Adhyaya 12

Verse 1

सूत उवाच नमो धर्माय महते नम: कृष्णाय वेधसे । ब्रह्मणेभ्यो नमस्कृत्य धर्मान् वक्ष्ये सनातनान् ॥ १ ॥

Dijo Sūta: Mis reverencias al gran dharma, el servicio devocional; mis reverencias al Señor Kṛṣṇa, el supremo creador; y, tras rendir homenaje a los brāhmaṇas, describiré ahora los principios eternos de la religión.

Verse 2

एतद् व: कथितं विप्रा विष्णोश्चरितमद्भ‍ुतम् । भवद्भ‍िर्यदहं पृष्टो नराणां पुरुषोचितम् ॥ २ ॥

Oh vipras, tal como me lo preguntasteis, os he narrado las maravillosas hazañas del Señor Viṣṇu. Escuchar tales relatos es, en verdad, la ocupación digna de quien es realmente humano.

Verse 3

अत्र सङ्कीर्तित: साक्षात् सर्वपापहरो हरि: । नारायणो हृषीकेशो भगवान् सात्वतां पति: ॥ ३ ॥

Esta obra glorifica plenamente al propio Hari, quien elimina todas las reacciones pecaminosas de Sus devotos. El Señor es ensalzado como Nārāyaṇa, Hṛṣīkeśa y el Bhagavān, Señor de los Sātvatas.

Verse 4

अत्र ब्रह्म परं गुह्यं जगत: प्रभवाप्ययम् । ज्ञानं च तदुपाख्यानं प्रोक्तं विज्ञानसंयुतम् ॥ ४ ॥

Aquí se describe el misterio secreto del Brahman Supremo, causa del surgimiento y la disolución de este universo. También se expone el conocimiento divino de Él, el método para cultivarlo y la realización trascendental que se alcanza.

Verse 5

भक्तियोग: समाख्यातो वैराग्यं च तदाश्रयम् । पारीक्षितमुपाख्यानं नारदाख्यानमेव च ॥ ५ ॥

Aquí se enseña el bhakti-yoga y el vairāgya, la renuncia que se apoya en él. También se narran la historia del Mahārāja Parīkṣit y el relato del sabio Nārada.

Verse 6

प्रायोपवेशो राजर्षेर्विप्रशापात् परीक्षित: । शुकस्य ब्रह्मर्षभस्य संवादश्च परीक्षित: ॥ ६ ॥

También se describe cómo el santo rey Parīkṣit, por la maldición del hijo de un brāhmaṇa, se sentó en prāyopaveśa, ayunando hasta la muerte. Y se narran los diálogos entre Parīkṣit y Śukadeva Gosvāmī, el mejor de los brāhmaṇas.

Verse 7

योगधारणयोत्क्रान्ति: संवादो नारदाजयो: । अवतारानुगीतं च सर्ग: प्राधानिकोऽग्रत: ॥ ७ ॥

El Bhāgavatam explica cómo alcanzar la liberación en el momento de la muerte mediante la dhāraṇā, la meditación fija del yoga. Contiene también el diálogo entre Nārada y Brahmā, la enumeración de los avatāras del Señor Supremo y la creación progresiva del universo desde la pradhāna no manifestada.

Verse 8

विदुरोद्धवसंवाद: क्षत्तृमैत्रेययोस्तत: । पुराणसंहिताप्रश्न‍ो महापुरुषसंस्थिति: ॥ ८ ॥

Esta escritura relata también los diálogos de Vidura con Uddhava y luego con Maitreya. Incluye preguntas sobre el contenido de este Purāṇa y cómo, en el pralaya, la creación se recoge y concluye dentro del cuerpo del Mahāpuruṣa, el Señor Supremo.

Verse 9

तत: प्राकृतिक: सर्ग: सप्त वैकृतिकाश्च ये । ततो ब्रह्माण्डसम्भूतिर्वैराज: पुरुषो यत: ॥ ९ ॥

Luego se describe plenamente la creación producida por la agitación de las modalidades de la naturaleza material, las siete etapas de evolución por transformación de los elementos y la formación del huevo universal, del cual surge la Forma Cósmica del Señor Supremo, el Virāṭ (Vairāja) Puruṣa.

Verse 10

कालस्य स्थूलसूक्ष्मस्य गति: पद्मसमुद्भ‍व: । भुव उद्धरणेऽम्भोधेर्हिरण्याक्षवधो यथा ॥ १० ॥

Otros temas incluyen los movimientos sutiles y burdos del tiempo, el surgimiento del loto del ombligo de Garbhodakaśāyī Viṣṇu, y la muerte del demonio Hiraṇyākṣa cuando la Tierra fue rescatada del Océano Garbhodaka.

Verse 11

ऊर्ध्वतिर्यगवाक्सर्गो रुद्रसर्गस्तथैव च । अर्धनारीश्वरस्याथ यत: स्वायम्भुवो मनु: ॥ ११ ॥

El Bhāgavatam también describe la creación de los semidioses, los animales y las especies demoníacas; el nacimiento del Señor Rudra; y la aparición de Svāyambhuva Manu a partir del Īśvara Ardhanārīśvara, mitad hombre y mitad mujer.

Verse 12

शतरूपा च या स्त्रीणामाद्या प्रकृतिरुत्तमा । सन्तानो धर्मपत्नीनां कर्दमस्य प्रजापते: ॥ १२ ॥

También se relata la aparición de la primera mujer, Śatarūpā, excelsa consorte de Manu, y la descendencia de las virtuosas esposas de Prajāpati Kardama.

Verse 13

अवतारो भगवत: कपिलस्य महात्मन: । देवहूत्याश्च संवाद: कपिलेन च धीमता ॥ १३ ॥

El Bhāgavatam describe la encarnación del Señor Supremo como el excelso sabio Kapila y registra el diálogo entre ese ser sumamente erudito y Su madre, Devahūti.

Verse 14

नवब्रह्मसमुत्पत्तिर्दक्षयज्ञविनाशनम् । ध्रुवस्य चरितं पश्चात्पृथो: प्राचीनबर्हिष: ॥ १४ ॥ नारदस्य च संवादस्तत: प्रैयव्रतं द्विजा: । नाभेस्ततोऽनु चरितमृषभस्य भरतस्य च ॥ १५ ॥

Aquí se describen la descendencia de los nueve grandes brāhmaṇas, la destrucción del sacrificio de Dakṣa y la historia de Dhruva Mahārāja; después, las historias del rey Pṛthu y del rey Prācīnabarhi, el diálogo entre Prācīnabarhi y Nārada, y la vida de Mahārāja Priyavrata. Luego, oh brāhmaṇas, el Bhāgavatam narra también el carácter y las obras del rey Nābhi, del Señor Ṛṣabha y del rey Bharata.

Verse 15

नवब्रह्मसमुत्पत्तिर्दक्षयज्ञविनाशनम् । ध्रुवस्य चरितं पश्चात्पृथो: प्राचीनबर्हिष: ॥ १४ ॥ नारदस्य च संवादस्तत: प्रैयव्रतं द्विजा: । नाभेस्ततोऽनु चरितमृषभस्य भरतस्य च ॥ १५ ॥

Aquí se describen la descendencia de los nueve grandes brāhmaṇas, la destrucción del sacrificio de Dakṣa y la historia de Dhruva Mahārāja; después, las historias del rey Pṛthu y del rey Prācīnabarhi, el diálogo entre Prācīnabarhi y Nārada, y la vida de Mahārāja Priyavrata. Luego, oh brāhmaṇas, el Bhāgavatam narra también el carácter y las obras del rey Nābhi, del Señor Ṛṣabha y del rey Bharata.

Verse 16

द्वीपवर्षसमुद्राणां गिरिनद्युपवर्णनम् । ज्योतिश्चक्रस्य संस्थानं पातालनरकस्थिति: ॥ १६ ॥

El Bhāgavatam ofrece una descripción detallada de los continentes, regiones, océanos, montañas y ríos de la tierra. También describe la disposición de la esfera celeste y las condiciones de las regiones subterráneas y de los infiernos.

Verse 17

दक्षजन्म प्रचेतोभ्यस्तत्पुत्रीणां च सन्तति: । यतो देवासुरनरास्तिर्यङ्‌नगखगादय: ॥ १७ ॥

Se describe el renacimiento de Prajāpati Dakṣa como hijo de los Pracetās, y la descendencia de las hijas de Dakṣa, de la cual surgieron las razas de los devas, los asuras, los seres humanos, los animales, las serpientes, las aves y demás. Todo ello se relata aquí.

Verse 18

त्वाष्ट्रस्य जन्म निधनं पुत्रयोश्च दितेर्द्विजा: । दैत्येश्वरस्य चरितं प्रह्लादस्य महात्मन: ॥ १८ ॥

Oh brāhmaṇas, también se relatan el nacimiento y la muerte de Vṛtrāsura, y los nacimientos y muertes de los hijos de Diti, Hiraṇyākṣa e Hiraṇyakaśipu, así como la historia de Prahlāda, el alma excelsa, el más grande entre los descendientes de Diti.

Verse 19

मन्वन्तरानुकथनं गजेन्द्रस्य विमोक्षणम् । मन्वन्तरावताराश्च विष्णोर्हयशिरादय: ॥ १९ ॥

También se describen los reinados de cada Manu, la liberación de Gajendra y las encarnaciones especiales de Śrī Viṣṇu en cada manvantara, como Hayaśīrṣa y otras.

Verse 20

कौर्मं मात्स्यं नारसिंहं वामनं च जगत्पते: । क्षीरोदमथनं तद्वदमृतार्थे दिवौकसाम् ॥ २० ॥

El Bhāgavatam narra también las manifestaciones del Señor del universo como Kūrma, Matsya, Narasiṁha y Vāmana, y el batido del Océano de Leche por los devas para obtener el néctar de inmortalidad.

Verse 21

देवासुरमहायुद्धं राजवंशानुकीर्तनम् । इक्ष्वाकुजन्म तद्वंश: सुद्युम्नस्य महात्मन: ॥ २१ ॥

En esta obra se presenta el relato de la gran guerra entre devas y asuras, la descripción ordenada de las dinastías reales, y las narraciones del nacimiento de Ikṣvāku, su linaje y el linaje del piadoso Sudyumna.

Verse 22

इलोपाख्यानमत्रोक्तं तारोपाख्यानमेव च । सूर्यवंशानुकथनं शशादाद्या नृगादय: ॥ २२ ॥

Aquí se relatan también las historias de Ilā y de Tārā, y la descripción de los descendientes de la dinastía solar, incluyendo reyes como Śaśāda y Nṛga.

Verse 23

सौकन्यं चाथ शर्याते: ककुत्स्थस्य च धीमत: । खट्‌वाङ्गस्य च मान्धातु: सौभरे: सगरस्य च ॥ २३ ॥

Se narran asimismo las historias de Sukanyā, Śaryāti, el sabio Kakutstha, Khaṭvāṅga, Māndhātā, Saubhari y Sagara.

Verse 24

रामस्य कोशलेन्द्रस्य चरितं किल्बिषापहम् । निमेरङ्गपरित्यागो जनकानां च सम्भव: ॥ २४ ॥

El Śrīmad-Bhāgavatam narra las santificadoras hazañas del Señor Śrī Rāmacandra, rey de Kośala, que destruyen el pecado. También explica cómo el rey Nimi abandonó su cuerpo y menciona el surgimiento de los descendientes del rey Janaka.

Verse 25

रामस्य भार्गवेन्द्रस्य नि:क्षत्रीकरणं भुव: । ऐलस्य सोमवंशस्य ययातेर्नहुषस्य च ॥ २५ ॥ दौष्मन्तेर्भरतस्यापि शान्तनोस्तत्सुतस्य च । ययातेर्ज्येष्ठपुत्रस्य यदोर्वंशोऽनुकीर्तित: ॥ २६ ॥

El Śrīmad-Bhāgavatam describe cómo el Señor Paraśurāma, el más grande de los descendientes de Bhṛgu, exterminó a los kṣatriyas de la faz de la tierra. También relata las vidas de reyes gloriosos de la dinastía lunar —Aila, Yayāti, Nahuṣa, Bharata hijo de Duṣmanta, Śāntanu y su hijo Bhīṣma— y canta la gran dinastía fundada por Yadu, el primogénito de Yayāti.

Verse 26

रामस्य भार्गवेन्द्रस्य नि:क्षत्रीकरणं भुव: । ऐलस्य सोमवंशस्य ययातेर्नहुषस्य च ॥ २५ ॥ दौष्मन्तेर्भरतस्यापि शान्तनोस्तत्सुतस्य च । ययातेर्ज्येष्ठपुत्रस्य यदोर्वंशोऽनुकीर्तित: ॥ २६ ॥

El Śrīmad-Bhāgavatam describe cómo el Señor Paraśurāma, el más grande de los descendientes de Bhṛgu, exterminó a los kṣatriyas de la faz de la tierra. También relata las vidas de reyes gloriosos de la dinastía lunar —Aila, Yayāti, Nahuṣa, Bharata hijo de Duṣmanta, Śāntanu y su hijo Bhīṣma— y canta la gran dinastía fundada por Yadu, el primogénito de Yayāti.

Verse 27

यत्रावतीर्णो भगवान् कृष्णाख्यो जगदीश्वर: । वसुदेवगृहे जन्म ततो वृद्धिश्च गोकुले ॥ २७ ॥

Se describe con detalle cómo Bhagavān Śrī Kṛṣṇa, Señor del universo, descendió en la dinastía de Yadu, cómo nació en la casa de Vasudeva y cómo después creció en Gokula.

Verse 28

तस्य कर्माण्यपाराणि कीर्तितान्यसुरद्विष: । पूतनासुपय:पानं शकटोच्चाटनं शिशो: ॥ २८ ॥ तृणावर्तस्य निष्पेषस्तथैव बकवत्सयो: । अघासुरवधो धात्रा वत्सपालावगूहनम् ॥ २९ ॥

También se glorifican los innumerables pasatiempos de Śrī Kṛṣṇa, enemigo de los asura: al succionar el aliento vital de Pūtanā junto con su leche, al destrozar el carro, al aplastar a Tṛṇāvarta, al matar a Bakāsura y Vatsāsura, al dar muerte a Aghāsura, y el pasatiempo en que Dhātā Brahmā ocultó en una cueva a los terneros y a los amigos vaqueros.

Verse 29

तस्य कर्माण्यपाराणि कीर्तितान्यसुरद्विष: । पूतनासुपय:पानं शकटोच्चाटनं शिशो: ॥ २८ ॥ तृणावर्तस्य निष्पेषस्तथैव बकवत्सयो: । अघासुरवधो धात्रा वत्सपालावगूहनम् ॥ २९ ॥

También se glorifican los innumerables pasatiempos de Śrī Kṛṣṇa, enemigo de los asuras: al mamar, arrebató la vida de Pūtanā junto con su leche; quebró el carro; aplastó a Tṛṇāvarta; dio muerte a Bakāsura, Vatsāsura y Aghāsura; y realizó la lila cuando Brahmā ocultó en una cueva a los terneros y a los amigos vaqueros.

Verse 30

धेनुकस्य सहभ्रातु: प्रलम्बस्य च सङ्‍क्षय: । गोपानां च परित्राणं दावाग्ने: परिसर्पत: ॥ ३० ॥

El Bhāgavatam narra cómo Śrī Kṛṣṇa y Śrī Balarāma dieron muerte a Dhenukāsura y a sus compañeros, cómo Balarāma destruyó a Pralambāsura, y cómo Kṛṣṇa salvó a los muchachos pastores del voraz incendio del bosque que los había cercado.

Verse 31

दमनं कालियस्याहेर्महाहेर्नन्दमोक्षणम् । व्रतचर्या तु कन्यानां यत्र तुष्टोऽच्युतो व्रतै: ॥ ३१ ॥ प्रसादो यज्ञपत्नीभ्यो विप्राणां चानुतापनम् । गोवर्धनोद्धारणं च शक्रस्य सुरभेरथ ॥ ३२ ॥ यज्ञाभिषेक: कृष्णस्य स्त्रीभि: क्रीडा च रात्रिषु । शङ्खचूडस्य दुर्बुद्धेर्वधोऽरिष्टस्य केशिन: ॥ ३३ ॥

Se relatan con amplitud: el castigo de la serpiente Kāliya; el rescate de Nanda Mahārāja de una gran serpiente; los severos votos de las jóvenes gopīs que complacieron a Acyuta; la misericordia hacia las esposas de los brāhmaṇas y el arrepentimiento de los brāhmaṇas; el alzamiento del Govardhana y luego la adoración y el abhiṣeka realizados por Indra y la vaca Surabhi; los pasatiempos nocturnos con las gopīs; y la muerte de los necios demonios Śaṅkhacūḍa, Ariṣṭa y Keśī.

Verse 32

दमनं कालियस्याहेर्महाहेर्नन्दमोक्षणम् । व्रतचर्या तु कन्यानां यत्र तुष्टोऽच्युतो व्रतै: ॥ ३१ ॥ प्रसादो यज्ञपत्नीभ्यो विप्राणां चानुतापनम् । गोवर्धनोद्धारणं च शक्रस्य सुरभेरथ ॥ ३२ ॥ यज्ञाभिषेक: कृष्णस्य स्त्रीभि: क्रीडा च रात्रिषु । शङ्खचूडस्य दुर्बुद्धेर्वधोऽरिष्टस्य केशिन: ॥ ३३ ॥

Se relatan con amplitud: el castigo de la serpiente Kāliya; el rescate de Nanda Mahārāja de una gran serpiente; los severos votos de las jóvenes gopīs que complacieron a Acyuta; la misericordia hacia las esposas de los brāhmaṇas y el arrepentimiento de los brāhmaṇas; el alzamiento del Govardhana y luego la adoración y el abhiṣeka realizados por Indra y la vaca Surabhi; los pasatiempos nocturnos con las gopīs; y la muerte de los necios demonios Śaṅkhacūḍa, Ariṣṭa y Keśī.

Verse 33

दमनं कालियस्याहेर्महाहेर्नन्दमोक्षणम् । व्रतचर्या तु कन्यानां यत्र तुष्टोऽच्युतो व्रतै: ॥ ३१ ॥ प्रसादो यज्ञपत्नीभ्यो विप्राणां चानुतापनम् । गोवर्धनोद्धारणं च शक्रस्य सुरभेरथ ॥ ३२ ॥ यज्ञाभिषेक: कृष्णस्य स्त्रीभि: क्रीडा च रात्रिषु । शङ्खचूडस्य दुर्बुद्धेर्वधोऽरिष्टस्य केशिन: ॥ ३३ ॥

Se relatan con amplitud: el castigo de la serpiente Kāliya; el rescate de Nanda Mahārāja de una gran serpiente; los severos votos de las jóvenes gopīs que complacieron a Acyuta; la misericordia hacia las esposas de los brāhmaṇas y el arrepentimiento de los brāhmaṇas; el alzamiento del Govardhana y luego la adoración y el abhiṣeka realizados por Indra y la vaca Surabhi; los pasatiempos nocturnos con las gopīs; y la muerte de los necios demonios Śaṅkhacūḍa, Ariṣṭa y Keśī.

Verse 34

अक्रूरागमनं पश्चात् प्रस्थानं रामकृष्णयो: । व्रजस्त्रीणां विलापश्च मथुरालोकनं तत: ॥ ३४ ॥

El Bhāgavatam describe la llegada de Akrūra, la posterior partida de Śrī Kṛṣṇa y Balarāma de Vraja, el lamento de las gopīs de Vraja y, después, la visita a Mathurā.

Verse 35

गजमुष्टिकचाणूरकंसादीनां तथा वध: । मृतस्यानयनं सूनो: पुन: सान्दीपनेर्गुरो: ॥ ३५ ॥

También se narra cómo Kṛṣṇa y Balarāma dieron muerte al elefante Kuvalayāpīḍa, a los luchadores Muṣṭika y Cāṇūra, y a Kaṁsa y otros asuras, y cómo Kṛṣṇa devolvió a la vida al hijo muerto de Su maestro espiritual, el sabio Sāndīpani.

Verse 36

मथुरायां निवसता यदुचक्रस्य यत्प्रियम् । कृतमुद्धवरामाभ्यां युतेन हरिणा द्विजा: ॥ ३६ ॥

Oh brāhmaṇas, esta escritura relata cómo el Señor Hari, residiendo en Mathurā en compañía de Uddhava y Balarāma, realizó līlās para complacer al linaje de los Yadu.

Verse 37

जरासन्धसमानीतसैन्यस्य बहुशो वध: । घातनं यवनेन्द्रस्य कुशस्थल्या निवेशनम् ॥ ३७ ॥

También se describe la aniquilación repetida de los numerosos ejércitos traídos por Jarāsandha, la muerte del rey bárbaro Kālayavana y el establecimiento de la ciudad de Dvārakā en Kuśasthalī.

Verse 38

आदानं पारिजातस्य सुधर्माया: सुरालयात् । रुक्‍मिण्या हरणं युद्धे प्रमथ्य द्विषतो हरे: ॥ ३८ ॥

Esta obra también describe cómo el Señor Kṛṣṇa trajo del cielo el árbol pārijāta y el salón de asambleas Sudharmā, y cómo raptó a Rukmiṇī al derrotar en batalla a todos Sus rivales.

Verse 39

हरस्य जृम्भणं युद्धे बाणस्य भुजकृन्तनम् । प्राग्ज्योतिषपतिं हत्वा कन्यानां हरणं च यत् ॥ ३९ ॥

Aquí se narra cómo, en la batalla contra Bāṇāsura, el Señor Śrī Kṛṣṇa venció a Śiva haciéndole bostezar, cercenó los brazos de Bāṇāsura, dio muerte al señor de Prāgjyotiṣapura y rescató a las jóvenes princesas cautivas en esa ciudad.

Verse 40

चैद्यपौण्ड्रकशाल्वानां दन्तवक्रस्य दुर्मते: । शम्बरो द्विविद: पीठो मुर: पञ्चजनादय: ॥ ४० ॥ माहात्म्यं च वधस्तेषां वाराणस्याश्च दाहनम् । भारावतरणं भूमेर्निमित्तीकृत्य पाण्डवान् ॥ ४१ ॥

Se describen el poder y la muerte del rey de Cedi, de Pauṇḍraka, Śālva, el necio Dantavakra, así como de Śambara, Dvivida, Pīṭha, Mura, Pañcajana y otros demonios; también cómo Vārāṇasī fue reducida a cenizas. El Bhāgavatam relata además cómo el Señor Kṛṣṇa alivió la carga de la tierra, tomando a los Pāṇḍavas como instrumento en la guerra de Kurukṣetra.

Verse 41

चैद्यपौण्ड्रकशाल्वानां दन्तवक्रस्य दुर्मते: । शम्बरो द्विविद: पीठो मुर: पञ्चजनादय: ॥ ४० ॥ माहात्म्यं च वधस्तेषां वाराणस्याश्च दाहनम् । भारावतरणं भूमेर्निमित्तीकृत्य पाण्डवान् ॥ ४१ ॥

Se describen el poder y la muerte del rey de Cedi, de Pauṇḍraka, Śālva, el necio Dantavakra, así como de Śambara, Dvivida, Pīṭha, Mura, Pañcajana y otros demonios; también cómo Vārāṇasī fue reducida a cenizas. El Bhāgavatam relata además cómo el Señor Kṛṣṇa alivió la carga de la tierra, tomando a los Pāṇḍavas como instrumento en la guerra de Kurukṣetra.

Verse 42

विप्रशापापदेशेन संहार: स्वकुलस्य च । उद्धवस्य च संवादो वसुदेवस्य चाद्भ‍ुत: ॥ ४२ ॥ यत्रात्मविद्या ह्यखिला प्रोक्ता धर्मविनिर्णय: । ततो मर्त्यपरित्याग आत्मयोगानुभावत: ॥ ४३ ॥

Aquí se cuenta cómo, con el pretexto de la maldición de los brāhmaṇas, el Señor retiró a su propia dinastía; la asombrosa conversación de Vasudeva con Nārada; y el diálogo entre Uddhava y Kṛṣṇa, donde se expone por completo la ciencia del ser y se esclarecen los principios del dharma. Luego, por el poder de su propio yoga, Śrī Kṛṣṇa abandonó este mundo mortal: todo ello lo narra el Bhāgavatam.

Verse 43

विप्रशापापदेशेन संहार: स्वकुलस्य च । उद्धवस्य च संवादो वसुदेवस्य चाद्भ‍ुत: ॥ ४२ ॥ यत्रात्मविद्या ह्यखिला प्रोक्ता धर्मविनिर्णय: । ततो मर्त्यपरित्याग आत्मयोगानुभावत: ॥ ४३ ॥

Aquí se cuenta cómo, con el pretexto de la maldición de los brāhmaṇas, el Señor retiró a su propia dinastía; la asombrosa conversación de Vasudeva con Nārada; y el diálogo entre Uddhava y Kṛṣṇa, donde se expone por completo la ciencia del ser y se esclarecen los principios del dharma. Luego, por el poder de su propio yoga, Śrī Kṛṣṇa abandonó este mundo mortal: todo ello lo narra el Bhāgavatam.

Verse 44

युगलक्षणवृत्तिश्च कलौ नृणामुपप्लव: । चतुर्विधश्च प्रलय उत्पत्तिस्त्रिविधा तथा ॥ ४४ ॥

Esta obra describe también las características y conductas de los hombres en las distintas eras, el caos del Kali-yuga, las cuatro clases de disolución y las tres clases de creación.

Verse 45

देहत्यागश्च राजर्षेर्विष्णुरातस्य धीमत: । शाखाप्रणयनमृषेर्मार्कण्डेयस्य सत्कथा । महापुरुषविन्यास: सूर्यस्य जगदात्मन: ॥ ४५ ॥

Aquí se relata también la partida del sabio y santo rey Viṣṇurāta (Parīkṣit), se explica cómo Vyāsadeva difundió las ramas de los Vedas, se narra la piadosa historia del Ṛṣi Mārkaṇḍeya, y se describe con detalle la disposición de la forma universal del Señor y Su forma como el sol, alma del universo.

Verse 46

इति चोक्तं द्विजश्रेष्ठा यत्पृष्टोऽहमिहास्मि व: । लीलावतारकर्माणि कीर्तितानीह सर्वश: ॥ ४६ ॥

Así, oh mejores de los brāhmaṇas, he explicado aquí lo que me preguntasteis. Esta obra ha glorificado plenamente las actividades de los avatāras de pasatiempo del Señor.

Verse 47

पतित: स्खलितश्चार्त: क्षुत्त्वा वा विवशो गृणन् । हरये नम इत्युच्चैर्मुच्यते सर्वपातकात् ॥ ४७ ॥

Aun al caer, resbalar, sufrir dolor o estornudar, si alguien, sin querer, clama en voz alta: «¡Reverencias al Señor Hari!», queda liberado de todas las reacciones pecaminosas.

Verse 48

सङ्कीर्त्यमानो भगवाननन्त: श्रुतानुभावो व्यसनं हि पुंसाम् । प्रविश्य चित्तं विधुनोत्यशेषं यथा तमोऽर्कोऽभ्रमिवातिवात: ॥ ४८ ॥

Cuando se glorifica debidamente al Señor infinito, o incluso cuando se oye hablar de Su poder, Él mismo entra en el corazón y sacude toda desventura, como el sol disipa la oscuridad o como un viento impetuoso ahuyenta las nubes.

Verse 49

मृषा गिरस्ता ह्यसतीरसत्कथा न कथ्यते यद् भगवानधोक्षज: । तदेव सत्यं तदुहैव मङ्गलं तदेव पुण्यं भगवद्गुणोदयम् ॥ ४९ ॥

Las palabras que no describen al Bhagavān Adhokṣaja y tratan sólo asuntos pasajeros son falsas e inútiles. Verdaderas, auspiciosas y meritorias son únicamente las palabras que manifiestan las cualidades trascendentales del Señor Supremo.

Verse 50

तदेव रम्यं रुचिरं नवं नवं तदेव शश्वन्मनसो महोत्सवम् । तदेव शोकार्णवशोषणं नृणां यदुत्तम:श्लोकयशोऽनुगीयते ॥ ५० ॥

Cantar la gloria del Uttamaḥśloka es encantador, sabroso y siempre nuevo. Es un festival perpetuo para la mente y seca el océano de la aflicción humana.

Verse 51

न यद् वचश्चित्रपदं हरेर्यशो जगत्पवित्रं प्रगृणीत कर्हिचित् । तद् ध्वाङ्‍क्षतीर्थं न तु हंससेवितं यत्राच्युतस्तत्र हि साधवोऽमला: ॥ ५१ ॥

Las palabras, por más bellamente adornadas que estén, si jamás glorifican la fama de Hari, purificador del universo, son como un lugar de peregrinación para cuervos, no frecuentado por cisnes. Donde está Acyuta, allí moran los santos puros.

Verse 52

तद्वाग्विसर्गो जनताघसम्प्लवो यस्मिन् प्रतिश्लोकमबद्धवत्यपि । नामान्यनन्तस्य यशोऽङ्कितानि य- च्छृण्वन्ति गायन्ति गृणन्ति साधव: ॥ ५२ ॥

En cambio, la literatura marcada con los nombres y la fama del Infinito, aunque cada verso esté imperfectamente compuesto, es una creación distinta: un torrente que arrastra los pecados de la gente. Los santos purificados la escuchan, la cantan y la aceptan.

Verse 53

नैष्कर्म्यमप्यच्युतभाववर्जितं न शोभते ज्ञानमलं निरञ्जनम् । कुत: पुन: शश्वदभद्रमीश्वरे न ह्यर्पितं कर्म यदप्यनुत्तमम् ॥ ५३ ॥

Aun el naiṣkarmya, si carece de bhāva hacia Acyuta, no luce; y el conocimiento puro e inmaculado tampoco resplandece sin conciencia del Señor. ¿Qué decir entonces de las obras, por más excelentes que sean, si no se ofrecen en servicio devocional a Īśvara?

Verse 54

यश:श्रियामेव परिश्रम: परो वर्णाश्रमाचारतप:श्रुतादिषु । अविस्मृति: श्रीधरपादपद्मयो- र्गुणानुवादश्रवणादरादिभि: ॥ ५४ ॥

El gran esfuerzo en los deberes del varṇāśrama, en las austeridades y en oír los Vedas culmina, por lo común, sólo en fama y opulencia mundanas. Pero quien, con respeto y atención, escucha la recitación de las cualidades trascendentales de Śrīdhara, el esposo de Lakṣmī, alcanza el no-olvido de Sus pies de loto.

Verse 55

अविस्मृति: कृष्णपदारविन्दयो: क्षिणोत्यभद्राणि च शं तनोति । सत्त्वस्य शुद्धिं परमात्मभक्तिं ज्ञानं च विज्ञानविरागयुक्तम् ॥ ५५ ॥

El recuerdo incesante de los pies de loto de Kṛṣṇa destruye todo lo inauspicioso y otorga el bien supremo. Purifica el corazón y concede bhakti al Paramātmā, junto con conocimiento enriquecido por realización y desapego.

Verse 56

यूयं द्विजाग्र्या बत भूरिभागा यच्छश्वदात्मन्यखिलात्मभूतम् । नारायणं देवमदेवमीश- मजस्रभावा भजताविवेश्य ॥ ५६ ॥

Oh, brāhmaṇas eminentes, sois en verdad muy afortunados, pues ya habéis colocado en vuestro corazón a Śrī Nārāyaṇa—la Suprema Personalidad de Dios, el controlador supremo y el Alma última de todo lo existente, más allá de quien no hay otro dios. Con amor inquebrantable, os ruego que Lo adoréis.

Verse 57

अहं च संस्मारित आत्मतत्त्वं श्रुतं पुरा मे परमर्षिवक्त्रात् । प्रायोपवेशे नृपते: परीक्षित: सदस्यृषीणां महतां च श‍ृण्वताम् ॥ ५७ ॥

Yo también he sido ahora plenamente recordado de la ciencia de Dios, que antes escuché de la boca del gran sabio Śukadeva Gosvāmī. Estuve presente en la asamblea de grandes ṛṣis que lo oyeron hablar al rey Parīkṣit, mientras el monarca ayunaba hasta la muerte.

Verse 58

एतद्व: कथितं विप्रा: कथनीयोरुकर्मण: । माहात्म्यं वासुदेवस्य सर्वाशुभविनाशनम् ॥ ५८ ॥

Oh vipras, así os he narrado las glorias de Vāsudeva, cuyas extraordinarias obras son dignas de ser cantadas. Esta narración destruye todo lo inauspicioso.

Verse 59

य एतत् श्रावयेन्नित्यं यामक्षणमनन्यधी: । श्लोकमेकं तदर्धं वा पादं पादार्धमेव वा । श्रद्धावान् योऽनुश‍ृणुयात् पुनात्यात्मानमेव स: ॥ ५९ ॥

Quien, con atención inquebrantable, recita constantemente este Bhāgavatam a cada instante, y quien con fe escucha aunque sea un solo verso, medio verso, una línea o media línea, ciertamente purifica su propia alma.

Verse 60

द्वादश्यामेकादश्यां वा श‍ृण्वन्नायुष्यवान्भवेत् । पठत्यनश्न‍न् प्रयतस्पूतो भवति पातकात् ॥ ६० ॥

Quien escucha este Bhāgavatam en Ekādaśī o Dvādaśī obtiene larga vida; y quien lo recita con esmero mientras ayuna queda purificado de todas las reacciones pecaminosas.

Verse 61

पुष्करे मथुरायां च द्वारवत्यां यतात्मवान् । उपोष्य संहितामेतां पठित्वा मुच्यते भयात् ॥ ६१ ॥

En Puṣkara, Mathurā o Dvārakā, quien domina la mente, ayuna y estudia esta saṁhitā queda liberado de todo temor.

Verse 62

देवता मुनय: सिद्धा: पितरो मनवो नृपा: । यच्छन्ति कामान् गृणत: श‍ृण्वतो यस्य कीर्तनात् ॥ ६२ ॥

A quien glorifica este Purāṇa cantándolo o escuchándolo, los devas, los sabios, los Siddhas, los Pitṛs, los Manus y los reyes de la tierra le conceden todos los deseos.

Verse 63

ऋचो यजूंषि सामानि द्विजोऽधीत्यानुविन्दते । मधुकुल्या घृतकुल्या: पय:कुल्याश्च तत्फलम् ॥ ६३ ॥

El fruto que un dvija obtiene al estudiar los himnos del Ṛg, Yajur y Sāma Veda, ese mismo fruto lo obtiene al estudiar el Bhāgavatam: como si gozara de ríos de miel, ghee y leche.

Verse 64

पुराणसंहितामेतामधीत्य प्रयतो द्विज: । प्रोक्तं भगवता यत्तु तत्पदं परमं व्रजेत् ॥ ६४ ॥

El brāhmaṇa que, con disciplina, estudia esta compendiosa esencia de los Purāṇas, alcanza la morada suprema que el mismo Bhagavān ha descrito aquí.

Verse 65

विप्रोऽधीत्याप्नुयात् प्रज्ञां राजन्योदधिमेखलाम् । वैश्यो निधिपतित्वं च शूद्र: शुध्येत पातकात् ॥ ६५ ॥

Al estudiar el Śrīmad-Bhāgavatam, el brāhmaṇa obtiene inteligencia firme en bhakti; el rey alcanza soberanía sobre la tierra; el vaiśya adquiere gran tesoro; y el śūdra queda purificado de las reacciones pecaminosas.

Verse 66

कलिमलसंहतिकालनोऽखिलेशो हरिरितरत्र न गीयते ह्यभीक्ष्णम् । इह तु पुनर्भगवानशेषमूर्ति: परिपठितोऽनुपदं कथाप्रसङ्गै: ॥ ६६ ॥

Aunque Hari, Señor supremo que destruye la acumulación de impurezas del Kali-yuga, no es glorificado constantemente en otras obras, en este Śrīmad-Bhāgavatam el Bhagavān, con Sus innumerables formas personales, es descrito copiosa e incesantemente a través de múltiples narraciones.

Verse 67

तमहमजमनन्तमात्मतत्त्वं जगदुदयस्थितिसंयमात्मशक्तिम् । द्युपतिभिरजशक्रशङ्कराद्यै- र्दुरवसितस्तवमच्युतं नतोऽस्मि ॥ ६७ ॥

Me inclino ante el Alma Suprema, no nacida e infinita, cuya energía propia realiza la creación, el sostenimiento y la disolución del universo; ni Brahmā, ni Indra, ni Śaṅkara, ni los demás señores celestiales pueden sondear la gloria de ese infalible Acyuta.

Verse 68

उपचितनवशक्तिभि: स्व आत्म- न्युपरचितस्थिरजङ्गमालयाय । भगवत उपलब्धिमात्रधाम्ने सुरऋषभाय नम: सनातनाय ॥ ६८ ॥

Ofrezco mis reverencias al Bhagavān eterno, guía de los dioses, quien al desplegar Sus nueve energías materiales dispuso dentro de Sí mismo la morada de todos los seres móviles e inmóviles, y que permanece siempre en pura conciencia trascendental.

Verse 69

स्वसुखनिभृतचेतास्तद्वय‍ुदस्तान्यभावो- ऽप्यजितरुचिरलीलाकृष्टसारस्तदीयम् । व्यतनुत कृपया यस्तत्त्वदीपं पुराणं तमखिलवृजिनघ्नं व्याससूनुं नतोऽस्मि ॥ ६९ ॥

Ofrezco mis reverentes obeisancias a mi maestro espiritual, Śukadeva Gosvāmī, hijo de Vyāsadeva, quien destruye toda inauspiciosidad en el universo. Aunque al principio estaba absorto en la dicha de la realización del Brahman, viviendo en retiro y dejando toda otra conciencia, fue atraído por las dulces y encantadoras līlās del invencible Señor Śrī Kṛṣṇa; y por misericordia expuso este Purāṇa supremo, el Śrīmad-Bhāgavatam, lámpara de la Verdad Absoluta y relato de las obras del Señor.