Adhyaya 52

Verse 1

श्रीशुक उवाच इत्थं सोऽनग्रहीतोऽङ्ग कृष्णेनेक्ष्वाकुनन्दन: । तं परिक्रम्य सन्नम्य निश्चक्राम गुहामुखात् ॥ १ ॥

Śukadeva Gosvāmī dijo: Oh Rey, así, agraciado por el Señor Kṛṣṇa, Mucukunda, amado descendiente de Ikṣvāku, lo circunvaló, se postró y salió por la boca de la cueva.

Verse 2

संवीक्ष्य क्षुल्ल‍कान् मर्त्यान् पशून्वीरुद्वनस्पतीन् । मत्वा कलियुगं प्राप्तं जगाम दिशमुत्तराम् ॥ २ ॥

Al ver que los humanos, los animales, los árboles y las plantas se habían reducido mucho, y comprendiendo que había llegado la era de Kali, Mucukunda partió hacia el norte.

Verse 3

तप:श्रद्धायुतो धीरो नि:सङ्गो मुक्तसंशय: । समाधाय मन: कृष्णे प्राविशद् गन्धमादनम् ॥ ३ ॥

El rey sobrio, dotado de austeridad y fe, desapegado y libre de duda, fijó su mente en el Señor Kṛṣṇa y entró en el monte Gandhamādana.

Verse 4

बदर्याश्रममासाद्य नरनारायणालयम् । सर्वद्वन्द्वसह: शान्तस्तपसाराधयद्धरिम् ॥ ४ ॥

Llegó a Badarikāśrama, morada del Señor Nara-Nārāyaṇa; allí, tolerando todas las dualidades, en paz adoró a Śrī Hari mediante severas austeridades.

Verse 5

भगवान् पुनराव्रज्य पुरीं यवनवेष्टिताम् । हत्वा म्‍लेच्छबलं निन्ये तदीयं द्वारकां धनम् ॥ ५ ॥

El Señor regresó a la ciudad aún cercada por los yavanas; tras destruir al ejército de los mlecchas, comenzó a llevar sus riquezas a Dvārakā.

Verse 6

नीयमाने धने गोभिर्नृभिश्चाच्युतचोदितै: । आजगाम जरासन्धस्‍त्रयोविंशत्यनीकप: ॥ ६ ॥

Mientras las riquezas eran transportadas por bueyes y hombres por orden de Acyuta, apareció Jarāsandha al frente de veintitrés ejércitos akṣauhiṇī.

Verse 7

विलोक्य वेगरभसं रिपुसैन्यस्य माधवौ । मनुष्यचेष्टामापन्नौ राजन् दुद्रुवतुर्द्रुतम् ॥ ७ ॥

Oh rey, al ver el ímpetu feroz del ejército enemigo, los dos Mādhavas, como si actuaran cual humanos, huyeron velozmente.

Verse 8

विहाय वित्तं प्रचुरमभीतौ भीरुभीतवत् । पद्‍भ्यां पद्मपलाशाभ्यां चेलतुर्बहुयोजनम् ॥ ८ ॥

Dejando atrás abundantes riquezas, sin temor aunque fingiendo miedo, caminaron muchas yojanas con Sus pies semejantes a hojas de loto.

Verse 9

पलायमानौ तौ द‍ृष्ट्वा मागध: प्रहसन्बली । अन्वधावद् रथानीकैरीशयोरप्रमाणवित् ॥ ९ ॥

Al verlos huir, el poderoso Jarāsandha de Magadha soltó una gran carcajada y los persiguió con carros y soldados; no comprendía la excelsa condición de los dos Señores.

Verse 10

प्रद्रुत्य दूरं संश्रान्तौ तुङ्गमारुहतां गिरिम् । प्रवर्षणाख्यं भगवान् नित्यदा यत्र वर्षति ॥ १० ॥

Tras huir lejos y aparentar cansancio, los dos Bhagavān subieron al alto monte llamado Pravarṣaṇa, donde Indra derrama lluvia incesante.

Verse 11

गिरौ निलीनावाज्ञाय नाधिगम्य पदं नृप । ददाह गिरिमेधोभि: समन्तादग्निमुत्सृजन् ॥ ११ ॥

Oh Rey, aunque sabía que se ocultaban en la montaña, Jarāsandha no halló rastro de Ellos; por eso amontonó leña alrededor y prendió fuego, incendiando el monte.

Verse 12

तत उत्पत्य तरसा दह्यमानतटादुभौ । दशैकयोजनात्तुङ्गान्निपेततुरधो भुवि ॥ १२ ॥

Entonces ambos saltaron con ímpetu desde la ladera en llamas del monte, de once yojanas de altura, y descendieron a la tierra de abajo.

Verse 13

अलक्ष्यमाणौ रिपुणा सानुगेन यदूत्तमौ । स्वपुरं पुनरायातौ समुद्रपरिखां नृप ॥ १३ ॥

Oh rey, sin ser vistos por el enemigo ni por sus seguidores, aquellos dos excelsos Yadus regresaron a su ciudad, Dvārakā, protegida por el océano como foso defensivo.

Verse 14

सोऽपि दग्धाविति मृषा मन्वानो बलकेशवौ । बलमाकृष्य सुमहन्मगधान् मागधो ययौ ॥ १४ ॥

Jarāsandha de Magadha creyó erróneamente que Balarāma y Keśava habían perecido quemados en el fuego; por ello retiró su enorme ejército y regresó al reino de Magadha.

Verse 15

आनर्ताधिपति: श्रीमान् रैवतो रैवतीं सुताम् । ब्रह्मणा चोदित: प्रादाद् बलायेति पुरोदितम् ॥ १५ ॥

Por orden del señor Brahmā, Raivata, el opulento soberano de Ānarta, entregó en matrimonio a su hija Raivatī al Señor Balarāma, tal como ya se ha relatado.

Verse 16

भगवानपि गोविन्द उपयेमे कुरूद्वह । वैदर्भीं भीष्मकसुतां श्रियो मात्रां स्वयंवरे ॥ १६ ॥ प्रमथ्य तरसा राज्ञ: शाल्वादींश्चैद्यपक्षगान् । पश्यतां सर्वलोकानां तार्क्ष्यपुत्र: सुधामिव ॥ १७ ॥

Oh héroe entre los Kurus, el propio Bhagavān Govinda desposó en el svayaṃvara a Vaidarbhī, hija de Bhīṣmaka, expansión de Śrī, la diosa de la fortuna. Por deseo de Rukmiṇī, abatió con ímpetu a Śālva y a otros reyes del bando de Śiśupāla; y ante la mirada de todos, Śrī Kṛṣṇa se llevó a Rukmiṇī como Garuḍa arrebató el néctar a los devas.

Verse 17

भगवानपि गोविन्द उपयेमे कुरूद्वह । वैदर्भीं भीष्मकसुतां श्रियो मात्रां स्वयंवरे ॥ १६ ॥ प्रमथ्य तरसा राज्ञ: शाल्वादींश्चैद्यपक्षगान् । पश्यतां सर्वलोकानां तार्क्ष्यपुत्र: सुधामिव ॥ १७ ॥

Oh héroe entre los Kurus, el propio Bhagavān Govinda desposó en el svayaṃvara a Vaidarbhī, hija de Bhīṣmaka, expansión de Śrī, la diosa de la fortuna. Por deseo de Rukmiṇī, abatió con ímpetu a Śālva y a otros reyes del bando de Śiśupāla; y ante la mirada de todos, Śrī Kṛṣṇa se llevó a Rukmiṇī como Garuḍa arrebató el néctar a los devas.

Verse 18

श्रीराजोवाच भगवान् भीष्मकसुतां रुक्‍मिणीं रुचिराननाम् । राक्षसेन विधानेन उपयेम इति श्रुतम् ॥ १८ ॥

El rey Parīkṣit dijo: He oído que el Señor Supremo desposó a Rukmiṇī, la hija de Bhīṣmaka de hermoso rostro, según el rito rākṣasa.

Verse 19

भगवन् श्रोतुमिच्छामि कृष्णस्यामिततेजस: । यथा मागधशाल्वादीन् जित्वा कन्यामुपाहरत् ॥ १९ ॥

Señor mío, deseo oír cómo el poder inconmensurable de Kṛṣṇa venció a reyes como Māgadha y Sālva y se llevó a la novia.

Verse 20

ब्रह्मन् कृष्णकथा: पुण्या माध्वीर्लोकमलापहा: । को नु तृप्येत श‍ृण्वान: श्रुतज्ञो नित्यनूतना: ॥ २० ॥

Oh brāhmaṇa, los relatos de Kṛṣṇa son piadosos, dulces y purifican la impureza del mundo; ¿qué oyente entendido podría saciarse al escucharlos, siendo siempre nuevos?

Verse 21

श्रीबादरायणिरुवाच राजासीद् भीष्मको नाम विदर्भाधिपतिर्महान् । तस्य पञ्चाभवन् पुत्रा: कन्यैका च वरानना ॥ २१ ॥

Śrī Bādarāyaṇi dijo: Había un gran rey llamado Bhīṣmaka, soberano de Vidarbha. Tuvo cinco hijos y una hija de hermoso semblante.

Verse 22

रुक्‍म्यग्रजो रुक्‍मरथो रुक्‍मबाहुरनन्तर: । रुक्‍मकेशो रुक्‍ममाली रुक्‍मिण्येषा स्वसा सती ॥ २२ ॥

Rukmī fue el primogénito; luego vinieron Rukmaratha, Rukmabāhu, Rukmakeśa y Rukmamālī. Su hermana era la excelsa y virtuosa Rukmiṇī.

Verse 23

सोपश्रुत्य मुकुन्दस्य रूपवीर्यगुणश्रिय: । गृहागतैर्गीयमानास्तं मेने सद‍ृशं पतिम् ॥ २३ ॥

Al oír de los visitantes del palacio cómo cantaban la belleza, el valor, las virtudes y la gloria de Mukunda, Rukmiṇī lo tuvo por el esposo perfecto para ella.

Verse 24

तां बुद्धिलक्षणौदार्यरूपशीलगुणाश्रयाम् । कृष्णश्च सद‍ृशीं भार्यां समुद्वोढुं मनो दधे ॥ २४ ॥

Sabiendo que Rukmiṇī poseía inteligencia, signos auspiciosos, magnanimidad, belleza, buena conducta y todas las virtudes, el Señor Kṛṣṇa decidió tomarla por esposa, pues era digna de Él.

Verse 25

बन्धूनामिच्छतां दातुं कृष्णाय भगिनीं नृप । ततो निवार्य कृष्णद्विड् रुक्‍मी चैद्यममन्यत ॥ २५ ॥

Oh rey, aunque los parientes deseaban entregar a su hermana a Kṛṣṇa, Rukmī, enemigo del Señor, se lo prohibió y decidió dar a Rukmiṇī a Śiśupāla.

Verse 26

तदवेत्यासितापाङ्गी वैदर्भी दुर्मना भृशम् । विचिन्त्याप्तं द्विजं कञ्चित् कृष्णाय प्राहिणोद्‌द्रुतम् ॥ २६ ॥

Al enterarse de ese plan, la vaidarbhī de ojos oscuros quedó profundamente afligida. Tras considerar la situación, envió de inmediato a un brāhmaṇa de confianza a Kṛṣṇa.

Verse 27

द्वारकां स समभ्येत्य प्रतीहारै: प्रवेशित: । अपश्यदाद्यं पुरुषमासीनं काञ्चनासने ॥ २७ ॥

Al llegar a Dvārakā, el brāhmaṇa fue introducido por los guardianes y vio a la Persona Suprema primordial sentada en un trono de oro.

Verse 28

द‍ृष्ट्वा ब्रह्मण्यदेवस्तमवरुह्य निजासनात् । उपवेश्यार्हयां चक्रे यथात्मानं दिवौकस: ॥ २८ ॥

Al ver al brāhmaṇa, Śrī Kṛṣṇa, Señor protector de los brāhmaṇas, descendió de Su trono, lo hizo sentar y lo honró, adorándolo tal como los semidioses adoran al propio Señor.

Verse 29

तं भुक्तवन्तं विश्रान्तमुपगम्य सतां गति: । पाणिनाभिमृशन् पादावव्यग्रस्तमपृच्छत ॥ २९ ॥

Después de que el brāhmaṇa comió y descansó, Śrī Kṛṣṇa, meta de los santos devotos, se acercó y, masajeándole los pies con Sus propias manos, le preguntó con serena paciencia.

Verse 30

कच्चिद् द्विजवरश्रेष्ठ धर्मस्ते वृद्धसम्मत: । वर्तते नातिकृच्छ्रेण सन्तुष्टमनस: सदा ॥ ३० ॥

[Dijo el Señor:] Oh mejor de los brāhmaṇas, ¿tu práctica del dharma, aprobada por los mayores, progresa sin grandes dificultades? ¿Permanece tu mente siempre satisfecha?

Verse 31

सन्तुष्टो यर्हि वर्तेत ब्राह्मणो येन केनचित् । अहीयमान: स्वद्धर्मात् स ह्यस्याखिलकामधुक् ॥ ३१ ॥

Cuando un brāhmaṇa se contenta con lo que le llega y no se aparta de su propio deber religioso, ese mismo dharma se vuelve para él una kāmadhenu, colmando todos sus deseos.

Verse 32

असन्तुष्टोऽसकृल्ल‍ोकानाप्नोत्यपि सुरेश्वर: । अकिञ्चनोऽपि सन्तुष्ट: शेते सर्वाङ्गविज्वर: ॥ ३२ ॥

El brāhmaṇa insatisfecho vaga inquieto de un mundo a otro, aun si llega a ser rey del cielo; pero el brāhmaṇa satisfecho, aunque no posea nada, reposa en paz, con todos sus miembros libres de aflicción.

Verse 33

विप्रान् स्वलाभसन्तुष्टान् साधून् भूतसुहृत्तमान् । निरहङ्कारिण: शान्तान् नमस्ये शिरसासकृत् ॥ ३३ ॥

Me inclino una y otra vez con la cabeza ante aquellos brāhmaṇas satisfechos con su propia suerte: santos, sin orgullo y serenos, los mejores bienhechores de todos los seres vivientes.

Verse 34

कच्चिद् व: कुशलं ब्रह्मन् राजतो यस्य हि प्रजा: । सुखं वसन्ति विषये पाल्यमाना: स मे प्रिय: ॥ ३४ ॥

Oh brāhmaṇa, ¿estáis bien? ¿Vuestro rey vela por vuestro bienestar? En verdad, el rey en cuyo reino los ciudadanos viven felices y protegidos me es muy querido.

Verse 35

यतस्त्वमागतो दुर्गं निस्तीर्येह यदिच्छया । सर्वं नो ब्रूह्यगुह्यं चेत् किं कार्यं करवाम ते ॥ ३५ ॥

¿De dónde has venido, cruzando este paso/mar imposible de franquear, y con qué propósito? Si no es un secreto, dínoslo todo y dinos qué podemos hacer por ti.

Verse 36

एवं सम्पृष्टसम्प्रश्न‍ो ब्राह्मण: परमेष्ठिना । लीलागृहीतदेहेन तस्मै सर्वमवर्णयत् ॥ ३६ ॥

Así, interrogado por la Suprema Personalidad de Dios, que asume un cuerpo para Sus pasatiempos, el brāhmaṇa le relató todo.

Verse 37

श्रीरुक्‍मिण्युवाच श्रुत्वा गुणान् भुवनसुन्दर श‍ृण्वतां ते निर्विश्य कर्णविवरैर्हरतोऽङ्गतापम् । रूपं द‍ृशां द‍ृशिमतामखिलार्थलाभं त्वय्यच्युताविशति चित्तमपत्रपं मे ॥ ३७ ॥

Śrī Rukmiṇī dijo: Oh belleza de los mundos, al oír tus cualidades —que entran por los oídos de quienes escuchan y se llevan el ardor del sufrimiento corporal— y al oír también de tu hermosura —que colma todos los anhelos de la mirada de quienes te contemplan—, oh Acyuta Kṛṣṇa, mi mente, sin pudor, se ha posado en Ti.

Verse 38

का त्वा मुकुन्द महती कुलशीलरूप- विद्यावयोद्रविणधामभिरात्मतुल्यम् । धीरा पतिं कुलवती न वृणीत कन्या काले नृसिंह नरलोकमनोऽभिरामम् ॥ ३८ ॥

¡Oh Mukunda! En linaje, virtud, belleza, saber, juventud, riqueza y majestad, sólo Tú eres igual a Ti mismo. ¡Oh león entre los hombres! Tú deleitas la mente de toda la humanidad. Llegado el tiempo oportuno, ¿qué doncella noble, sensata y digna de matrimonio no te escogería por esposo?

Verse 39

तन्मे भवान् खलु वृत: पतिरङ्ग जाया- मात्मार्पितश्च भवतोऽत्र विभो विधेहि । मा वीरभागमभिमर्शतु चैद्य आराद् गोमायुवन्मृगपतेर्बलिमम्बुजाक्ष ॥ ३९ ॥

Por eso, mi Señor, te he escogido como esposo y me entrego a Ti. Oh Todopoderoso, ven pronto y hazme Tu esposa. Oh de ojos de loto, que Śiśupāla no toque jamás la porción del héroe, como un chacal que roba la hacienda de un león.

Verse 40

पूर्तेष्टदत्तनियमव्रतदेवविप्र- गुर्वर्चनादिभिरलं भगवान् परेश: । आराधितो यदि गदाग्रज एत्य पाणिं गृह्णातु मे न दमघोषसुतादयोऽन्ये ॥ ४० ॥

Si he adorado suficientemente a la Suprema Personalidad de Dios mediante obras piadosas, sacrificios, caridad, ritos y votos, y también honrando a los devas, a los brāhmaṇas y a los gurus, entonces que Gadāgraja venga y tome mi mano, y no el hijo de Damaghoṣa ni ningún otro.

Verse 41

श्वोभाविनि त्वमजितोद्वहने विदर्भान् गुप्त: समेत्य पृतनापतिभि: परीत: । निर्मथ्य चैद्यमगधेन्द्रबलं प्रसह्य मां राक्षसेन विधिनोद्वह वीर्यशुल्काम् ॥ ४१ ॥

Oh invencible, mañana, cuando mi ceremonia nupcial esté por comenzar, llega en secreto a Vidarbha y rodéate de los jefes de Tu ejército. Luego aplasta por la fuerza las tropas de Caidya y del rey de Magadha, y, oh héroe, cásate conmigo según el rito Rākṣasa, ganándome con Tu valor.

Verse 42

अन्त:पुरान्तरचरीमनिहत्य बन्धून्- त्वामुद्वहे कथमिति प्रवदाम्युपायम् । पूर्वेद्युरस्ति महती कुलदेवयात्रा यस्यां बहिर्नववधूर्गिरिजामुपेयात् ॥ ४२ ॥

Como yo estaré en los aposentos interiores del palacio, quizá pienses: “¿Cómo podré llevarte sin matar a algunos de tus parientes?” Pero te diré un medio: el día anterior a la boda hay una gran procesión en honor de la deidad tutelar de la dinastía, y en ella la nueva novia sale de la ciudad para visitar a la diosa Girijā.

Verse 43

यस्याङ्‍‍घ्रिपङ्कजरज:स्‍नपनं महान्तो वाञ्छन्त्युमापतिरिवात्मतमोऽपहत्यै । यर्ह्यम्बुजाक्ष न लभेय भवत्प्रसादं जह्यामसून्व्रतकृशान् शतजन्मभि: स्यात् ॥ ४३ ॥

Oh, de ojos de loto: las grandes almas, como Śiva, señor de Umā, anhelan bañarse en el polvo de Tus pies de loto para destruir la oscuridad de la ignorancia. Si no alcanzo Tu gracia, abandonaré mi aliento vital, debilitado por severos votos y austeridades; y quizá, tras cientos de nacimientos de esfuerzo, obtenga Tu misericordia.

Verse 44

ब्राह्मण उवाच इत्येते गुह्यसन्देशा यदुदेव मयाहृता: । विमृश्य कर्तुं यच्चात्र क्रियतां तदनन्तरम् ॥ ४४ ॥

Dijo el brāhmaṇa: Oh Señor de los Yadus, éste es el mensaje confidencial que he traído. Considera bien lo que debe hacerse en estas circunstancias y hazlo de inmediato.