Adhyaya 68

Verse 1

श्रीशुक उवाच दुर्योधनसुतां राजन् लक्ष्मणां समितिंजय: । स्वयंवरस्थामहरत् साम्बो जाम्बवतीसुत: ॥ १ ॥

Śukadeva Gosvāmī dijo: Oh Rey, Sāmba, hijo de Jāmbavatī y siempre victorioso en batalla, raptó a Lakṣmaṇā, la hija de Duryodhana, desde su ceremonia de svayaṁvara.

Verse 2

कौरवा: कुपिता ऊचुर्दुर्विनीतोऽयमर्भक: । कदर्थीकृत्य न: कन्यामकामामहरद् बलात् ॥ २ ॥

Los Kurus, enfurecidos, dijeron: «Este muchacho malcriado nos ha ofendido y, contra la voluntad de nuestra hija, la ha raptado por la fuerza».

Verse 3

बध्नीतेमं दुर्विनीतं किं करिष्यन्ति वृष्णय: । येऽस्मत्प्रसादोपचितां दत्तां नो भुञ्जते महीम् ॥ ३ ॥

¡Prended a este Sāmba malcriado! ¿Qué podrán hacer los Vṛṣṇis? Por nuestra gracia gobiernan la tierra que nosotros les concedimos.

Verse 4

निगृहीतं सुतं श्रुत्वा यद्येष्यन्तीह वृष्णय: । भग्नदर्पा: शमं यान्ति प्राणा इव सुसंयता: ॥ ४ ॥

Si los Vṛṣṇis vienen aquí al oír que su hijo ha sido capturado, les quebraremos el orgullo; quedarán sosegados, como los sentidos sometidos a una disciplina severa.

Verse 5

इति कर्ण: शलो भूरिर्यज्ञकेतु: सुयोधन: । साम्बमारेभिरे योद्धुं कुरुवृद्धानुमोदिता: ॥ ५ ॥

Dicho esto, y con el beneplácito del anciano de la dinastía Kuru, Karṇa, Śala, Bhūri, Yajñaketu y Suyodhana se dispusieron a combatir contra Sāmba.

Verse 6

द‍ृष्ट्वानुधावत: साम्बो धार्तराष्ट्रान् महारथ: । प्रगृह्य रुचिरं चापं तस्थौ सिंह इवैकल: ॥ ६ ॥

Al ver a los hijos de Dhṛtarāṣṭra abalanzarse tras él, Sāmba, gran guerrero de carro, empuñó su espléndido arco y se mantuvo solo, como un león.

Verse 7

तं ते जिघृक्षव: क्रुद्धास्तिष्ठ तिष्ठेति भाषिण: । आसाद्य धन्विनो बाणै: कर्णाग्रण्य: समाकिरन् ॥ ७ ॥

Decididos a capturarlo, los arqueros enfurecidos, encabezados por Karṇa, le gritaban: «¡Detente, detente!». Se le echaron encima y lo cubrieron con una lluvia de flechas.

Verse 8

सोऽपविद्ध: कुरुश्रेष्ठ कुरुभिर्यदुनन्दन: । नामृष्यत्तदचिन्त्यार्भ: सिंह क्षुद्रमृगैरिव ॥ ८ ॥

¡Oh, el mejor de los Kurus! Cuando los Kurus hostigaban injustamente a Sāmba, hijo de Kṛṣṇa, aquel amado del linaje Yadu no toleró su ataque, como un león no tolera el asalto de animales insignificantes.

Verse 9

विस्फूर्ज्य रुचिरं चापं सर्वान् विव्याध सायकै: । कर्णादीन् षड्रथान् वीरस्तावद्भ‍िर्युगपत् पृथक् ॥ ९ ॥ चतुर्भिश्चतुरो वाहानेकैकेन च सारथीन् । रथिनश्च महेष्वासांस्तस्य तत्तेऽभ्यपूजयन् ॥ १० ॥

Haciendo vibrar su hermoso arco, el heroico Sāmba hirió con flechas a los seis guerreros encabezados por Karṇa. A la vez atravesó los seis carros con seis flechas, a cada tiro de cuatro caballos con cuatro flechas, y a cada auriga con una sola flecha, e igualmente a los grandes arqueros que mandaban los carros; los enemigos elogiaron su proeza.

Verse 10

विस्फूर्ज्य रुचिरं चापं सर्वान् विव्याध सायकै: । कर्णादीन् षड्रथान् वीरस्तावद्भ‍िर्युगपत् पृथक् ॥ ९ ॥ चतुर्भिश्चतुरो वाहानेकैकेन च सारथीन् । रथिनश्च महेष्वासांस्तस्य तत्तेऽभ्यपूजयन् ॥ १० ॥

Haciendo vibrar su hermoso arco, el heroico Sāmba hirió con flechas a los seis guerreros encabezados por Karṇa. A la vez atravesó los seis carros con seis flechas, a cada tiro de cuatro caballos con cuatro flechas, y a cada auriga con una sola flecha, e igualmente a los grandes arqueros que mandaban los carros; los enemigos elogiaron su proeza.

Verse 11

तं तु ते विरथं चक्रुश्चत्वारश्चतुरो हयान् । एकस्तु सारथिं जघ्ने चिच्छेदान्य: शरासनम् ॥ ११ ॥

Pero lo hicieron caer de su carro, dejándolo sin carro. Entonces cuatro de ellos abatieron sus cuatro caballos, uno mató a su auriga y otro le quebró el arco.

Verse 12

तं बद्ध्वा विरथीकृत्य कृच्छ्रेण कुरवो युधि । कुमारं स्वस्य कन्यां च स्वपुरं जयिनोऽविशन् ॥ १२ ॥

Tras dejar a Sāmba sin carro en la batalla, los Kurus lo ataron con gran dificultad. Luego, como vencedores, entraron en su ciudad llevando consigo al joven y a su princesa.

Verse 13

तच्छ्रुत्वा नारदोक्तेन राजन् सञ्जातमन्यव: । कुरून् प्रत्युद्यमं चक्रुरुग्रसेनप्रचोदिता: ॥ १३ ॥

Oh rey, al oír de labios de Śrī Nārada esta noticia, los yādavas se encendieron de ira. Incitados por el rey Ugrasena, se dispusieron a la guerra contra los kurus.

Verse 14

सान्‍त्‍वयित्वा तु तान् राम: सन्नद्धान् वृष्णिपुङ्गवान् । नैच्छत् कुरूणां वृष्णीनां कलिं कलिमलापह: ॥ १४ ॥ जगाम हास्तिनपुरं रथेनादित्यवर्चसा । ब्राह्मणै: कुलवृद्धैश्च वृतश्चन्द्र इव ग्रहै: ॥ १५ ॥

Pero el Señor Rāma (Balarāma) apaciguó a los héroes vṛṣṇis ya armados. Él, que disipa la impureza de Kali, no quiso disputa entre kurus y vṛṣṇis.

Verse 15

सान्‍त्‍वयित्वा तु तान् राम: सन्नद्धान् वृष्णिपुङ्गवान् । नैच्छत् कुरूणां वृष्णीनां कलिं कलिमलापह: ॥ १४ ॥ जगाम हास्तिनपुरं रथेनादित्यवर्चसा । ब्राह्मणै: कुलवृद्धैश्च वृतश्चन्द्र इव ग्रहै: ॥ १५ ॥

Entonces partió hacia Hastināpura en su carro, resplandeciente como el sol, acompañado por brāhmaṇas y ancianos del linaje. Parecía la luna rodeada de los planetas regentes.

Verse 16

गत्वा गजाह्वयं रामो बाह्योपवनमास्थित: । उद्धवं प्रेषयामास धृतराष्ट्रं बुभुत्सया ॥ १६ ॥

Al llegar a Hastināpura, Rāma (Balarāma) se quedó en un jardín fuera de la ciudad. Para conocer la intención de Dhṛtarāṣṭra, envió por delante a Uddhava.

Verse 17

सोऽभिवन्द्याम्बिकापुत्रं भीष्मं द्रोणं च बाह्लिकम् । दुर्योधनं च विधिवद् राममागतमब्रवीत् ॥ १७ ॥

Tras ofrecer respetos debidos al hijo de Ambikā, Dhṛtarāṣṭra, y también a Bhīṣma, Droṇa, Bāhlika y Duryodhana, Uddhava les anunció que Rāma (Balarāma) había llegado.

Verse 18

तेऽतिप्रीतास्तमाकर्ण्य प्राप्तं रामं सुहृत्तमम् । तमर्चयित्वाभिययु: सर्वे मङ्गलपाणय: ॥ १८ ॥

Al oír que Balarāma, su amigo más querido, había llegado, se llenaron de júbilo. Primero honraron a Uddhava y luego salieron a recibir al Señor, llevando en sus manos ofrendas auspiciosas.

Verse 19

तं सङ्गय यथान्यायं गामर्घ्यं च न्यवेदयन् । तेषां ये तत्प्रभावज्ञा: प्रणेमु: शिरसा बलम् ॥ १९ ॥

Se acercaron a Balarāma y lo adoraron como correspondía, ofreciéndole vacas y arghya. Entre los Kurus, quienes conocían su verdadero poder se postraron, inclinando la cabeza hasta el suelo.

Verse 20

बन्धून् कुशलिन: श्रुत्वा पृष्ट्वा शिवमनामयम् । परस्परमथो रामो बभाषेऽविक्लवं वच: ॥ २० ॥

Después de que ambas partes oyeron que sus parientes estaban bien y se preguntaron mutuamente por su bienestar, salud y ausencia de enfermedad, el Señor Balarāma habló a los Kurus con franqueza y sin vacilar.

Verse 21

उग्रसेन: क्षितेशेशो यद् व आज्ञापयत् प्रभु: । तदव्यग्रधिय: श्रुत्वा कुरुध्वमविलम्बितम् ॥ २१ ॥

[Dijo Balarāma:] El rey Ugrasena es nuestro señor y el soberano de los reyes. Escuchad con mente indivisa lo que os ha ordenado, y cumplidlo de inmediato, sin demora.

Verse 22

यद् यूयं बहवस्त्वेकं जित्वाधर्मेण धार्मिकम् । अबध्नीताथ तन्मृष्ये बन्धूनामैक्यकाम्यया ॥ २२ ॥

[Mensaje de Ugrasena:] Aunque muchos de vosotros, por medios irreligiosos, vencisteis a un solo hombre justo y lo atasteis, aun así lo tolero por el deseo de unidad entre los parientes.

Verse 23

वीर्यशौर्यबलोन्नद्धमात्मशक्तिसमं वच: । कुरवो बलदेवस्य निशम्योचु: प्रकोपिता: ॥ २३ ॥

Al oír estas palabras del Señor Baladeva, colmadas de potencia, valentía y fuerza, acordes con Su poder trascendental, los Kauravas se enfurecieron y hablaron así.

Verse 24

अहो महच्चित्रमिदं कालगत्या दुरत्यया । आरुरुक्षत्युपानद् वै शिरो मुकुटसेवितम् ॥ २४ ॥

¡Oh, qué asombroso! La marcha del tiempo es en verdad insuperable: un vil zapato ahora quiere subir a la cabeza que porta la corona real.

Verse 25

एते यौनेन सम्बद्धा: सहशय्यासनाशना: । वृष्णयस्तुल्यतां नीता अस्मद्दत्तनृपासना: ॥ २५ ॥

Porque estos Vṛṣṇis están ligados a nosotros por lazos matrimoniales, les hemos concedido igualdad: comparten con nosotros lecho, asiento y alimento. En verdad, nosotros mismos les hemos dado sus tronos reales.

Verse 26

चामरव्यजने शङ्खमातपत्रं च पाण्डुरम् । किरीटमासनं शय्यां भुञ्जतेऽस्मदुपेक्षया ॥ २६ ॥

Sólo porque hicimos la vista gorda pudieron disfrutar de los abanicos de cola de yak, la caracola, el paraguas blanco, la corona, el trono y el lecho real.

Verse 27

अलं यदूनां नरदेवलाञ्छनै- र्दातु: प्रतीपै: फणिनामिवामृतम् । येऽस्मत्प्रसादोपचिता हि यादवा आज्ञापयन्त्यद्य गतत्रपा बत ॥ २७ ॥

Ya no debe permitirse que los Yadus usen estos emblemas reales; para quien los dio se vuelven una desgracia, como leche dada a serpientes venenosas. Prosperados por nuestra gracia, estos Yādavas han perdido la vergüenza y se atreven a darnos órdenes.

Verse 28

कथमिन्द्रोऽपि कुरुभिर्भीष्मद्रोणार्जुनादिभि: । अदत्तमवरुन्धीत सिंहग्रस्तमिवोरण: ॥ २८ ॥

¿Cómo se atrevería incluso Indra a usurpar algo que Bhishma, Drona, Arjuna u los otros Kurus no le hayan dado? Sería como un cordero reclamando la presa del león.

Verse 29

श्रीबादरायणिरुवाच जन्मबन्धुश्रियोन्नद्धमदास्ते भरतर्षभ । आश्राव्य रामं दुर्वाच्यमसभ्या: पुरमाविशन् ॥ २९ ॥

Śrī Bādarāyaṇi dijo: Oh, el mejor de los Bhāratas, después de que los arrogantes Kurus, completamente engreídos por la opulencia de su alto nacimiento y relaciones, hubieron dicho estas duras palabras al Señor Balarāma, se dieron la vuelta y regresaron a su ciudad.

Verse 30

द‍ृष्ट्वा कुरूणां दौ:शील्यं श्रुत्वावाच्यानि चाच्युत: । अवोचत् कोपसंरब्धो दुष्प्रेक्ष्य: प्रहसन् मुहु: ॥ ३० ॥

Al ver el mal carácter de los Kurus y escuchar sus desagradables palabras, el infalible Señor Balarāma se llenó de ira. Con un semblante espantoso de contemplar, se rió repetidamente y habló de la siguiente manera.

Verse 31

नूनं नानामदोन्नद्धा: शान्तिं नेच्छन्त्यसाधव: । तेषां हि प्रशमो दण्ड: पशूनां लगुडो यथा ॥ ३१ ॥

Claramente, las muchas pasiones de estos sinvergüenzas los han vuelto tan orgullosos que no quieren la paz. Entonces, que sean pacificados con castigo físico, como se hace con los animales con un palo.

Verse 32

अहो यदून् सुसंरब्धान् कृष्णं च कुपितं शनै: । सान्‍त्‍वयित्वाहमेतेषां शममिच्छन्निहागत: ॥ ३२ ॥ त इमे मन्दमतय: कलहाभिरता: खला: । तं मामवज्ञाय मुहुर्दुर्भाषान् मानिनोऽब्रुवन् ॥ ३३ ॥

¡Ah! Solo gradualmente pude calmar a los furiosos Yadus y al Señor Kṛṣṇa, quien también estaba enfurecido. Deseando la paz para estos Kauravas, vine aquí. Pero son tan torpes, aficionados a las peleas y traviesos por naturaleza que repetidamente me han faltado al respeto. ¡Por vanidad se atrevieron a dirigirse a Mí con palabras duras!

Verse 33

अहो यदून् सुसंरब्धान् कृष्णं च कुपितं शनै: । सान्‍त्‍वयित्वाहमेतेषां शममिच्छन्निहागत: ॥ ३२ ॥ त इमे मन्दमतय: कलहाभिरता: खला: । तं मामवज्ञाय मुहुर्दुर्भाषान् मानिनोऽब्रुवन् ॥ ३३ ॥

¡Ay! Poco a poco logré apaciguar a los airados Yadus y también a Śrī Kṛṣṇa, que estaba indignado. Deseando la paz para estos Kauravas, vine aquí; pero son torpes de entendimiento, amantes de la disputa y de naturaleza maliciosa: una y otra vez me han despreciado y, por orgullo, se atrevieron a hablarme con palabras ásperas.

Verse 34

नोग्रसेन: किल विभुर्भोजवृष्ण्यन्धकेश्वर: । शक्रादयो लोकपाला यस्यादेशानुवर्तिन: ॥ ३४ ॥

¿Acaso el rey Ugrasena, señor de los Bhojas, Vṛṣṇis y Andhakas, no es digno de mandar, cuando Indra y los demás regentes del mundo obedecen sus órdenes?

Verse 35

सुधर्माक्रम्यते येन पारिजातोऽमराङ्‍‍घ्रिप: । आनीय भुज्यते सोऽसौ न किलाध्यासनार्हण: ॥ ३५ ॥

¿Ese mismo Kṛṣṇa, que ocupa el salón de asambleas Sudharmā y, para Su deleite, trajo el árbol pārijāta de los inmortales devas, no es acaso digno de sentarse en un trono real?

Verse 36

यस्य पादयुगं साक्षाच्छ्रीरुपास्तेऽखिलेश्वरी । स नार्हति किल श्रीशो नरदेवपरिच्छदान् ॥ ३६ ॥

La propia diosa Śrī Lakṣmī, soberana de todo el universo, adora Sus pies. ¿Y el Señor de Lakṣmī, Kṛṣṇa, no merecería siquiera los atributos de un rey mortal?

Verse 37

यस्याङ्‍‍घ्रिपङ्कजरजोऽखिललोकपालै- र्मौल्युत्तमैर्धृतमुपासिततीर्थतीर्थम् । ब्रह्मा भवोऽहमपि यस्य कला: कलाया: श्रीश्चोद्वहेम चिरमस्य नृपासनं क्व‍ ॥ ३७ ॥

El polvo de los pies de loto de Kṛṣṇa —fuente de santidad para todos los lugares de peregrinación— es venerado por todos los regentes del universo, que lo llevan sobre sus mejores coronas. Brahmā, Bhava (Śiva) y aun yo, y también Śrī Lakṣmī —meros destellos de Su potencia espiritual— sostenemos ese polvo sobre la cabeza; ¿y todavía Kṛṣṇa no sería digno de las insignias reales ni de sentarse en el trono?

Verse 38

भुञ्जते कुरुभिर्दत्तं भूखण्डं वृष्णय: किल । उपानह: किल वयं स्वयं तु कुरव: शिर: ॥ ३८ ॥

¿Acaso nosotros, los Vṛṣṇis, sólo disfrutamos del pequeño terreno que los Kurus nos conceden? ¿Y somos como sandalias, mientras los Kurus son la cabeza?

Verse 39

अहो ऐश्वर्यमत्तानां मत्तानामिव मानिनाम् । असम्बद्धा गिरो रुक्षा: क: सहेतानुशासिता ॥ ३९ ॥

¡Mirad! Estos Kurus engreídos están embriagados por su supuesto poder, como borrachos vulgares. ¿Qué gobernante verdadero, con autoridad para mandar, toleraría sus palabras inconexas y ásperas?

Verse 40

अद्य निष्कौरवं पृथ्वीं करिष्यामीत्यमर्षित: । गृहीत्वा हलमुत्तस्थौ दहन्निव जगत्‍त्रयम् ॥ ४० ॥

Airado, Balarāma declaró: «¡Hoy dejaré la tierra libre de los Kauravas!» Así diciendo, tomó su arma, el arado, y se irguió como si fuera a incendiar los tres mundos.

Verse 41

लाङ्गलाग्रेण नगरमुद्विदार्य गजाह्वयम् । विचकर्ष स गङ्गायां प्रहरिष्यन्नमर्षित: ॥ ४१ ॥

Airado, el Señor desgajó la ciudad de Gajāhvaya (Hastināpura) con la punta de su arado y comenzó a arrastrarla, con intención de arrojarla al Ganges.

Verse 42

जलयानमिवाघूर्णं गङ्गायां नगरं पतत् । आकृष्यमाणमालोक्य कौरवा: जातसम्भ्रमा: ॥ ४२ ॥ तमेव शरणं जग्मु: सकुटुम्बा जिजीविषव: । सलक्ष्मणं पुरस्कृत्य साम्बं प्राञ्जलय: प्रभुम् ॥ ४३ ॥

Al ver que su ciudad, arrastrada, se bamboleaba como una balsa en el mar y estaba por caer al Ganges, los Kauravas se aterrorizaron. Para salvar la vida, acudieron con sus familias a refugiarse en el Señor; poniendo al frente a Sāmba y a Lakṣmaṇā, juntaron las manos y suplicaron.

Verse 43

जलयानमिवाघूर्णं गङ्गायां नगरं पतत् । आकृष्यमाणमालोक्य कौरवा: जातसम्भ्रमा: ॥ ४२ ॥ तमेव शरणं जग्मु: सकुटुम्बा जिजीविषव: । सलक्ष्मणं पुरस्कृत्य साम्बं प्राञ्जलय: प्रभुम् ॥ ४३ ॥

Al ver que su ciudad se bamboleaba como una balsa en el mar, arrastrada y a punto de caer al Ganges, los Kauravas se llenaron de terror. Para salvar la vida acudieron al Señor como refugio con sus familias; poniendo al frente a Sāmba y a Lakṣmaṇā, juntaron las manos y suplicaron.

Verse 44

राम रामाखिलाधार प्रभावं न विदाम ते । मूढानां न: कुबुद्धीनां क्षन्तुमर्हस्यतिक्रमम् ॥ ४४ ॥

¡Oh Rāma, Rāma, sostén de todo! No conocemos Tu poder. Somos necios y de entendimiento torcido; perdona nuestra ofensa.

Verse 45

स्थित्युत्पत्त्यप्ययानां त्वमेको हेतुर्निराश्रय: । लोकान् क्रीडनकानीश क्रीडतस्ते वदन्ति हि ॥ ४५ ॥

Sólo Tú eres la causa de la creación, el sostenimiento y la disolución del cosmos, y no hay causa anterior a Ti. Oh Señor, las autoridades dicen que los mundos son meros juguetes para Ti mientras realizas Tus līlās.

Verse 46

त्वमेव मूर्ध्नीदमनन्त लीलया भूमण्डलं बिभर्षि सहस्रमूर्धन् । अन्ते च य: स्वात्मनिरुद्धविश्व: शेषेऽद्वितीय: परिशिष्यमाण: ॥ ४६ ॥

Oh Infinito, de mil cabezas: como parte de Tu līlā sostienes este globo terrenal sobre una de Tus cabezas. Al final del pralaya recoges el universo entero dentro de Tu propio ser y, quedando solo, te recuestas a descansar sobre Śeṣa.

Verse 47

कोपस्तेऽखिलशिक्षार्थं न द्वेषान्न च मत्सरात् । बिभ्रतो भगवन् सत्त्वं स्थितिपालनतत्पर: ॥ ४७ ॥

Tu ira es para instruir a todos; no nace del odio ni de la envidia. Oh Señor Supremo, sostienes la cualidad de sattva y te dedicas a preservar el mundo; incluso tu enojo es sólo para mantener y proteger a los seres.

Verse 48

नमस्ते सर्वभूतात्मन् सर्वशक्तिधराव्यय । विश्वकर्मन् नमस्तेऽस्तु त्वां वयं शरणं गता: ॥ ४८ ॥

Te ofrecemos reverencias, oh Alma de todos los seres, portador de todas las potencias, imperecedero; oh Viśvakarmā, artífice del universo. En Ti tomamos refugio.

Verse 49

श्रीशुक उवाच एवं प्रपन्नै: संविग्नैर्वेपमानायनैर्बल: । प्रसादित: सुप्रसन्नो मा भैष्टेत्यभयं ददौ ॥ ४९ ॥

Śukadeva dijo: Así, apaciguado por los Kurus, que en gran angustia se rendían mientras su ciudad temblaba, el Señor Balarāma se serenó y se mostró benigno. “No temáis”, dijo, y les concedió valentía sin miedo.

Verse 50

दुर्योधन: पारिबर्हं कुञ्जरान् षष्टिहायनान् । ददौ च द्वादशशतान्ययुतानि तुरङ्गमान् ॥ ५० ॥ रथानां षट्‍सहस्राणि रौक्‍माणां सूर्यवर्चसाम् । दासीनां निष्ककण्ठीनां सहस्रं दुहितृवत्सल: ॥ ५१ ॥

Duryodhana, muy afectuoso con su hija, dio como dote 1.200 elefantes de sesenta años, 120.000 caballos, 6.000 carros de oro resplandecientes como el sol y 1.000 sirvientas con joyas colgando del cuello.

Verse 51

दुर्योधन: पारिबर्हं कुञ्जरान् षष्टिहायनान् । ददौ च द्वादशशतान्ययुतानि तुरङ्गमान् ॥ ५० ॥ रथानां षट्‍सहस्राणि रौक्‍माणां सूर्यवर्चसाम् । दासीनां निष्ककण्ठीनां सहस्रं दुहितृवत्सल: ॥ ५१ ॥

Duryodhana, por su gran cariño a su hija, entregó como dote 1.200 elefantes de sesenta años, 120.000 caballos, 6.000 carros de oro que brillaban como el sol y 1.000 sirvientas con joyas al cuello.

Verse 52

प्रतिगृह्य तु तत्सर्वं भगवान् सात्वतर्षभ: । ससुत: सस्‍नुष: प्रायात् सुहृद्भ‍िरभिनन्दित: ॥ ५२ ॥

El Bhagavān, el más excelso entre los Yādavas, aceptó todos aquellos presentes y luego partió con su hijo y su nuera, despedido con alabanzas por sus bienquerientes.

Verse 53

तत: प्रविष्ट: स्वपुरं हलायुध: समेत्य बन्धूननुरक्तचेतस: । शशंस सर्वं यदुपुङ्गवानां मध्ये सभायां कुरुषु स्वचेष्टितम् ॥ ५३ ॥

Entonces el Señor Halāyudha entró en Su ciudad, Dvārakā, y se reunió con Sus parientes, cuyos corazones estaban unidos a Él por amor. En la sala de asambleas informó a los jefes yadu de todo lo ocurrido en Sus tratos con los Kurus.

Verse 54

अद्यापि च पुरं ह्येतत् सूचयद् रामविक्रमम् । समुन्नतं दक्षिणतो गङ्गायामनुद‍ृश्यते ॥ ५४ ॥

Aún hoy la ciudad de Hastināpura se ve elevada en su lado sur, junto al Ganges, mostrando así las señales del poder del Señor Balarāma.