Adhyaya 84

Verse 1

श्रीशुक उवाच श्रुत्वा पृथा सुबलपुत्र्यथ याज्ञसेनी माधव्यथ क्षितिपपत्न्‍य उत स्वगोप्य: । कृष्णेऽखिलात्मनि हरौ प्रणयानुबन्धं सर्वा विसिस्म्युरलमश्रुकलाकुलाक्ष्य: ॥ १ ॥

Śrī Śukadeva dijo: Al oír el profundo lazo de amor de las reinas hacia el Señor Kṛṣṇa, Hari, el Alma de todos los seres, Pṛthā, Gāndhārī, Draupadī, Subhadrā, las esposas de otros reyes y las gopīs quedaron maravilladas; sus ojos se colmaron de lágrimas.

Verse 2

इति सम्भाषमाणासु स्‍त्रीभि: स्‍त्रीषु नृभिर्नृषु । आययुर्मुनयस्तत्र कृष्णरामदिद‍ृक्षया ॥ २ ॥ द्वैपायनो नारदश्च च्यवनो देवलोऽसित: । विश्वामित्र: शतानन्दो भरद्वाजोऽथ गौतम: ॥ ३ ॥ राम: सशिष्यो भगवान् वसिष्ठो गालवो भृगु: । पुलस्त्य: कश्यपोऽत्रिश्च मार्कण्डेयो बृहस्पति: ॥ ४ ॥ द्वितस्‍त्रितश्चैकतश्च ब्रह्मपुत्रास्तथाङ्गिरा: । अगस्त्यो याज्ञवल्क्यश्च वामदेवादयोऽपरे ॥ ५ ॥

Mientras las mujeres conversaban entre sí y los hombres entre sí, llegaron allí numerosos grandes sabios, ansiosos por ver a Śrī Kṛṣṇa y a Śrī Balarāma: Dvaipāyana, Nārada, Cyavana, Devala, Asita, Viśvāmitra, Śatānanda, Bharadvāja y Gautama.

Verse 3

इति सम्भाषमाणासु स्‍त्रीभि: स्‍त्रीषु नृभिर्नृषु । आययुर्मुनयस्तत्र कृष्णरामदिद‍ृक्षया ॥ २ ॥ द्वैपायनो नारदश्च च्यवनो देवलोऽसित: । विश्वामित्र: शतानन्दो भरद्वाजोऽथ गौतम: ॥ ३ ॥ राम: सशिष्यो भगवान् वसिष्ठो गालवो भृगु: । पुलस्त्य: कश्यपोऽत्रिश्च मार्कण्डेयो बृहस्पति: ॥ ४ ॥ द्वितस्‍त्रितश्चैकतश्च ब्रह्मपुत्रास्तथाङ्गिरा: । अगस्त्यो याज्ञवल्क्यश्च वामदेवादयोऽपरे ॥ ५ ॥

Entre aquellos sabios también llegaron el Señor Paraśurāma con sus discípulos, Vasiṣṭha, Gālava, Bhṛgu, Pulastya, Kaśyapa, Atri, Mārkaṇḍeya y Bṛhaspati.

Verse 4

इति सम्भाषमाणासु स्‍त्रीभि: स्‍त्रीषु नृभिर्नृषु । आययुर्मुनयस्तत्र कृष्णरामदिद‍ृक्षया ॥ २ ॥ द्वैपायनो नारदश्च च्यवनो देवलोऽसित: । विश्वामित्र: शतानन्दो भरद्वाजोऽथ गौतम: ॥ ३ ॥ राम: सशिष्यो भगवान् वसिष्ठो गालवो भृगु: । पुलस्त्य: कश्यपोऽत्रिश्च मार्कण्डेयो बृहस्पति: ॥ ४ ॥ द्वितस्‍त्रितश्चैकतश्च ब्रह्मपुत्रास्तथाङ्गिरा: । अगस्त्यो याज्ञवल्क्यश्च वामदेवादयोऽपरे ॥ ५ ॥

También estaban Dvita, Trita, Ekata, los cuatro Kumāras hijos de Brahmā, y Aṅgirā.

Verse 5

इति सम्भाषमाणासु स्‍त्रीभि: स्‍त्रीषु नृभिर्नृषु । आययुर्मुनयस्तत्र कृष्णरामदिद‍ृक्षया ॥ २ ॥ द्वैपायनो नारदश्च च्यवनो देवलोऽसित: । विश्वामित्र: शतानन्दो भरद्वाजोऽथ गौतम: ॥ ३ ॥ राम: सशिष्यो भगवान् वसिष्ठो गालवो भृगु: । पुलस्त्य: कश्यपोऽत्रिश्च मार्कण्डेयो बृहस्पति: ॥ ४ ॥ द्वितस्‍त्रितश्चैकतश्च ब्रह्मपुत्रास्तथाङ्गिरा: । अगस्त्यो याज्ञवल्क्यश्च वामदेवादयोऽपरे ॥ ५ ॥

Asimismo llegaron Agastya, Yājñavalkya, Vāmadeva y otros sabios, colmados del anhelo de contemplar a Śrī Kṛṣṇa y a Śrī Balarāma.

Verse 6

तान् द‍ृष्ट्वा सहसोत्थाय प्रागासीना नृपादय: । पाण्डवा: कृष्णरामौ च प्रणेमुर्विश्ववन्दितान् ॥ ६ ॥

Al ver acercarse a los sabios, los reyes y demás nobles que estaban sentados se levantaron de inmediato; también los Pāṇḍava, Kṛṣṇa y Balarāma. Luego todos se postraron ante aquellos munis venerados en todo el universo.

Verse 7

तानानर्चुर्यथा सर्वे सहरामोऽच्युतोऽर्चयत् । स्वागतासनपाद्यार्घ्यमाल्यधूपानुलेपनै: ॥ ७ ॥

Entonces todos los honraron debidamente; el infalible Kṛṣṇa, junto con Balarāma, adoró a los sabios ofreciéndoles salutaciones, asientos, agua para lavar los pies, arghya, guirnaldas, incienso y pasta de sándalo.

Verse 8

उवाच सुखमासीनान् भगवान् धर्मगुप्तनु: । सदसस्तस्य महतो यतवाचोऽनुश‍ृण्वत: ॥ ८ ॥

Cuando los sabios se sentaron cómodamente, el Señor Bhagavān Kṛṣṇa, cuyo cuerpo trascendental protege el dharma, les habló en medio de aquella gran asamblea. Todos escucharon en silencio, absortos.

Verse 9

श्रीभगवानुवाच अहो वयं जन्मभृतो लब्धं कार्त्स्‍न्येन तत्फलम् । देवानामपि दुष्प्रापं यद् योगेश्वरदर्शनम् ॥ ९ ॥

El Señor Supremo dijo: ¡Ah, nuestra vida ha sido colmada! Hemos obtenido por completo el fruto último de la existencia: la visión de los grandes yogeśvara, algo que aun los devas rara vez alcanzan.

Verse 10

किं स्वल्पतपसां नृणामर्चायां देवचक्षुषाम् । दर्शनस्पर्शनप्रश्न‍प्रह्वपादार्चनादिकम् ॥ १० ॥

¿Cómo es que personas como nosotros, de poca austeridad, que reconocemos a Dios sólo en la forma de la Deidad del templo, podemos ahora verlos, tocarlos, preguntarles, postrarnos, adorar sus pies y servirlos de otras maneras?

Verse 11

न ह्यम्मयानि तीर्थानि न देवा मृच्छिलामया: । ते पुनन्त्युरुकालेन दर्शनादेव साधव: ॥ ११ ॥

No son los simples cuerpos de agua los verdaderos tīrthas, ni son las imágenes de tierra y piedra los auténticos dioses dignos de adoración. Ellos purifican tras largo tiempo; pero los sadhus purifican al instante con solo ser vistos.

Verse 12

नाग्निर्न सूर्यो न च चन्द्रतारका न भूर्जलं खं श्वसनोऽथ वाङ्‍मन: । उपासिता भेदकृतो हरन्त्यघं विपश्चितो घ्नन्ति मुहूर्तसेवया ॥ १२ ॥

Ni los dioses que rigen el fuego, el sol, la luna y las estrellas, ni los que presiden la tierra, el agua, el éter, el aire, la palabra y la mente, quitan en verdad los pecados de quienes los adoran viendo dualidad. En cambio, los sabios sadhus destruyen el pecado con solo unos instantes de servicio respetuoso.

Verse 13

यस्यात्मबुद्धि: कुणपे त्रिधातुके स्वधी: कलत्रादिषु भौम इज्यधी: । यत्तीर्थबुद्धि: सलिले न कर्हिचि- ज्जनेष्वभिज्ञेषु स एव गोखर: ॥ १३ ॥

Quien se identifica con el cuerpo inerte hecho de mucosidad, bilis y aire; quien cree que esposa y familia son ‘suyos’ para siempre; quien toma por adorable una imagen de barro o su tierra natal; quien ve el tīrtha como mera agua—pero jamás se reconoce, se vincula, adora ni siquiera visita a los sabios conocedores de la verdad espiritual—ese no es mejor que una vaca o un asno.

Verse 14

श्रीशुक उवाच निशम्येत्थं भगवत: कृष्णस्याकुण्ठमेधस: । वचो दुरन्वयं विप्रास्तूष्णीमासन् भ्रमद्धिय: ॥ १४ ॥

Dijo Śukadeva: Al oír tales palabras, profundas e inescrutables, del Señor Kṛṣṇa, de sabiduría ilimitada, los eruditos brāhmaṇas quedaron en silencio, con la mente desconcertada.

Verse 15

चिरं विमृश्य मुनय ईश्वरस्येशितव्यताम् । जनसङ्ग्रह इत्यूचु: स्मयन्तस्तं जगद्गुरुम् ॥ १५ ॥

Tras meditar un buen rato sobre la conducta del Señor Supremo, que parecía la de un ser subordinado, los sabios concluyeron: “Lo hace por jana-saṅgraha, para instruir al pueblo”. Entonces sonrieron y hablaron a Él, el maestro espiritual del universo.

Verse 16

श्रीमुनय ऊचु: यन्मायया तत्त्वविदुत्तमा वयं विमोहिता विश्वसृजामधीश्वरा: । यदीशितव्यायति गूढ ईहया अहो विचित्रं भगवद्विचेष्टितम् ॥ १६ ॥

Los grandes sabios dijeron: ¡Oh Señor! Tu māyā nos ha confundido por completo, a nosotros, los más excelsos conocedores de la verdad y jefes entre los creadores del universo. ¡Ah, cuán asombrosa es la conducta del Bhagavān! Te cubres con actos semejantes a los humanos y finges estar sujeto a un control superior.

Verse 17

अनीह एतद् बहुधैक आत्मना सृजत्यवत्यत्ति न बध्यते यथा । भौमैर्हि भूमिर्बहुनामरूपिणी अहो विभूम्नश्चरितं विडम्बनम् ॥ १७ ॥

En verdad, los pasatiempos humanos del Omnipotente son solo un fingimiento. Sin esfuerzo, Él solo, desde Su propio Ser, emana esta creación multiforme, la sostiene y luego la vuelve a engullir, sin quedar atado, así como el elemento tierra adopta muchos nombres y formas en sus transformaciones. ¡Ah, qué conducta tan singular y “juguetona” la del Vibhū!

Verse 18

अथापि काले स्वजनाभिगुप्तये बिभर्षि सत्त्वं खलनिग्रहाय च । स्वलीलया वेदपथं सनातनं वर्णाश्रमात्मा पुरुष: परो भवान् ॥ १८ ॥

Sin embargo, en el tiempo oportuno asumes la pura cualidad de sattva para proteger a Tus devotos y castigar a los malvados. Así, Tú—Alma del orden varṇāśrama, Persona Suprema—sostienes el sendero eterno de los Vedas mediante Tus gozosos pasatiempos.

Verse 19

ब्रह्म ते हृदयं शुक्लं तप:स्वाध्यायसंयमै: । यत्रोपलब्धं सद् व्यक्तमव्यक्तं च तत: परम् ॥ १९ ॥

Los Vedas son Tu corazón inmaculado; y mediante austeridad, estudio sagrado (svādhyāya) y autodominio, en ellos se percibe lo manifiesto, lo no manifiesto y la pura existencia que trasciende a ambos.

Verse 20

तस्माद् ब्रह्मकुलं ब्रह्मन् शास्‍त्रयोनेस्त्वमात्मन: । सभाजयसि सद्धाम तद् ब्रह्मण्याग्रणीर्भवान् ॥ २० ॥

Por eso, oh Brahman Supremo, honras a la comunidad de los brāhmaṇas, pues ellos son el medio perfecto para realizarte como el Ātman mediante la evidencia de los śāstras nacidos de los Vedas. Por esa misma razón, Tú eres el principal adorador de los brāhmaṇas.

Verse 21

अद्य नो जन्मसाफल्यं विद्यायास्तपसो द‍ृश: । त्वया सङ्गम्य सद्गत्या यदन्त: श्रेयसां पर: ॥ २१ ॥

Hoy nuestro nacimiento, saber, austeridad y visión se han perfeccionado, pues hemos podido asociarnos Contigo—Tú eres la meta suprema de los santos y la bendición más alta del corazón.

Verse 22

नमस्तस्मै भगवते कृष्णायाकुण्ठमेधसे । स्वयोगमाययाच्छन्नमहिम्ने परमात्मने ॥ २२ ॥

Ofrecemos reverencias a Bhagavān, el Señor Kṛṣṇa, el Paramātmā de inteligencia infinita, que oculta Su grandeza mediante Su propia Yoga-māyā.

Verse 23

न यं विदन्त्यमी भूपा एकारामाश्च वृष्णय: । मायाजवनिकाच्छन्नमात्मानं कालमीश्वरम् ॥ २३ ॥

Ni estos reyes ni siquiera los Vṛṣṇis, que gozan de Tu íntima compañía, Te conocen como el Alma de todo, la fuerza del Tiempo y el supremo controlador, pues para ellos estás cubierto por el velo de Māyā.

Verse 24

यथा शयान: पुरुष आत्मानं गुणतत्त्वद‍ृक् । नाममात्रेन्द्रियाभातं न वेद रहितं परम् ॥ २४ ॥ एवं त्वा नाममात्रेषु विषयेष्विन्द्रियेहया । मायया विभ्रमच्चित्तो न वेद स्मृत्युपप्लवात् ॥ २५ ॥

Como quien duerme se imagina a sí mismo entre nombres y formas y olvida su identidad despierta, distinta del sueño, así también la mente confundida por Māyā, movida por los sentidos, percibe sólo nombres y formas de los objetos; al naufragar la memoria, no puede conocerte.

Verse 25

यथा शयान: पुरुष आत्मानं गुणतत्त्वद‍ृक् । नाममात्रेन्द्रियाभातं न वेद रहितं परम् ॥ २४ ॥ एवं त्वा नाममात्रेषु विषयेष्विन्द्रियेहया । मायया विभ्रमच्चित्तो न वेद स्मृत्युपप्लवात् ॥ २५ ॥

Como quien duerme queda preso de nombres y formas y no conoce su ser verdadero más allá del sueño, así la mente confundida por Māyā, arrastrada por los sentidos, percibe sólo nombres y formas de los objetos; al trastornarse la memoria, no puede conocerte.

Verse 26

तस्याद्य ते दद‍ृशिमाङ्‍‍घ्रिमघौघमर्ष- तीर्थास्पदं हृदि कृतं सुविपक्व‍योगै: । उत्सिक्तभक्त्युपहताशयजीवकोशा आपुर्भवद्गतिमथानुगृहाण भक्तान् ॥ २६ ॥

Hoy hemos visto directamente Tus pies, fuente del sagrado Ganges, tirtha que lava montones de pecados. Los yoguis perfeccionados, a lo sumo, los meditan en el corazón; pero sólo quienes Te sirven con bhakti total y vencen el velo del alma —la mente material— Te alcanzan como destino final. Por ello, ten misericordia de nosotros, Tus devotos.

Verse 27

श्रीशुक उवाच इत्यनुज्ञाप्य दाशार्हं धृतराष्ट्रं युधिष्ठिरम् । राजर्षे स्वाश्रमान् गन्तुं मुनयो दधिरे मन: ॥ २७ ॥

Dijo Śukadeva Gosvāmī: Oh rey sabio, tras hablar así, los sabios se despidieron de Dāśārha (el Señor), de Dhṛtarāṣṭra y de Yudhiṣṭhira, y dispusieron su ánimo para partir a sus āśramas.

Verse 28

तद् वीक्ष्य तानुपव्रज्य वसुदेवो महायशा: । प्रणम्य चोपसङ्गृह्य बभाषेदं सुयन्त्रित: ॥ २८ ॥

Al ver que estaban por partir, el célebre Vasudeva se acercó a los sabios. Tras postrarse y tocar sus pies, les habló con palabras cuidadosamente escogidas.

Verse 29

श्रीवसुदेव उवाच नमो व: सर्वदेवेभ्य ऋषय: श्रोतुमर्हथ । कर्मणा कर्मनिर्हारो यथा स्यान्नस्तदुच्यताम् ॥ २९ ॥

Dijo Śrī Vasudeva: Mis reverencias a ustedes, oh ṛṣis, morada de todos los devas. Por favor, escúchenme. Dígannos cómo pueden contrarrestarse las reacciones del karma mediante otra acción.

Verse 30

श्रीनारद उवाच नातिचित्रमिदं विप्रा वसुदेवो बुभुत्सया । कृष्णं मत्वार्भकं यन्न: पृच्छति श्रेय आत्मन: ॥ ३० ॥

Dijo Śrī Nārada Muni: Oh brāhmaṇas, no es tan sorprendente que Vasudeva, deseoso de saber, nos pregunte por su bien supremo, pues considera a Kṛṣṇa como un simple niño.

Verse 31

सन्निकर्षोऽत्र मर्त्यानामनादरणकारणम् । गाङ्गं हित्वा यथान्याम्भस्तत्रत्यो याति शुद्धये ॥ ३१ ॥

En este mundo, la excesiva familiaridad engendra desdén. Así, quien vive a la orilla del Ganges puede ir a otras aguas buscando purificación.

Verse 32

यस्यानुभूति: कालेन लयोत्पत्त्यादिनास्य वै । स्वतोऽन्यस्माच्च गुणतो न कुतश्चन रिष्यति ॥ ३२ ॥ तं क्लेशकर्मपरिपाकगुणप्रवाहै- रव्याहतानुभवमीश्वरमद्वितीयम् । प्राणादिभि: स्वविभवैरुपगूढमन्यो मन्येत सूर्यमिव मेघहिमोपरागै: ॥ ३३ ॥

La conciencia del Señor Supremo no es perturbada por el tiempo, ni por la creación y disolución del universo, ni por cambios de cualidades internas o externas; permanece intacta.

Verse 33

यस्यानुभूति: कालेन लयोत्पत्त्यादिनास्य वै । स्वतोऽन्यस्माच्च गुणतो न कुतश्चन रिष्यति ॥ ३२ ॥ तं क्लेशकर्मपरिपाकगुणप्रवाहै- रव्याहतानुभवमीश्वरमद्वितीयम् । प्राणादिभि: स्वविभवैरुपगूढमन्यो मन्येत सूर्यमिव मेघहिमोपरागै: ॥ ३३ ॥

A ese Señor, único sin segundo, no lo hieren la aflicción, la maduración del karma ni el flujo de las guṇas; sin embargo, los comunes creen que Él queda velado por el prāṇa y otros elementos nacidos de Su propio poder, como si el sol fuese cubierto por nubes, nieve o un eclipse.

Verse 34

अथोचुर्मुनयो राजन्नाभाष्यानकदुन्दुभिम् । सर्वेषां श‍ृण्वतां राज्ञां तथैवाच्युतरामयो: ॥ ३४ ॥

Oh Rey, entonces los sabios hablaron de nuevo, dirigiéndose a Vasudeva, llamado Ānakadundubhi, mientras todos los reyes, y también el Señor Acyuta y el Señor Rāma, escuchaban.

Verse 35

कर्मणा कर्मनिर्हार एष साधु निरूपित: । यच्छ्रद्धया यजेद् विष्णुं सर्वयज्ञेश्वरं मखै: ॥ ३५ ॥

Se ha establecido con certeza que el karma se contrarresta con karma correcto: cuando, con fe sincera, se realizan sacrificios védicos para adorar a Viṣṇu, Señor de todos los yajñas.

Verse 36

चित्तस्योपशमोऽयं वै कविभि: शास्‍त्रचक्षुषा । दर्शित: सुगमो योगो धर्मश्चात्ममुदावह: ॥ ३६ ॥

Los sabios que ven con el ojo de la Escritura han mostrado que éste es el yoga más fácil para apaciguar la mente agitada y alcanzar la liberación; es un deber sagrado que colma de gozo el corazón.

Verse 37

अयं स्वस्त्ययन: पन्था द्विजातेर्गृहमेधिन: । यच्छ्रद्धयाप्तवित्तेन शुक्लेनेज्येत पूरुष: ॥ ३७ ॥

Éste es el sendero más auspicioso para el cabeza de familia de las castas dos veces nacidas: adorar con fe al Purushottama, el Señor, con riqueza pura obtenida honestamente, sin egoísmo.

Verse 38

वित्तैषणां यज्ञदानैर्गृहैर्दारसुतैषणाम् । आत्मलोकैषणां देव कालेन विसृजेद्ब‍ुध: । ग्रामे त्यक्तैषणा: सर्वे ययुर्धीरास्तपोवनम् ॥ ३८ ॥

El hombre inteligente debe aprender a renunciar al ansia de riqueza mediante sacrificios y caridad; a renunciar al deseo de esposa e hijos viviendo la vida familiar; y, oh santo Vasudeva, a renunciar al anhelo de ascender a mundos superiores contemplando los efectos del tiempo. Así, los sabios autocontrolados, libres de apego al hogar, van al bosque para practicar austeridades.

Verse 39

ऋणैस्‍त्रिभिर्द्विजो जातो देवर्षिपितृणां प्रभो । यज्ञाध्ययनपुत्रैस्तान्यनिस्तीर्य त्यजन् पतेत् ॥ ३९ ॥

Oh Prabhu, el dvija nace con tres deudas: con los devas, con los rishis y con los antepasados. Si abandona el cuerpo sin saldarlas mediante sacrificio, estudio de las escrituras y procreación, caerá en una condición infernal.

Verse 40

त्वं त्वद्य मुक्तो द्वाभ्यां वै ऋषिपित्रोर्महामते । यज्ञैर्देवर्णमुन्मुच्य निर्ऋणोऽशरणो भव ॥ ४० ॥

Pero tú, oh alma magnánima, ya estás libre de dos deudas: con los rishis y con los antepasados. Ahora absuélvete de la deuda con los devas ejecutando sacrificios védicos; así quedarás totalmente sin deuda y renunciarás a todo amparo material.

Verse 41

वसुदेव भवान् नूनं भक्त्या परमया हरिम् । जगतामीश्वरं प्रार्च: स यद् वां पुत्रतां गत: ॥ ४१ ॥

Oh Vasudeva, sin duda tú y tu esposa habéis adorado con suprema devoción a Śrī Hari, Señor de todos los mundos; por eso Él ha aceptado nacer como vuestro hijo.

Verse 42

श्रीशुक उवाच इति तद्वचनं श्रुत्वा वसुदेवो महामना: । तानृषीनृत्विजो वव्रे मूर्ध्नानम्य प्रसाद्य च ॥ ४२ ॥

Dijo Śukadeva: Al oír las palabras de los sabios, el magnánimo Vasudeva inclinó la cabeza hasta el suelo, los complació con alabanzas y les rogó que fueran sus sacerdotes del sacrificio.

Verse 43

त एनमृषयो राजन् वृता धर्मेण धार्मिकम् । तस्मिन्नयाजयन् क्षेत्रे मखैरुत्तमकल्पकै: ॥ ४३ ॥

Así, oh Rey, a petición suya y conforme al dharma, los sabios hicieron que el piadoso Vasudeva realizara sacrificios de fuego en el santo Kurukṣetra, con los más excelentes arreglos rituales.

Verse 44

तद्दीक्षायां प्रवृत्तायां वृष्णय: पुष्करस्रज: । स्‍नाता: सुवाससो राजन् राजान: सुष्ठ्वलङ्कृता: ॥ ४४ ॥ तन्महिष्यश्च मुदिता निष्ककण्ठ्य: सुवासस: । दीक्षाशालामुपाजग्मुरालिप्ता वस्तुपाणय: ॥ ४५ ॥

Oh Rey, cuando Mahārāja Vasudeva estaba por recibir la dīkṣā del sacrificio, los Vṛṣṇis llegaron al pabellón de iniciación tras bañarse, vestidos con finas ropas y guirnaldas de loto. También acudieron otros reyes, ricamente adornados, y sus alegres reinas—con collares de joyas, bellos vestidos, ungidas con sándalo y llevando objetos auspiciosos para el culto.

Verse 45

तद्दीक्षायां प्रवृत्तायां वृष्णय: पुष्करस्रज: । स्‍नाता: सुवाससो राजन् राजान: सुष्ठ्वलङ्कृता: ॥ ४४ ॥ तन्महिष्यश्च मुदिता निष्ककण्ठ्य: सुवासस: । दीक्षाशालामुपाजग्मुरालिप्ता वस्तुपाणय: ॥ ४५ ॥

Las reinas, llenas de alegría, llegaron también al pabellón de iniciación, con collares de joyas, finos vestidos, ungidas con sándalo y llevando en las manos objetos auspiciosos para el culto.

Verse 46

नेदुर्मृदङ्गपटहशङ्खभेर्यानकादय: । ननृतुर्नटनर्तक्यस्तुष्टुवु: सूतमागधा: । जगु: सुकण्ठ्यो गन्धर्व्य: सङ्गीतं सहभर्तृका: ॥ ४६ ॥

Resonaron los mṛdaṅgas, paṭahas, caracolas, bherīs, ānakas y otros instrumentos. Bailarines y bailarinas danzaron, y los sūtas y māgadhas recitaron alabanzas. Las gandharvīs de dulce voz cantaron música acompañadas por sus esposos.

Verse 47

तमभ्यषिञ्चन् विधिवदक्तमभ्यक्तमृत्विज: । पत्नीभिरष्टादशभि: सोमराजमिवोडुभि: ॥ ४७ ॥

Tras adornar los ojos de Vasudeva con kohl y ungir su cuerpo con mantequilla fresca, los sacerdotes lo iniciaron conforme a las reglas de las escrituras, rociando agua sagrada sobre él y sus dieciocho esposas. Rodeado por ellas, parecía la luna regia circundada por las estrellas.

Verse 48

ताभिर्दुकूलवलयैर्हारनूपुरकुण्डलै: । स्वलङ्कृताभिर्विबभौ दीक्षितोऽजिनसंवृत: ॥ ४८ ॥

Sus esposas vestían sedas y estaban adornadas con brazaletes, collares, ajorcas y pendientes. Iniciado junto con ellas, Vasudeva, con el cuerpo envuelto en piel de ciervo, resplandecía espléndidamente.

Verse 49

तस्यर्त्विजो महाराज रत्नकौशेयवासस: । ससदस्या विरेजुस्ते यथा वृत्रहणोऽध्वरे ॥ ४९ ॥

Oh, Mahārāja Parīkṣit: los sacerdotes de Vasudeva y los miembros oficiantes de la asamblea, vestidos con sedas y joyas, resplandecían tanto que parecían estar en la arena sacrificial de Indra, el matador de Vṛtra.

Verse 50

तदा रामश्च कृष्णश्च स्वै: स्वैर्बन्धुभिरन्वितौ । रेजतु: स्वसुतैर्दारैर्जीवेशौ स्वविभूतिभि: ॥ ५० ॥

En ese momento Balarāma y Kṛṣṇa, Señores de todos los seres vivientes, resplandecieron con gran majestad en compañía de Sus respectivos hijos, esposas y demás familiares, expansiones de Sus propias opulencias.

Verse 51

ईजेऽनुयज्ञं विधिना अग्निहोत्रादिलक्षणै: । प्राकृतैर्वैकृतैर्यज्ञैर्द्रव्यज्ञानक्रियेश्वरम् ॥ ५१ ॥

Cumpliendo las normas védicas, con sacrificios principales y secundarios como el agnihotra, Vasudeva adoró al Bhagavān, Señor del yajña, soberano de las ofrendas, los mantras, el conocimiento y los ritos.

Verse 52

अथर्त्विग्भ्योऽददात् काले यथाम्नातं स दक्षिणा: । स्वलङ्कृतेभ्योऽलङ्कृत्य गोभूकन्या महाधना: ॥ ५२ ॥

Luego, en el momento oportuno y según la escritura, Vasudeva dio dakṣiṇā a los ṛtvik: aunque ya estaban adornados, los engalanó aún más con joyas y les otorgó grandes dones—vacas, tierras y doncellas en edad de casarse.

Verse 53

पत्नीसंयाजावभृथ्यैश्चरित्वा ते महर्षय: । सस्‍नू रामह्रदे विप्रा यजमानपुर:सरा: ॥ ५३ ॥

Tras supervisar los ritos patnī-saṁyāja y avabhṛthya conforme a la norma, aquellos grandes sabios brāhmaṇas, con el yajamāna Vasudeva al frente, se bañaron en el Rāma-hrada del Señor Paraśurāma.

Verse 54

स्‍नातोऽलङ्कारवासांसि वन्दिभ्योऽदात्तथा स्‍त्रिय: । तत: स्वलङ्कृतो वर्णानाश्वभ्योऽन्नेन पूजयत् ॥ ५४ ॥

Concluido el baño sagrado, Vasudeva, junto con sus esposas, entregó a los vandi (recitadores de alabanzas) las joyas y vestiduras que llevaban puestas. Luego se vistió de nuevo y honró a todos, hasta a los perros, alimentando a cada cual.

Verse 55

बन्धून् सदारान् ससुतान् पारिबर्हेण भूयसा । विदर्भकोशलकुरून् काशिकेकयसृञ्जयान् ॥ ५५ ॥ सदस्यर्त्विक्सुरगणान् नृभूतपितृचारणान् । श्रीनिकेतमनुज्ञाप्य शंसन्त: प्रययु: क्रतुम् ॥ ५६ ॥

Con dones opulentos, Vasudeva honró a sus parientes—con esposas e hijos—y también a la realeza de Vidarbha, Kosala, Kuru, Kāśī, Kekaya y Sṛñjaya; a los miembros de la asamblea, a los ṛtvik, a los devas testigos, a los humanos, a los seres sutiles, a los antepasados y a los Cāraṇa. Luego, con el permiso del Señor Kṛṣṇa, morada de Śrī, todos los invitados partieron cantando la gloria del sacrificio de Vasudeva.

Verse 56

बन्धून् सदारान् ससुतान् पारिबर्हेण भूयसा । विदर्भकोशलकुरून् काशिकेकयसृञ्जयान् ॥ ५५ ॥ सदस्यर्त्विक्सुरगणान् नृभूतपितृचारणान् । श्रीनिकेतमनुज्ञाप्य शंसन्त: प्रययु: क्रतुम् ॥ ५६ ॥

Con dones opulentos honró a sus parientes—con sus esposas e hijos—y a la realeza de Vidarbha, Kosala, Kuru, Kāśī, Kekaya y Sṛñjaya. También agasajó a los miembros de la asamblea, a los sacerdotes ṛtvik, a los semidioses testigos, a los hombres, a los espíritus, a los antepasados y a los Cāraṇas; y, tras pedir permiso al Señor Śrī Kṛṣṇa, morada de Lakṣmī, los invitados partieron a sus tierras cantando la gloria del sacrificio de Vasudeva.

Verse 57

धृतराष्ट्रोऽनुज: पार्था भीष्मो द्रोण: पृथा यमौ । नारदो भगवान् व्यास: सुहृत्सम्बन्धिबान्धवा: ॥ ५७ ॥ बन्धून् परिष्वज्य यदून् सौहृदाक्लिन्नचेतस: । ययुर्विरहकृच्छ्रेण स्वदेशांश्चापरे जना: ॥ ५८ ॥

Dhṛtarāṣṭra y su hermano menor Vidura, Pṛthā y sus hijos los Pāṇḍavas, Bhīṣma, Droṇa, los gemelos Nakula y Sahadeva, Nārada y Bhagavān Vedavyāsa—amigos, parientes y deudos—abrazaron a los Yadus con el corazón derretido por el afecto. Luego, frenados por el dolor de la separación, ellos y los demás invitados partieron hacia sus propios reinos.

Verse 58

धृतराष्ट्रोऽनुज: पार्था भीष्मो द्रोण: पृथा यमौ । नारदो भगवान् व्यास: सुहृत्सम्बन्धिबान्धवा: ॥ ५७ ॥ बन्धून् परिष्वज्य यदून् सौहृदाक्लिन्नचेतस: । ययुर्विरहकृच्छ्रेण स्वदेशांश्चापरे जना: ॥ ५८ ॥

Dhṛtarāṣṭra y su hermano menor Vidura, Pṛthā y sus hijos los Pāṇḍavas, Bhīṣma, Droṇa, los gemelos Nakula y Sahadeva, Nārada y Bhagavān Vedavyāsa—amigos, parientes y deudos—abrazaron a los Yadus con el corazón derretido por el afecto. Luego, frenados por el dolor de la separación, ellos y los demás invitados partieron hacia sus propios reinos.

Verse 59

नन्दस्तु सह गोपालैर्बृहत्या पूजयार्चित: । कृष्णरामोग्रसेनाद्यैर्न्यवात्सीद् बन्धुवत्सल: ॥ ५९ ॥

Nanda Mahārāja, afectuoso con sus parientes, permaneció allí un poco más junto con sus pastores. Durante su estancia, Śrī Kṛṣṇa, Balarāma, Ugrasena y los demás lo honraron con una adoración especialmente opulenta.

Verse 60

वसुदेवोऽञ्जसोत्तीर्य मनोरथमहार्णवम् । सुहृद् वृत: प्रीतमना नन्दमाह करे स्पृशन् ॥ ६० ॥

Habiendo cruzado con facilidad el vasto océano de sus anhelos, Vasudeva quedó plenamente satisfecho. Rodeado de muchos bienquerientes, tomó la mano de Nanda y le habló así.

Verse 61

श्रीवसुदेव उवाच भ्रातरीशकृत: पाशो नृणां य: स्‍नेहसंज्ञित: । तं दुस्त्यजमहं मन्ये शूराणामपि योगिनाम् ॥ ६१ ॥

Dijo Śrī Vasudeva: “Hermano mío, el propio Señor ha atado el lazo llamado afecto, que sujeta con fuerza a los seres humanos. Me parece que aun los grandes héroes y los yoguis hallan muy difícil liberarse de él.”

Verse 62

अस्मास्वप्रतिकल्पेयं यत् कृताज्ञेषु सत्तमै: । मैत्र्यर्पिताफला चापि न निवर्तेत कर्हिचित् ॥ ६२ ॥

En verdad, el Señor Supremo debió crear los lazos del afecto, pues santos excelsos como tú jamás han dejado de mostrarnos una amistad incomparable a nosotros, los ingratos, aunque nunca haya sido debidamente correspondida.

Verse 63

प्रागकल्पाच्च कुशलं भ्रातर्वो नाचराम हि । अधुना श्रीमदान्धाक्षा न पश्याम: पुर: सत: ॥ ६३ ॥

Hermano, antes no hicimos nada por tu bien porque no pudimos; y ahora, aunque estás ante nosotros, nuestros ojos, cegados por la embriaguez de la fortuna material, siguen ignorándote.

Verse 64

मा राज्यश्रीरभूत् पुंस: श्रेयस्कामस्य मानद । स्वजनानुत बन्धून् वा न पश्यति ययान्धद‍ृक् ॥ ६४ ॥

Oh digno de honor, que quien busque el bien supremo no obtenga opulencia real, pues esa misma grandeza lo deja ciego a las necesidades de su propia familia y amigos.

Verse 65

श्रीशुक उवाच एवं सौहृदशैथिल्यचित्त आनकदुन्दुभि: । रुरोद तत्कृतां मैत्रीं स्मरन्नश्रुविलोचन: ॥ ६५ ॥

Śrī Śukadeva Gosvāmī dijo: Con el corazón ablandado por una íntima simpatía, Vasudeva (Ānakadundubhi) rompió en llanto. Sus ojos se llenaron de lágrimas al recordar la amistad que Nanda le había mostrado.

Verse 66

नन्दस्तु सख्यु: प्रियकृत् प्रेम्णा गोविन्दरामयो: । अद्य श्व इति मासांस्‍त्रीन् यदुभिर्मानितोऽवसत् ॥ ६६ ॥

Nanda, por su parte, se llenó de afecto por su amigo Vasudeva. Por amor a Govinda y a Balarāma repetía: «Hoy partiré» y «mañana partiré», pero permaneció allí tres meses más, honrado por todos los Yadus.

Verse 67

तत: कामै: पूर्यमाण: सव्रज: सहबान्धव: । परार्ध्याभरणक्षौमनानानर्घ्यपरिच्छदै: ॥ ६७ ॥ वसुदेवोग्रसेनाभ्यां कृष्णोद्धवबलादिभि: । दत्तमादाय पारिबर्हं यापितो यदुभिर्ययौ ॥ ६८ ॥

Luego, al ver colmados sus deseos, Nanda Mahārāja —junto con todos los de Vraja y sus parientes— recibió de Vasudeva, Ugrasena, Śrī Kṛṣṇa, Uddhava, Balarāma y otros, joyas preciosas, finas telas y diversos enseres domésticos invaluables. Aceptó aquellos dones y se despidió; acompañado y despedido por los Yadus, partió con su familia y los moradores de Vraja.

Verse 68

तत: कामै: पूर्यमाण: सव्रज: सहबान्धव: । परार्ध्याभरणक्षौमनानानर्घ्यपरिच्छदै: ॥ ६७ ॥ वसुदेवोग्रसेनाभ्यां कृष्णोद्धवबलादिभि: । दत्तमादाय पारिबर्हं यापितो यदुभिर्ययौ ॥ ६८ ॥

Luego, al ver colmados sus deseos, Nanda Mahārāja —junto con todos los de Vraja y sus parientes— recibió de Vasudeva, Ugrasena, Śrī Kṛṣṇa, Uddhava, Balarāma y otros, joyas preciosas, finas telas y diversos enseres domésticos invaluables. Aceptó aquellos dones y se despidió; acompañado y despedido por los Yadus, partió con su familia y los moradores de Vraja.

Verse 69

नन्दो गोपाश्च गोप्यश्च गोविन्दचरणाम्बुजे । मन: क्षिप्तं पुनर्हर्तुमनीशा मथुरां ययु: ॥ ६९ ॥

Nanda, los gopas y las gopīs, que habían depositado su mente en los pies de loto de Govinda, no pudieron retirarla de allí; y así regresaron a Mathurā.

Verse 70

बन्धुषु प्रतियातेषु वृष्णय: कृष्णदेवता: । वीक्ष्य प्रावृषमासन्नाद् ययुर्द्वारवतीं पुन: ॥ ७० ॥

Cuando sus parientes ya habían partido y vieron que se acercaba la estación de las lluvias, los Vṛṣṇis —para quienes Kṛṣṇa era el único Señor— regresaron de nuevo a Dvārakā.

Verse 71

जनेभ्य: कथयां चक्रुर्यदुदेवमहोत्सवम् । यदासीत्तीर्थयात्रायां सुहृत्सन्दर्शनादिकम् ॥ ७१ ॥

Contaron a los habitantes de la ciudad acerca de los grandes sacrificios festivos realizados por Vasudeva, señor de los Yadus, y de todo lo sucedido en la peregrinación a los tīrthas, especialmente el encuentro y la visión de sus seres queridos.