Adhyaya 23

Verse 1

श्रीशुक उवाच इत्युक्तवन्तं पुरुषं पुरातनं महानुभावोऽखिलसाधुसम्मत: । बद्धाञ्जलिर्बाष्पकलाकुलेक्षणो भक्त्युत्कलो गद्गदया गिराब्रवीत् ॥ १ ॥

Dijo Śukadeva Gosvāmī: Cuando el Purusha eterno, la Suprema Personalidad de Dios, hubo hablado así, Bali Mahārāja—gran alma aprobada por todos los sādhus—con las manos juntas, los ojos anegados en lágrimas y la voz temblorosa por el éxtasis de bhakti, respondió de este modo.

Verse 2

श्रीबलिरुवाच अहो प्रणामाय कृत: समुद्यम: प्रपन्नभक्तार्थविधौ समाहित: । यल्ल‍ोकपालैस्त्वदनुग्रहोऽमरै- रलब्धपूर्वोऽपसदेऽसुरेऽर्पित: ॥ २ ॥

Bali Mahārāja dijo: ¡Oh, qué maravilloso! Incluso el simple intento de ofrecerte reverentes obeisancias produce un fruto asombroso. Yo sólo procuré postrarme ante Ti, y aun así, Tú, siempre atento al bien del devoto rendido, me otorgaste Tu gracia. La misericordia inmotivada que me has mostrado a mí, un asura caído, jamás la obtuvieron ni los semidioses ni los regentes de los mundos.

Verse 3

श्रीशुक उवाच इत्युक्त्वा हरिमानत्य ब्रह्माणं सभवं तत: । विवेश सुतलं प्रीतो बलिर्मुक्त: सहासुरै: ॥ ३ ॥

Continuó Śukadeva Gosvāmī: Dicho esto, Bali Mahārāja se postró primero ante Hari y luego ante Brahmā y Śiva. Así fue liberado de las cuerdas del nāga-pāśa de Varuṇa y, plenamente satisfecho, entró en el planeta Sutala junto con los asuras.

Verse 4

एवमिन्द्राय भगवान् प्रत्यानीय त्रिविष्टपम् । पूरयित्वादिते: काममशासत् सकलं जगत् ॥ ४ ॥

Así, el Señor devolvió a Indra la soberanía de Triviṣṭapa, los cielos, y cumplió el deseo de Aditi, madre de los semidioses; luego gobernó los asuntos de todo el universo.

Verse 5

लब्धप्रसादं निर्मुक्तं पौत्रं वंशधरं बलिम् । निशाम्य भक्तिप्रवण: प्रह्लाद इदमब्रवीत् ॥ ५ ॥

Al oír que Bali Mahārāja, su nieto y heredero del linaje, había sido liberado de las ataduras y había alcanzado la gracia del Señor, Prahlāda, inclinado a la bhakti, habló así.

Verse 6

श्रीप्रह्लाद उवाच नेमं विरिञ्चो लभते प्रसादं न श्रीर्न शर्व: किमुतापरेऽन्ये । यन्नोऽसुराणामसि दुर्गपालो विश्वाभिवन्द्यैरभिवन्दिताङ्‍‍घ्रि: ॥ ६ ॥

Dijo Prahlāda: Oh Suprema Personalidad de Dios, eres adorado en todo el universo; incluso Brahmā y Śiva veneran Tus pies de loto. Y aun así, con bondad, has prometido protegernos a nosotros, los asuras. Tal misericordia no la han alcanzado ni Brahmā, ni Śiva, ni Lakṣmī; ¿qué decir de los demás?

Verse 7

यत्पादपद्ममकरन्दनिषेवणेन ब्रह्मादय: शरणदाश्नुवते विभूती: । कस्माद् वयं कुसृतय: खलयोनयस्ते दाक्षिण्यद‍ृष्टिपदवीं भवत: प्रणीता: ॥ ७ ॥

Oh supremo refugio de todos, grandes seres como Brahmā alcanzan la perfección con solo saborear la miel del servicio a Tus pies de loto. Pero nosotros, malvados y extraviados, nacidos en un linaje asura envidioso, ¿cómo hemos recibido Tu mirada misericordiosa? Solo por Tu gracia sin causa.

Verse 8

चित्रं तवेहितमहोऽमितयोगमाया- लीलाविसृष्टभुवनस्य विशारदस्य । सर्वात्मन: समद‍ृशोऽविषम: स्वभावो भक्तप्रियो यदसि कल्पतरुस्वभाव: ॥ ८ ॥

Oh Señor, maravillosas son Tus acciones: con Tu inconcebible yogamāyā creas los universos, y por su reflejo se manifiesta la energía material. Como Alma Suprema de todos, eres igual con todos; sin embargo, favoreces a Tus devotos. Esto no es parcialidad, pues Tu naturaleza es como la del árbol de los deseos, que concede según el anhelo de cada cual.

Verse 9

श्रीभगवानुवाच वत्स प्रह्लाद भद्रं ते प्रयाहि सुतलालयम् । मोदमान: स्वपौत्रेण ज्ञातीनां सुखमावह ॥ ९ ॥

Dijo el Señor Supremo: Hijo mío, Prahlāda, que toda bendición sea contigo. Por ahora ve a Sutala; allí alégrate con tu nieto y con tus parientes y amigos, y trae felicidad a los tuyos.

Verse 10

नित्यं द्रष्टासि मां तत्र गदापाणिमवस्थितम् । मद्दर्शनमहाह्लादध्वस्तकर्मनिबन्धन: ॥ १० ॥

Allí podrás verme siempre en Mi forma habitual, con la caracola, el disco, la maza y el loto en Mi mano. Por el supremo gozo trascendental de contemplarme sin cesar, se destruirán tus ataduras al karma fruitivo y ya no volverán a ligarte.

Verse 11

श्रीशुक उवाच आज्ञां भगवतो राजन्प्रह्लादो बलिना सह । बाढमित्यमलप्रज्ञो मूर्ध्‍न्याधाय कृताञ्जलि: ॥ ११ ॥ परिक्रम्यादिपुरुषं सर्वासुरचमूपति: । प्रणतस्तदनुज्ञात: प्रविवेश महाबिलम् ॥ १२ ॥

Śrīla Śukadeva Gosvāmī dijo: Oh rey Parīkṣit, acompañado por Bali Mahārāja, Prahlāda Mahārāja, señor de todos los jefes de los asuras, con las manos juntas puso sobre su cabeza la orden del Bhagavān y dijo: «Así sea». Luego circunvaló al Ādi-Puruṣa, se postró con respeto y, con Su permiso, entró en la gran caverna llamada Sutala.

Verse 12

श्रीशुक उवाच आज्ञां भगवतो राजन्प्रह्लादो बलिना सह । बाढमित्यमलप्रज्ञो मूर्ध्‍न्याधाय कृताञ्जलि: ॥ ११ ॥ परिक्रम्यादिपुरुषं सर्वासुरचमूपति: । प्रणतस्तदनुज्ञात: प्रविवेश महाबिलम् ॥ १२ ॥

Śrīla Śukadeva Gosvāmī dijo: Oh rey Parīkṣit, acompañado por Bali Mahārāja, Prahlāda Mahārāja, señor de todos los jefes de los asuras, con las manos juntas puso sobre su cabeza la orden del Bhagavān y dijo: «Así sea». Luego circunvaló al Ādi-Puruṣa, se postró con respeto y, con Su permiso, entró en la gran caverna llamada Sutala.

Verse 13

अथाहोशनसं राजन्हरिर्नारायणोऽन्तिके । आसीनमृत्विजां मध्ये सदसि ब्रह्मवादिनाम् ॥ १३ ॥

Śrīla Śukadeva dijo: Después, oh Mahārāja Parīkṣit, Hari, Nārāyaṇa, se dirigió a Śukrācārya, que estaba sentado cerca, en medio de la asamblea de sacerdotes, todos ellos brahma-vādīs, seguidores de los principios védicos para los sacrificios.

Verse 14

ब्रह्मन् सन्तनु शिष्यस्य कर्मच्छिद्रं वितन्वत: । यत् तत् कर्मसु वैषम्यं ब्रह्मद‍ृष्टं समं भवेत् ॥ १४ ॥

Oh mejor de los brāhmaṇas, Śukrācārya, por favor explica qué falta o discrepancia ves en tu discípulo Bali Mahārāja mientras ejecuta los sacrificios. Cuando sea juzgada en presencia de brāhmaṇas cualificados, esa desigualdad en el karma quedará nivelada y la falta será anulada.

Verse 15

श्रीशुक्र उवाच कुतस्तत्कर्मवैषम्यं यस्य कर्मेश्वरो भवान् । यज्ञेशो यज्ञपुरुष: सर्वभावेन पूजित: ॥ १५ ॥

Dijo Śukrācārya: Señor mío, en todo sacrificio Tú eres el regidor de la acción, el Señor del yajña y el Yajña-puruṣa a quien se ofrecen todas las oblaciones, adorado con todo el ser. Si alguien Te ha complacido plenamente, ¿cómo podría haber faltas o discrepancias en su sacrificio?

Verse 16

मन्त्रतस्तन्त्रतश्छिद्रं देशकालार्हवस्तुत: । सर्वं करोति निश्छिद्रमनुसङ्कीर्तनं तव ॥ १६ ॥

Puede haber fallos al pronunciar los mantras, al seguir las reglas rituales, y también respecto al tiempo, el lugar, la persona y los implementos. Pero cuando se canta tu santo Nombre en anu-saṅkīrtana, todo queda sin defecto.

Verse 17

तथापि वदतो भूमन् करिष्याम्यनुशासनम् । एतच्छ्रेय: परं पुंसां यत् तवाज्ञानुपालनम् ॥ १७ ॥

Aun así, oh Señor inmenso, cumpliré Tu mandato. Para los seres humanos, el bien supremo es obedecer Tu orden y vivir según Tu voluntad.

Verse 18

श्रीशुक उवाच प्रतिनन्द्य हरेराज्ञामुशना भगवानिति । यज्ञच्छिद्रं समाधत्त बलेर्विप्रर्षिभि: सह ॥ १८ ॥

Śukadeva Gosvāmī continuó: Así, Uśanā (Śukrācārya), muy poderoso, aceptó con pleno respeto la orden de Hari, y junto con los mejores brāhmaṇa-ṛṣis comenzó a subsanar las faltas y corregir las deficiencias en los yajñas de Bali Mahārāja.

Verse 19

एवं बलेर्महीं राजन् भिक्षित्वा वामनो हरि: । ददौ भ्रात्रे महेन्द्राय त्रिदिवं यत्परैर्हृतम् ॥ १९ ॥

Oh rey Parīkṣit, así, Hari en la forma de Vāmana, tras pedir limosna y tomar toda la tierra de Bali Mahārāja, entregó a su hermano Mahendra, Indra, el Tridiva (cielo) que los enemigos le habían arrebatado.

Verse 20

प्रजापतिपतिर्ब्रह्मा देवर्षिपितृभूमिपै: । दक्षभृग्वङ्गिरोमुख्यै: कुमारेण भवेन च ॥ २० ॥ कश्यपस्यादिते: प्रीत्यै सर्वभूतभवाय च । लोकानां लोकपालानामकरोद् वामनं पतिम् ॥ २१ ॥

Brahmā, señor de los Prajāpatis, acompañado por los devas, los devarṣis, los moradores de Pitṛloka, los Manus y los munis, y por líderes como Dakṣa, Bhṛgu y Aṅgirā, así como por Kārttikeya y el Señor Śiva, aceptó al Señor Vāmanadeva como protector de todos. Lo hizo para complacer a Kaśyapa Muni y a Aditi, y para el bienestar de todos los seres del universo.

Verse 21

प्रजापतिपतिर्ब्रह्मा देवर्षिपितृभूमिपै: । दक्षभृग्वङ्गिरोमुख्यै: कुमारेण भवेन च ॥ २० ॥ कश्यपस्यादिते: प्रीत्यै सर्वभूतभवाय च । लोकानां लोकपालानामकरोद् वामनं पतिम् ॥ २१ ॥

Para complacer a Kaśyapa Muni y a Aditi, y para el bien de todos los seres, Brahmā estableció al Señor Vāmanadeva como señor y protector de todos los mundos y de sus regentes.

Verse 22

वेदानां सर्वदेवानां धर्मस्य यशस: श्रिय: । मङ्गलानां व्रतानां च कल्पं स्वर्गापवर्गयो: ॥ २२ ॥ उपेन्द्रं कल्पयांचक्रे पतिं सर्वविभूतये । तदा सर्वाणि भूतानि भृशं मुमुदिरे नृप ॥ २३ ॥

Oh rey Parīkṣit, los devas encabezados por Brahmā quisieron a Upendra, el Señor Vāmanadeva, como protector de los Vedas, del dharma, de la fama, de la prosperidad, de lo auspicioso, de los votos, del ascenso al cielo y de la liberación. Así aceptaron a Upendra como supremo señor de toda opulencia; y todos los seres se llenaron de inmensa alegría.

Verse 23

वेदानां सर्वदेवानां धर्मस्य यशस: श्रिय: । मङ्गलानां व्रतानां च कल्पं स्वर्गापवर्गयो: ॥ २२ ॥ उपेन्द्रं कल्पयांचक्रे पतिं सर्वविभूतये । तदा सर्वाणि भूतानि भृशं मुमुदिरे नृप ॥ २३ ॥

Oh rey, los devas establecieron a Upendra, el Señor Vāmanadeva, como supremo señor de toda opulencia; y entonces todos los seres se alegraron en gran manera.

Verse 24

ततस्त्विन्द्र: पुरस्कृत्य देवयानेन वामनम् । लोकपालैर्दिवं निन्ये ब्रह्मणा चानुमोदित: ॥ २४ ॥

Después, Indra, rey del cielo, puso al Señor Vāmanadeva al frente y, junto con los regentes de los planetas celestiales, lo llevó al cielo en un vehículo divino, con la aprobación de Brahmā.

Verse 25

प्राप्य त्रिभुवनं चेन्द्र उपेन्द्रभुजपालित: । श्रिया परमया जुष्टो मुमुदे गतसाध्वस: ॥ २५ ॥

Protegido por los brazos de Upendra (Vāmanadeva), Indra recobró el dominio de los tres mundos y volvió a su propio puesto. Colmado de suprema opulencia, quedó sin temor y plenamente satisfecho.

Verse 26

ब्रह्मा शर्व: कुमारश्च भृग्वाद्या मुनयो नृप । पितर: सर्वभूतानि सिद्धा वैमानिकाश्च ये ॥ २६ ॥ सुमहत् कर्म तद् विष्णोर्गायन्त: परमद्भ‍ुतम् । धिष्ण्यानि स्वानि ते जग्मुरदितिं च शशंसिरे ॥ २७ ॥

Oh rey: Brahmā, Śarva (Śiva), Kumāra (Kārttikeya), el sabio Bhṛgu y otros santos, los moradores de Pitṛloka, todos los seres presentes, así como los Siddhas y quienes viajan por el espacio en vimānas, cantaron y glorificaron la obra grandiosa y asombrosa de Viṣṇu, las hazañas de Vāmanadeva. Mientras entonaban alabanzas, regresaron a sus propias moradas celestiales y también ensalzaron la posición de Aditi.

Verse 27

ब्रह्मा शर्व: कुमारश्च भृग्वाद्या मुनयो नृप । पितर: सर्वभूतानि सिद्धा वैमानिकाश्च ये ॥ २६ ॥ सुमहत् कर्म तद् विष्णोर्गायन्त: परमद्भ‍ुतम् । धिष्ण्यानि स्वानि ते जग्मुरदितिं च शशंसिरे ॥ २७ ॥

Oh rey: Brahmā, Śarva (Śiva), Kumāra (Kārttikeya), el sabio Bhṛgu y otros santos, los moradores de Pitṛloka, todos los seres presentes, así como los Siddhas y quienes viajan por el espacio en vimānas, cantaron y glorificaron la obra grandiosa y asombrosa de Viṣṇu, las hazañas de Vāmanadeva. Mientras entonaban alabanzas, regresaron a sus propias moradas celestiales y también ensalzaron la posición de Aditi.

Verse 28

सर्वमेतन्मयाख्यातं भवत: कुलनन्दन । उरुक्रमस्य चरितं श्रोतृणामघमोचनम् ॥ २८ ॥

Oh Mahārāja Parīkṣit, alegría de tu linaje: ya te he narrado por completo el maravilloso carácter y las hazañas de Urukrama, Vāmanadeva. Quien las escucha con devoción queda ciertamente libre de los frutos del pecado.

Verse 29

पारं महिम्न उरुविक्रमतो गृणानो य: पार्थिवानि विममे स रजांसि मर्त्य: । किं जायमान उत जात उपैति मर्त्य इत्याह मन्त्रद‍ृगृषि: पुरुषस्य यस्य ॥ २९ ॥

Ningún mortal puede medir el confín de la gloria de Trivikrama, el Señor Viṣṇu, así como no puede contar los átomos de polvo de toda la tierra. Ni el ya nacido ni el que ha de nacer puede alcanzarlo; así lo cantó el vidente de mantras, el sabio Vasiṣṭha.

Verse 30

य इदं देवदेवस्य हरेरद्भ‍ुतकर्मण: । अवतारानुचरितं श‍ृण्वन् याति परां गतिम् ॥ ३० ॥

Quien escucha con devoción las obras maravillosas de Hari, el Dios de los dioses, y los relatos de Sus avatāras, alcanza sin duda la meta suprema.

Verse 31

क्रियमाणे कर्मणीदं दैवे पित्र्येऽथ मानुषे । यत्र यत्रानुकीर्त्येत तत् तेषां सुकृतं विदु: ॥ ३१ ॥

En cualquier ceremonia—para los devas, para los antepasados o en actos humanos—donde se recite la historia de Vāmanadeva, ese rito debe entenderse como sumamente auspicioso y meritorio.