Adhyaya 2

Verse 1

श्रीशुक उवाच ततश्चानुदिनं धर्म: सत्यं शौचं क्षमा दया । कालेन बलिना राजन् नङ्‌क्ष्यत्यायुर्बलं स्मृति: ॥ १ ॥

Śrī Śukadeva dijo: Oh rey, por la poderosa influencia de la era de Kali, el dharma, la veracidad, la pureza, la tolerancia, la misericordia, así como la duración de la vida, la fuerza física y la memoria, disminuirán día tras día.

Verse 2

वित्तमेव कलौ नृणां जन्माचारगुणोदय: । धर्मन्यायव्यवस्थायां कारणं बलमेव हि ॥ २ ॥

En Kali-yuga, la riqueza sola será tenida como señal de buen nacimiento, conducta correcta y cualidades nobles; y en la aplicación del dharma y la justicia, la causa decisiva será únicamente el poder.

Verse 3

दाम्पत्येऽभिरुचिर्हेतुर्मायैव व्यावहारिके । स्त्रीत्वे पुंस्त्वे च हि रतिर्विप्रत्वे सूत्रमेव हि ॥ ३ ॥

En la vida conyugal, la mera atracción superficial será la causa; en los negocios, el éxito dependerá del engaño; la feminidad y la masculinidad se juzgarán por la destreza sexual; y a un hombre se le llamará brāhmaṇa sólo por llevar el cordón sagrado.

Verse 4

लिङ्गमेवाश्रमख्यातावन्योन्यापत्तिकारणम् । अवृत्त्या न्यायदौर्बल्यं पाण्डित्ये चापलं वच: ॥ ४ ॥

La posición espiritual se determinará sólo por símbolos externos, y con esa misma base la gente pasará de un āśrama a otro. Si alguien no gana bien la vida, su decoro será puesto en duda; y quien haga malabares con palabras será tenido por erudito.

Verse 5

अनाढ्यतैवासाधुत्वे साधुत्वे दम्भ एव तु । स्वीकार एव चोद्वाहे स्न‍ानमेव प्रसाधनम् ॥ ५ ॥

Se juzgará impío a quien no tenga dinero, y la hipocresía será aceptada como virtud. El matrimonio se arreglará sólo por acuerdo verbal, y uno creerá estar apto para presentarse en público con sólo haberse bañado.

Verse 6

दूरे वार्ययनं तीर्थं लावण्यं केशधारणम् । उदरंभरता स्वार्थ: सत्यत्वे धार्ष्ट्यमेव हि । दाक्ष्यं कुटुम्बभरणं यशोऽर्थे धर्मसेवनम् ॥ ६ ॥

El lugar sagrado será tenido por simple depósito de agua distante, y la belleza se juzgará por el peinado. Llenar el vientre será la meta de la vida, y al audaz se le tomará por veraz. Quien sostenga a su familia será llamado experto, y la práctica del dharma se hará sólo por fama.

Verse 7

एवं प्रजाभिर्दुष्टाभिराकीर्णे क्षितिमण्डले । ब्रह्मविट्‍क्षत्रशूद्राणां यो बली भविता नृप: ॥ ७ ॥

Cuando la tierra quede así atestada de una población corrupta, entre bráhmanas, vaisyas, kshatriyas o shudras, quien se muestre más fuerte obtendrá el poder político.

Verse 8

प्रजा हि लुब्धै राजन्यैर्निर्घृणैर्दस्युधर्मभि: । आच्छिन्नदारद्रविणा यास्यन्ति गिरिकाननम् ॥ ८ ॥

Los gobernantes codiciosos y despiadados se comportarán como ladrones; al perder esposas y bienes por su causa, los ciudadanos huirán a montañas y bosques.

Verse 9

शाकमूलामिषक्षौद्रफलपुष्पाष्टिभोजना: । अनावृष्टय‍ा विनङ्‌क्ष्यन्ति दुर्भिक्षकरपीडिता: ॥ ९ ॥

Acosados por el hambre y los impuestos excesivos, la gente comerá hojas, raíces, carne, miel silvestre, frutos, flores y semillas. Golpeados por la sequía, quedarán totalmente arruinados.

Verse 10

शीतवातातपप्रावृड्‌‌हिमैरन्योन्यत: प्रजा: । क्षुत्तृड्भ्यां व्याधिभिश्चैव सन्तप्स्यन्ते च चिन्तया ॥ १० ॥

Los ciudadanos sufrirán mucho por el frío, el viento, el calor, la lluvia y la nieve. Además serán atormentados por disputas, hambre, sed, enfermedades y una ansiedad intensa.

Verse 11

त्रिंशद्विंशतिवर्षाणि परमायु: कलौ नृणाम् ॥ ११ ॥

La duración máxima de la vida de los seres humanos en Kali-yuga será de cincuenta años.

Verse 12

क्षीयमाणेषु देहेषु देहिनां कलिदोषत: । वर्णाश्रमवतां धर्मे नष्टे वेदपथे नृणाम् ॥ १२ ॥ पाषण्डप्रचुरे धर्मे दस्युप्रायेषु राजसु । चौर्यानृतवृथाहिंसानानावृत्तिषु वै नृषु ॥ १३ ॥ शूद्रप्रायेषु वर्णेषुच्छागप्रायासु धेनुषु । गृहप्रायेष्वाश्रमेषु यौनप्रायेषु बन्धुषु ॥ १४ ॥ अणुप्रायास्वोषधीषु शमीप्रायेषु स्थास्नुषु । विद्युत्प्रायेषु मेघेषु शून्यप्रायेषु सद्मसु ॥ १५ ॥ इत्थं कलौ गतप्राये जनेषु खरधर्मिषु । धर्मत्राणाय सत्त्वेन भगवानवतरिष्यति ॥ १६ ॥

Al final de Kali-yuga, los cuerpos disminuirán y los principios védicos se arruinarán. Entonces, la Suprema Personalidad de Dios aparecerá para rescatar la religión eterna.

Verse 13

क्षीयमाणेषु देहेषु देहिनां कलिदोषत: । वर्णाश्रमवतां धर्मे नष्टे वेदपथे नृणाम् ॥ १२ ॥ पाषण्डप्रचुरे धर्मे दस्युप्रायेषु राजसु । चौर्यानृतवृथाहिंसानानावृत्तिषु वै नृषु ॥ १३ ॥ शूद्रप्रायेषु वर्णेषुच्छागप्रायासु धेनुषु । गृहप्रायेष्वाश्रमेषु यौनप्रायेषु बन्धुषु ॥ १४ ॥ अणुप्रायास्वोषधीषु शमीप्रायेषु स्थास्नुषु । विद्युत्प्रायेषु मेघेषु शून्यप्रायेषु सद्मसु ॥ १५ ॥ इत्थं कलौ गतप्राये जनेषु खरधर्मिषु । धर्मत्राणाय सत्त्वेन भगवानवतरिष्यति ॥ १६ ॥

Al final de Kali-yuga, los cuerpos disminuirán y los principios védicos se arruinarán. Entonces, la Suprema Personalidad de Dios aparecerá para rescatar la religión eterna.

Verse 14

क्षीयमाणेषु देहेषु देहिनां कलिदोषत: । वर्णाश्रमवतां धर्मे नष्टे वेदपथे नृणाम् ॥ १२ ॥ पाषण्डप्रचुरे धर्मे दस्युप्रायेषु राजसु । चौर्यानृतवृथाहिंसानानावृत्तिषु वै नृषु ॥ १३ ॥ शूद्रप्रायेषु वर्णेषुच्छागप्रायासु धेनुषु । गृहप्रायेष्वाश्रमेषु यौनप्रायेषु बन्धुषु ॥ १४ ॥ अणुप्रायास्वोषधीषु शमीप्रायेषु स्थास्नुषु । विद्युत्प्रायेषु मेघेषु शून्यप्रायेषु सद्मसु ॥ १५ ॥ इत्थं कलौ गतप्राये जनेषु खरधर्मिषु । धर्मत्राणाय सत्त्वेन भगवानवतरिष्यति ॥ १६ ॥

Al final de Kali-yuga, los cuerpos disminuirán y los principios védicos se arruinarán. Entonces, la Suprema Personalidad de Dios aparecerá para rescatar la religión eterna.

Verse 15

क्षीयमाणेषु देहेषु देहिनां कलिदोषत: । वर्णाश्रमवतां धर्मे नष्टे वेदपथे नृणाम् ॥ १२ ॥ पाषण्डप्रचुरे धर्मे दस्युप्रायेषु राजसु । चौर्यानृतवृथाहिंसानानावृत्तिषु वै नृषु ॥ १३ ॥ शूद्रप्रायेषु वर्णेषुच्छागप्रायासु धेनुषु । गृहप्रायेष्वाश्रमेषु यौनप्रायेषु बन्धुषु ॥ १४ ॥ अणुप्रायास्वोषधीषु शमीप्रायेषु स्थास्नुषु । विद्युत्प्रायेषु मेघेषु शून्यप्रायेषु सद्मसु ॥ १५ ॥ इत्थं कलौ गतप्राये जनेषु खरधर्मिषु । धर्मत्राणाय सत्त्वेन भगवानवतरिष्यति ॥ १६ ॥

Al final de Kali-yuga, los cuerpos disminuirán y los principios védicos se arruinarán. Entonces, la Suprema Personalidad de Dios aparecerá para rescatar la religión eterna.

Verse 16

क्षीयमाणेषु देहेषु देहिनां कलिदोषत: । वर्णाश्रमवतां धर्मे नष्टे वेदपथे नृणाम् ॥ १२ ॥ पाषण्डप्रचुरे धर्मे दस्युप्रायेषु राजसु । चौर्यानृतवृथाहिंसानानावृत्तिषु वै नृषु ॥ १३ ॥ शूद्रप्रायेषु वर्णेषुच्छागप्रायासु धेनुषु । गृहप्रायेष्वाश्रमेषु यौनप्रायेषु बन्धुषु ॥ १४ ॥ अणुप्रायास्वोषधीषु शमीप्रायेषु स्थास्नुषु । विद्युत्प्रायेषु मेघेषु शून्यप्रायेषु सद्मसु ॥ १५ ॥ इत्थं कलौ गतप्राये जनेषु खरधर्मिषु । धर्मत्राणाय सत्त्वेन भगवानवतरिष्यति ॥ १६ ॥

Hacia el fin de la era de Kali, por el defecto de Kali los cuerpos de los seres se empequeñecerán; el dharma del varṇāśrama quedará arruinado y el sendero de los Vedas será olvidado por la humanidad. La religión estará colmada de impostura y ateísmo; los reyes serán en su mayoría como bandidos; los hombres vivirán de robar, mentir y ejercer violencia inútil; todas las clases caerán al nivel de śūdras. Las vacas serán como cabras, los āśramas no diferirán de casas mundanas y los lazos familiares no irán más allá del vínculo matrimonial. Las hierbas serán diminutas, los árboles parecerán enanos como el śamī, las nubes estarán llenas de relámpagos y los hogares carecerán de piedad; los hombres se volverán como asnos. Entonces el Bhagavān descenderá con el poder de la pura bondad (sattva) para proteger y restaurar el dharma eterno.

Verse 17

चराचरगुरोर्विष्णोरीश्वरस्याखिलात्मन: । धर्मत्राणाय साधूनां जन्म कर्मापनुत्तये ॥ १७ ॥

El Señor Viṣṇu, Maestro de todos los seres móviles e inmóviles, Soberano supremo y Alma de todo, nace para proteger el dharma y para liberar a Sus santos devotos de las reacciones del obrar material.

Verse 18

शम्भलग्राममुख्यस्य ब्राह्मणस्य महात्मन: । भवने विष्णुयशस: कल्कि: प्रादुर्भविष्यति ॥ १८ ॥

El Señor Kalki aparecerá en la casa de Viṣṇuyaśā, el gran brāhmaṇa, el más eminente de la aldea de Śambhala.

Verse 19

अश्वमाशुगमारुह्य देवदत्तं जगत्पति: । असिनासाधुदमनमष्टैश्वर्यगुणान्वित: ॥ १९ ॥ विचरन्नाशुना क्षौण्यां हयेनाप्रतिमद्युति: । नृपलिङ्गच्छदो दस्यून्कोटिशो निहनिष्यति ॥ २० ॥

El Señor Kalki, Señor del universo, montará Su veloz caballo Devadatta y, espada en mano, recorrerá la tierra manifestando Sus ocho opulencias místicas y Sus cualidades divinas. Resplandeciendo con fulgor sin igual y cabalgando con gran rapidez, matará por millones a esos ladrones que osaron disfrazarse de reyes.

Verse 20

अश्वमाशुगमारुह्य देवदत्तं जगत्पति: । असिनासाधुदमनमष्टैश्वर्यगुणान्वित: ॥ १९ ॥ विचरन्नाशुना क्षौण्यां हयेनाप्रतिमद्युति: । नृपलिङ्गच्छदो दस्यून्कोटिशो निहनिष्यति ॥ २० ॥

El Señor Kalki, Señor del universo, montará Su veloz caballo Devadatta y, espada en mano, recorrerá la tierra manifestando Sus ocho opulencias místicas y Sus cualidades divinas. Resplandeciendo con fulgor sin igual y cabalgando con gran rapidez, matará por millones a esos ladrones que osaron disfrazarse de reyes.

Verse 21

अथ तेषां भविष्यन्ति मनांसि विशदानि वै । वासुदेवाङ्गरागातिपुण्यगन्धानिलस्पृशाम् । पौरजानपदानां वै हतेष्वखिलदस्युषु ॥ २१ ॥

Cuando todos los reyes impostores de naturaleza bandida hayan sido abatidos, los habitantes de ciudades y aldeas sentirán la brisa que trae la fragancia santísima del ungüento de sándalo y de los adornos divinos del Señor Vāsudeva, y así sus mentes quedarán trascendentalmente purificadas.

Verse 22

तेषां प्रजाविसर्गश्च स्थविष्ठ: सम्भविष्यति । वासुदेवे भगवति सत्त्वमूर्तौ हृदि स्थिते ॥ २२ ॥

Cuando el Señor Vāsudeva, el Bhagavān en Su forma de bondad (sattva), se establezca en sus corazones, la generación de descendencia será abundantísima y la tierra volverá a poblarse copiosamente.

Verse 23

यदावतीर्णो भगवान् कल्किर्धर्मपतिर्हरि: । कृतं भविष्यति तदा प्रजासूतिश्च सात्त्विकी ॥ २३ ॥

Cuando el Bhagavān Hari, sustentador del dharma, descienda a la tierra como Kalki, entonces comenzará el Satya-yuga, o Kṛta-yuga, y la humanidad engendrará descendencia en la modalidad de la bondad (sattva).

Verse 24

यदा चन्द्रश्च सूर्यश्च तथा तिष्यबृहस्पती । एकराशौ समेष्यन्ति भविष्यति तदा कृतम् ॥ २४ ॥

Cuando la luna, el sol y Bṛhaspati, asociado con la mansión lunar Tiṣya (Puṣyā), se reúnan en una misma constelación, en ese preciso instante comenzará el Satya, o Kṛta, yuga.

Verse 25

येऽतीता वर्तमाना ये भविष्यन्ति च पार्थिवा: । ते त उद्देशत: प्रोक्ता वंशीया: सोमसूर्ययो: ॥ २५ ॥

Así he descrito, de manera sumaria, a todos los reyes —pasados, presentes y futuros— que pertenecen a las dinastías del sol y de la luna.

Verse 26

आरभ्य भवतो जन्म यावन्नन्दाभिषेचनम् । एतद् वर्षसहस्रं तु शतं पञ्चदशोत्तरम् ॥ २६ ॥

Desde Tu nacimiento hasta la coronación del rey Nanda transcurrirán mil ciento cincuenta años.

Verse 27

सप्तर्षीणां तु यौ पूर्वौ द‍ृश्येते उदितौ दिवि । तयोस्तु मध्ये नक्षत्रं द‍ृश्यते यत् समं निशि ॥ २७ ॥ तेनैव ऋषयो युक्तास्तिष्ठन्त्यब्दशतं नृणाम् । ते त्वदीये द्विजा: काल अधुना चाश्रिता मघा: ॥ २८ ॥

En la constelación de los Siete Ṛṣis, Pulaha y Kratu son los primeros en alzarse en el cielo nocturno. Si se traza una línea norte–sur por su punto medio, la mansión lunar por la que pase se considera el asterismo regente de ese tiempo. Los Siete Sabios permanecen vinculados a ese asterismo durante cien años humanos; en tu época, ahora se hallan en la nakṣatra llamada Maghā.

Verse 28

सप्तर्षीणां तु यौ पूर्वौ द‍ृश्येते उदितौ दिवि । तयोस्तु मध्ये नक्षत्रं द‍ृश्यते यत् समं निशि ॥ २७ ॥ तेनैव ऋषयो युक्तास्तिष्ठन्त्यब्दशतं नृणाम् । ते त्वदीये द्विजा: काल अधुना चाश्रिता मघा: ॥ २८ ॥

Así, los Siete Ṛṣis permanecen unidos a ese nakṣatra durante cien años humanos; en tu época, ahora se hallan en Maghā.

Verse 29

विष्णोर्भगवतो भानु: कृष्णाख्योऽसौ दिवं गत: । तदाविशत् कलिर्लोकं पापे यद् रमते जन: ॥ २९ ॥

Cuando el Señor Supremo, Viṣṇu, resplandeciente como el sol y conocido como Kṛṣṇa, regresó al cielo espiritual, entonces Kali entró en el mundo y la gente comenzó a deleitarse en el pecado.

Verse 30

यावत् स पादपद्माभ्यां स्पृशनास्ते रमापति: । तावत् कलिर्वै पृथिवीं पराक्रन्तुं न चाशकत् ॥ ३० ॥

Mientras el Señor Śrī Kṛṣṇa, esposo de la diosa de la fortuna, tocó la tierra con Sus pies de loto, Kali no pudo someter este planeta.

Verse 31

यदा देवर्षय: सप्त मघासु विचरन्ति हि । तदा प्रवृत्तस्तु कलिर्द्वादशाब्दशतात्मक: ॥ ३१ ॥

Cuando los siete sabios celestiales (Saptarṣi) transitan por la mansión lunar Maghā, comienza la era de Kali; su duración es de mil doscientos años de los devas.

Verse 32

यदा मघाभ्यो यास्यन्ति पूर्वाषाढां महर्षय: । तदा नन्दात् प्रभृत्येष कलिर्वृद्धिं गमिष्यति ॥ ३२ ॥

Cuando los grandes sabios pasen de Maghā a Pūrvāsāḍhā, entonces, desde el rey Nanda y su linaje, Kali crecerá hasta alcanzar su plena fuerza.

Verse 33

यस्मिन् कृष्णो दिवं यातस्तस्मिन्नेव तदाहनि । प्रतिपन्नं कलियुगमिति प्राहु: पुराविद: ॥ ३३ ॥

Los conocedores del pasado declaran que, en el mismo día en que el Señor Śrī Kṛṣṇa partió al mundo espiritual, comenzó la influencia de Kali-yuga.

Verse 34

दिव्याब्दानां सहस्रान्ते चतुर्थे तु पुन: कृतम् । भविष्यति तदा नृणां मन आत्मप्रकाशकम् ॥ ३४ ॥

Tras mil años celestiales de Kali-yuga, al concluir su cuarta parte, volverá a manifestarse Kṛta-yuga (Satya-yuga); entonces la mente de los hombres brillará por sí misma.

Verse 35

इत्येष मानवो वंशो यथा सङ्ख्यायते भुवि । तथा विट्‌शूद्रविप्राणां तास्ता ज्ञेया युगे युगे ॥ ३५ ॥

Así he descrito la dinastía real de Manu, tal como se conoce en esta tierra. Del mismo modo, puede estudiarse la historia de los vaiśyas, śūdras y brāhmaṇas en cada era.

Verse 36

एतेषां नामलिङ्गानां पुरुषाणां महात्मनाम् । कथामात्रावशिष्टानां कीर्तिरेव स्थिता भुवि ॥ ३६ ॥

Estas grandes almas hoy se conocen sólo por sus nombres y señales. Han quedado únicamente en relatos del pasado, y en la tierra permanece tan sólo su fama.

Verse 37

देवापि: शान्तनोर्भ्राता मरुश्चेक्ष्वाकुवंशज: । कलापग्राम आसाते महायोगबलान्वितौ ॥ ३७ ॥

Devāpi, hermano de Mahārāja Śāntanu, y Maru, descendiente de Ikṣvāku, ambos dotados de gran poder yóguico, viven aún hoy en la aldea de Kalāpa.

Verse 38

ताविहैत्य कलेरन्ते वासुदेवानुशिक्षितौ । वर्णाश्रमयुतं धर्मं पूर्ववत् प्रथयिष्यत: ॥ ३८ ॥

Al final de la era de Kali, esos dos reyes, instruidos directamente por Vāsudeva, regresarán y restablecerán en la sociedad humana el dharma eterno, con las divisiones de varṇa y āśrama, tal como antes.

Verse 39

कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश्चेति चतुर्युगम् । अनेन क्रमयोगेन भुवि प्राणिषु वर्तते ॥ ३९ ॥

El ciclo de cuatro eras—Satya, Tretā, Dvāpara y Kali—prosigue sin cesar entre los seres de esta tierra, repitiendo el mismo orden.

Verse 40

राजन्नेते मया प्रोक्ता नरदेवास्तथापरे । भूमौ ममत्वं कृत्वान्ते हित्वेमां निधनं गता: ॥ ४० ॥

Oh rey Parīkṣit, todos esos reyes que he descrito, y también los demás, llegan a esta tierra aferrándose al “mío”; pero al final han de abandonarla y encontrar su destrucción.

Verse 41

कृमिविड्भस्मसंज्ञान्ते राजनाम्नोऽपि यस्य च । भूतध्रुक् तत्कृते स्वार्थं किं वेद निरयो यत: ॥ ४१ ॥

Aunque ahora el cuerpo lleve el título de “rey”, al final su nombre será “gusanos”, “excremento” o “cenizas”. ¿Qué puede saber de su verdadero bien quien hiere a los seres vivos por causa del cuerpo, si sus actos lo conducen únicamente al infierno?

Verse 42

कथं सेयमखण्डा भू: पूर्वैर्मे पुरुषैर्धृता । मत्पुत्रस्य च पौत्रस्य मत्पूर्वा वंशजस्य वा ॥ ४२ ॥

El rey materialista piensa: “Esta tierra sin límites fue sostenida por mis antepasados y ahora está bajo mi soberanía. ¿Cómo podré disponer que permanezca en manos de mis hijos, nietos y demás descendientes?”

Verse 43

तेजोऽबन्नमयं कायं गृहीत्वात्मतयाबुधा: । महीं ममतया चोभौ हित्वान्तेऽदर्शनं गता: ॥ ४३ ॥

Los necios toman por “yo” este cuerpo hecho de tierra, agua y fuego, y por “mío” a la tierra; pero al final todos abandonan tanto el cuerpo como la tierra y desaparecen de la vista.

Verse 44

ये ये भूपतयो राजन् भुञ्जते भुवमोजसा । कालेन ते कृता: सर्वे कथामात्रा: कथासु च ॥ ४४ ॥

Mi querido rey Parīkṣit, todos esos reyes que intentaron gozar de la tierra por su propia fuerza fueron reducidos por el poder del tiempo a ser sólo relatos en las historias.