgneyī para consumir Su cuerpo trascendental—morada encantadora de todos los mundos y objeto auspicioso de contemplación—el Señor Kṛṣṇa entró en Su propio dhāma.

Verse 7

दिवि दुन्दुभयो नेदु: पेतु: सुमनसश्च खात् । सत्यं धर्मो धृतिर्भूमे: कीर्ति: श्रीश्चानु तं ययु: ॥ ७ ॥

Apenas el Señor Śrī Kṛṣṇa dejó la tierra, la Verdad, la Religión, la Firmeza, la Gloria y la Belleza (Śrī/Lakṣmī) lo siguieron de inmediato. En los cielos resonaron los timbales y llovieron flores del firmamento.

Verse 8

देवादयो ब्रह्ममुख्या न विशन्तं स्वधामनि । अविज्ञातगतिं कृष्णं दद‍ृशुश्चातिविस्मिता: ॥ ८ ॥

La mayoría de los semidioses y seres superiores, encabezados por Brahmā, no pudieron ver al Señor Kṛṣṇa cuando entraba en Su propio dhāma, pues Él no reveló Sus movimientos. Pero algunos sí lo vieron, y quedaron sumamente asombrados.

Verse 9

सौदामन्या यथाक्लाशे यान्त्या हित्वाभ्रमण्डलम् । गतिर्न लक्ष्यते मर्त्यैस्तथा कृष्णस्य दैवतै: ॥ ९ ॥

Así como los mortales no pueden precisar la trayectoria de un relámpago al dejar el círculo de nubes, del mismo modo los semidioses no pudieron rastrear los movimientos de Kṛṣṇa cuando regresaba a Su propio dhāma.

Verse 10

ब्रह्मरुद्रादयस्ते तु द‍ृष्ट्वा योगगतिं हरे: । विस्मितास्तां प्रशंसन्त: स्वं स्वं लोकं ययुस्तदा ॥ १० ॥

Brahmā, Rudra y otros devas, al ver la senda mística (yoga-gati) de Hari, quedaron asombrados. Alabaron Su poder de māyā y regresaron entonces a sus propios mundos.

Verse 11

राजन् परस्य तनुभृज्जननाप्ययेहा मायाविडम्बनमवेहि यथा नटस्य । सृष्ट्वात्मनेदमनुविश्य विहृत्य चान्ते संहृत्य चात्ममहिनोपरत: स आस्ते ॥ ११ ॥

Oh rey, la aparición y desaparición del Señor Supremo, aunque parezcan las de un ser encarnado, son un juego de Su māyā, como la actuación de un actor. Tras crear el universo, Él entra en él, realiza Sus līlās por un tiempo y al final lo recoge, permaneciendo en Su propia gloria trascendental.

Verse 12

मर्त्येन यो गुरुसुतं यमलोकनीतं त्वां चानयच्छरणद: परमास्‍त्रदग्धम् । जिग्येऽन्तकान्तकमपीशमसावनीश: किं स्वावने स्वरनयन्मृगयुं सदेहम् ॥ १२ ॥

El Señor Kṛṣṇa trajo de Yamaloka al hijo de Su maestro con el mismo cuerpo, y como supremo dador de refugio te salvó cuando ardías por el brahmāstra de Aśvatthāmā. Venció incluso a Śiva en batalla y envió al cazador Jarā a Vaikuṇṭha con su cuerpo humano. ¿Cómo podría alguien así no proteger Su propio Ser?

Verse 13

तथाप्यशेषस्थितिसम्भवाप्यये- ष्वनन्यहेतुर्यदशेषशक्तिधृक् । नैच्छत् प्रणेतुं वपुरत्र शेषितं मर्त्येन किं स्वस्थगतिं प्रदर्शयन् ॥ १३ ॥

Aunque el Señor Kṛṣṇa, poseedor de poderes infinitos, es la única causa de la creación, el sostén y la disolución de innumerables seres, no quiso conservar Su cuerpo en este mundo por más tiempo. Así reveló el destino supremo de quienes están firmes en el Ser y mostró que este mundo mortal carece de valor intrínseco.

Verse 14

य एतां प्रातरुत्थाय कृष्णस्य पदवीं पराम् । प्रयत: कीर्तयेद् भक्त्या तामेवाप्नोत्यनुत्तमाम् ॥ १४ ॥

Quien, al levantarse cada mañana, con esmero y devoción canta las glorias de la senda suprema de Śrī Kṛṣṇa—Su partida trascendental y Su retorno a Su propio dhāma—alcanzará sin duda ese mismo destino supremo e incomparable.

Verse 15

दारुको द्वारकामेत्य वसुदेवोग्रसेनयो: । पतित्वा चरणावस्रैर्न्यषिञ्चत् कृष्णविच्युत: ॥ १५ ॥

Al llegar Dāruka a Dvārakā, se postró a los pies de Vasudeva y de Ugrasena y, llorando por la separación de Śrī Kṛṣṇa, empapó sus pies con sus lágrimas.

Verse 16

कथयामास निधनं वृष्णीनां कृत्‍स्‍नशो नृप । तच्छ्रुत्वोद्विग्नहृदया जना: शोकविर्मूर्च्छिता: ॥ १६ ॥ तत्र स्म त्वरिता जग्मु: कृष्णविश्लेषविह्वला: । व्यसव: शेरते यत्र ज्ञातयो घ्नन्त आननम् ॥ १७ ॥

Oh rey, Dāruka relató la destrucción total de los Vṛṣṇis. Al oírlo, la gente quedó con el corazón turbado y, abatida por el dolor, como desvanecida.

Verse 17

कथयामास निधनं वृष्णीनां कृत्‍स्‍नशो नृप । तच्छ्रुत्वोद्विग्नहृदया जना: शोकविर्मूर्च्छिता: ॥ १६ ॥ तत्र स्म त्वरिता जग्मु: कृष्णविश्लेषविह्वला: । व्यसव: शेरते यत्र ज्ञातयो घ्नन्त आननम् ॥ १७ ॥

Abrumados por la separación de Kṛṣṇa, corrieron presurosos al lugar donde yacían sin vida sus parientes, golpeándose el rostro por el dolor.

Verse 18

देवकी रोहिणी चैव वसुदेवस्तथा सुतौ । कृष्णरामावपश्यन्त: शोकार्ता विजहु: स्मृतिम् ॥ १८ ॥

Devakī, Rohiṇī y Vasudeva, al no ver a sus hijos Kṛṣṇa y Balarāma, quedaron afligidos por el dolor y perdieron el sentido.

Verse 19

प्राणांश्च विजहुस्तत्र भगवद्विरहातुरा: । उपगुह्य पतींस्तात चितामारुरुहु: स्‍त्रिय: ॥ १९ ॥

Afligidos por la separación del Señor, sus padres entregaron allí mismo la vida. Querido Parīkṣit, entonces las esposas de los Yādavas, abrazando a sus maridos muertos, subieron a las piras funerarias.

Verse 20

रामपत्न्‍यश्च तद्देहमुपगुह्याग्निमाविशन् । वसुदेवपत्न्‍यस्तद्गात्रं प्रद्युम्नादीन् हरे: स्‍नुषा: । कृष्णपत्न्‍योऽविशन्नग्निं रुक्‍मिण्याद्यास्तदात्मिका: ॥ २० ॥

Las esposas de Balarāma abrazaron Su cuerpo y entraron en el fuego. Las esposas de Vasudeva también entraron en su pira funeraria y se aferraron a sus miembros. Las nueras de Hari, encabezadas por las de Pradyumna y los demás, entraron en las hogueras de sus respectivos esposos. Y Rukmiṇī y las demás esposas de Śrī Kṛṣṇa, con el corazón totalmente absorto en Él, entraron en Su fuego.

Verse 21

अर्जुन: प्रेयस: सख्यु: कृष्णस्य विरहातुर: । आत्मानं सान्त्वयामास कृष्णगीतै: सदुक्तिभि: ॥ २१ ॥

Arjuna, afligido por la separación de Kṛṣṇa, su amigo más querido, se consoló recordando las palabras trascendentales que el Señor le había cantado.

Verse 22

बन्धूनां नष्टगोत्राणामर्जुन: साम्परायिकम् । हतानां कारयामास यथावदनुपूर्वश: ॥ २२ ॥

Arjuna se aseguró entonces de que se realizaran debidamente los ritos funerarios para los caídos, que ya no tenían varones en su linaje. Cumplió, uno tras otro, los ceremoniales prescritos para cada uno de los Yadus.

Verse 23

द्वारकां हरिणा त्यक्तां समुद्रोऽप्लावयत् क्षणात् । वर्जयित्वा महाराज श्रीमद्भ‍गवदालयम् ॥ २३ ॥

Oh rey, en cuanto Dvārakā fue abandonada por Bhagavān Hari, el océano la inundó por todos lados en un instante, perdonando únicamente el palacio del Señor.

Verse 24

नित्यं सन्निहितस्तत्र भगवान् मधुसूदन: । स्मृत्याशेषाशुभहरं सर्वमङ्गलमङ्गलम् ॥ २४ ॥

El Señor Madhusūdana está eternamente presente en Dvārakā. Es el más auspicioso de todos los lugares auspiciosos, y con solo recordarlo se destruye toda impureza.

Verse 25

स्‍त्रीबालवृद्धानादाय हतशेषान् धनञ्जय: । इन्द्रप्रस्थं समावेश्य वज्रं तत्राभ्यषेचयत् ॥ २५ ॥

Arjuna, llamado Dhanañjaya, llevó a los sobrevivientes del linaje Yadu —mujeres, niños y ancianos— a Indraprastha, y allí consagró a Vajra como soberano de los Yadus.

Verse 26

श्रुत्वा सुहृद्वधं राजन्नर्जुनात्ते पितामहा: । त्वां तु वंशधरं कृत्वा जग्मु: सर्वे महापथम् ॥ २६ ॥

Oh rey, al oír de labios de Arjuna la muerte de su querido amigo, tus abuelos te establecieron como sostén de la dinastía y luego todos partieron por el Gran Sendero, preparándose para dejar este mundo.

Verse 27

य एतद् देवदेवस्य विष्णो: कर्माणि जन्म च । कीर्तयेच्छ्रद्धया मर्त्य: सर्वपापै: प्रमुच्यते ॥ २७ ॥

Quien, con fe, canta las glorias de los nacimientos y las obras de Viṣṇu, Señor de señores, queda liberado de todos los pecados.

Verse 28

इत्थं हरेर्भगवतो रुचिरावतार- वीर्याणि बालचरितानि च शन्तमानि । अन्यत्र चेह च श्रुतानि गृणन् मनुष्यो भक्तिं परां परमहंसगतौ लभेत ॥ २८ ॥ कलेर्दोषनिधे राजन्नस्ति ह्येको महान् गुण: । कीर्तनादेव कृष्णस्य मुक्तसङ्ग: परं व्रजेत् ॥ ५१ ॥

Así, las hazañas de los encantadores avatāras de Bhagavān Hari, Śrī Kṛṣṇa, y también Sus apacibles pasatiempos de la infancia, se describen en el Śrīmad-Bhāgavatam y en otras escrituras. Quien recita con claridad estas narraciones alcanza la suprema bhakti amorosa a Śrī Kṛṣṇa, meta de los paramahaṁsas. Oh rey, aunque Kali-yuga es un tesoro de faltas, posee una gran virtud: sólo por el kīrtana de Kṛṣṇa uno queda libre de apegos y llega al destino supremo.