Adhyaya 20

Verse 1

श्रीशुक उवाच बलिरेवं गृहपति: कुलाचार्येण भाषित: । तूष्णीं भूत्वा क्षणं राजन्नुवाचावहितो गुरुम् ॥ १ ॥

Śrī Śukadeva Gosvāmī dijo: Oh rey Parīkṣit, cuando Bali Mahārāja fue aconsejado así por su maestro espiritual, Śukrācārya, sacerdote de su linaje, guardó silencio por un momento; y luego, tras deliberar plenamente, respondió a su guru de la siguiente manera.

Verse 2

श्रीबलिरुवाच सत्यं भगवता प्रोक्तं धर्मोऽयं गृहमेधिनाम् । अर्थं कामं यशो वृत्तिं यो न बाधेत कर्हिचित् ॥ २ ॥

Dijo Bali Mahārāja: Oh venerable señor, como ya has declarado, el verdadero dharma del cabeza de familia es aquel que jamás estorba la prosperidad, el disfrute, la fama y el sustento. Yo también considero correcto este principio religioso.

Verse 3

स चाहं वित्तलोभेन प्रत्याचक्षे कथं द्विजम् । प्रतिश्रुत्य ददामीति प्राह्रादि: कितवो यथा ॥ ३ ॥

Soy el nieto de Mahārāja Prahlāda. ¿Cómo podría, por codicia de dinero, retractarme ante un brāhmaṇa? Habiendo prometido «daré esta tierra», ¿cómo podría retirarla? Y, sobre todo, ¿cómo podría comportarme como un vulgar embaucador, especialmente con un brāhmaṇa?

Verse 4

न ह्यसत्यात् परोऽधर्म इति होवाच भूरियम् । सर्वं सोढुमलं मन्ये ऋतेऽलीकपरं नरम् ॥ ४ ॥

No hay adharma mayor que la falsedad—dijo una vez la Madre Tierra. Puedo soportarlo todo, excepto a un hombre entregado a la mentira.

Verse 5

नाहं बिभेमि निरयान्नाधन्यादसुखार्णवात् । न स्थानच्यवनान्मृत्योर्यथा विप्रप्रलम्भनात् ॥ ५ ॥

No temo al infierno, ni a la pobreza, ni al océano del sufrimiento, ni a caer de mi posición, ni siquiera a la muerte, tanto como temo engañar a un brāhmaṇa.

Verse 6

यद् यद्धास्यति लोकेऽस्मिन्सम्परेतं धनादिकम् । तस्य त्यागे निमित्तं किं विप्रस्तुष्येन्न तेन चेत् ॥ ६ ॥

Señor mío, también ves que al morir todas las riquezas y opulencias se separan del poseedor. Por eso, si el brāhmaṇa Vāmanadeva no queda satisfecho con los dones ya ofrecidos, ¿por qué no complacerlo con la riqueza que de todos modos habrá de perderse en la muerte?

Verse 7

श्रेय: कुर्वन्ति भूतानां साधवो दुस्त्यजासुभि: । दध्यङ्‌शिबिप्रभृतय: को विकल्पो धरादिषु ॥ ७ ॥

Los sādhus obran para el bien de los seres; aunque la vida sea difícil de abandonar, la sacrifican. Dadhīci, Śibi y otros lo atestiguan; ¿qué objeción hay, entonces, para renunciar a esta tierra insignificante?

Verse 8

यैरियं बुभुजे ब्रह्मन्दैत्येन्द्रैरनिवर्तिभि: । तेषां कालोऽग्रसील्ल‍ोकान् न यशोऽधिगतं भुवि ॥ ८ ॥

Oh mejor de los brāhmaṇas, los grandes reyes demoníacos, jamás reacios al combate, disfrutaron de este mundo; pero con el tiempo Kāla devoró todos sus dominios. En la tierra sólo quedó su fama; por ello, más que nada, debe buscarse una buena reputación.

Verse 9

सुलभा युधि विप्रर्षे ह्यनिवृत्तास्तनुत्यज: । न तथा तीर्थ आयाते श्रद्धया ये धनत्यज: ॥ ९ ॥

Oh, el mejor de los brāhmaṇas: muchos entregan la vida en el campo de batalla sin temer la lucha; pero rara vez se obtiene la dicha de ofrecer, con fe, la riqueza acumulada a un santo que convierte un lugar en tīrtha.

Verse 10

मनस्विन: कारुणिकस्य शोभनं यदर्थिकामोपनयेन दुर्गति: । कुत: पुनर्ब्रह्मविदां भवाद‍ृशां ततो वटोरस्य ददामि वाञ्छितम् ॥ १० ॥

Al dar caridad, el hombre noble y compasivo se vuelve aún más auspicioso, especialmente cuando da a un conocedor del Brahman como usted. Por ello, a este pequeño brahmacārī le daré cuanto desee de mí.

Verse 11

यजन्ति यज्ञंक्रतुभिर्यमाद‍ृता भवन्त आम्नायविधानकोविदा: । स एव विष्णुर्वरदोऽस्तु वा परो दास्याम्यमुष्मै क्षितिमीप्सितां मुने ॥ ११ ॥

Oh gran sabio, los santos como usted, expertos en los preceptos védicos para los ritos y los yajñas, adoran a Viṣṇu en toda circunstancia. Por ello, ya sea que ese mismo Viṣṇu haya venido a concederme bendiciones o a castigarme como enemigo, cumpliré Su orden y le daré sin vacilar la porción de tierra solicitada.

Verse 12

यद्यप्यसावधर्मेण मां बध्नीयादनागसम् । तथाप्येनं न हिंसिष्ये भीतं ब्रह्मतनुं रिपुम् ॥ १२ ॥

Aunque Él es Viṣṇu mismo, por temor se ha cubierto con la forma de un brāhmaṇa y ha venido a pedirme limosna. Por ello, al haber asumido cuerpo de brāhmaṇa, aun si irreligiosamente me arresta o me mata, no tomaré represalias, aunque sea mi enemigo.

Verse 13

एष वा उत्तमश्लोको न जिहासति यद् यश: । हत्वा मैनां हरेद् युद्धे शयीत निहतो मया ॥ १३ ॥

Si este brāhmaṇa es en verdad Uttamaśloka, el Señor Viṣṇu alabado por los himnos védicos, jamás abandonará su fama extendida; por tanto, en la batalla o Él me matará, o yacerá abatido por mi mano.

Verse 14

श्रीशुक उवाच एवमश्रद्धितं शिष्यमनादेशकरं गुरु: । शशाप दैवप्रहित: सत्यसन्धं मनस्विनम् ॥ १४ ॥

Śrī Śukadeva Gosvāmī continuó: Así, Śukrācārya, el maestro espiritual, inspirado por el Señor Supremo, maldijo a su excelso discípulo Bali Mahārāja, magnánimo y firme en la verdad, porque quiso desobedecer la orden de su guru.

Verse 15

द‍ृढं पण्डितमान्यज्ञ: स्तब्धोऽस्यस्मदुपेक्षया । मच्छासनातिगो यस्त्वमचिराद्भ्रश्यसे श्रिय: ॥ १५ ॥

Aunque careces de verdadero saber, te crees un erudito y, por despreciarme, te has vuelto altanero. Por transgredir mi mandato, muy pronto quedarás despojado de toda tu opulencia.

Verse 16

एवं शप्त: स्वगुरुणा सत्यान्न चलितो महान् । वामनाय ददावेनामर्चित्वोदकपूर्वकम् ॥ १६ ॥

Aunque fue maldecido así por su propio maestro, el gran Bali Mahārāja no se apartó de su determinación veraz. Conforme a la costumbre, primero adoró a Vāmanadeva ofreciendo agua y luego entregó el don de tierra que había prometido.

Verse 17

विन्ध्यावलिस्तदागत्य पत्नी जालकमालिनी । आनिन्ये कलशं हैममवनेजन्यपां भृतम् ॥ १७ ॥

Entonces Vindhyāvalī, la esposa de Bali Mahārāja, adornada con un collar de perlas, llegó de inmediato e hizo traer una gran vasija de oro llena de agua para adorar al Señor lavándole los pies.

Verse 18

यजमान: स्वयं तस्य श्रीमत् पादयुगं मुदा । अवनिज्यावहन्मूर्ध्नि तदपो विश्वपावनी: ॥ १८ ॥

Bali Mahārāja, el oficiador del sacrificio, lavó con júbilo los pies de loto del Señor Vāmanadeva y luego colocó sobre su cabeza aquella agua, purificadora del universo entero.

Verse 19

तदासुरेन्द्रं दिवि देवतागणा गन्धर्वविद्याधरसिद्धचारणा: । तत्कर्म सर्वेऽपि गृणन्त आर्जवं प्रसूनवर्षैर्ववृषुर्मुदान्विता: ॥ १९ ॥

Entonces, los moradores de los mundos superiores—los devas, los gandharvas, los vidyādharas, los siddhas y los cāraṇas—complacidos por el acto sencillo y sin doblez de Bali Mahārāja, alabaron sus virtudes y lo cubrieron con una lluvia de innumerables flores.

Verse 20

नेदुर्मुहुर्दुन्दुभय: सहस्रशो गन्धर्वकिम्पूरुषकिन्नरा जगु: । मनस्विनानेन कृतं सुदुष्करं विद्वानदाद् यद् रिपवे जगत्‍त्रयम् ॥ २० ॥

Los gandharvas, kimpuruṣas y kinnaras hicieron resonar miles y miles de tambores y trompetas una y otra vez, y cantaron jubilosos: “¡Qué excelso es Bali Mahārāja! Ha realizado una hazaña dificilísima; aunque sabía que Viṣṇu estaba del lado de sus enemigos, aun así entregó al Señor los tres mundos en caridad.”

Verse 21

तद् वामनं रूपमवर्धताद्भ‍ुतं हरेरनन्तस्य गुणत्रयात्मकम् । भू: खं दिशो द्यौर्विवरा: पयोधय- स्तिर्यङ्‌नृदेवा ऋषयो यदासत ॥ २१ ॥

Luego, el ilimitado Hari, que había asumido la forma de Vāmana, comenzó a crecer de manera maravillosa conforme a la energía de las tres guṇas, hasta que todo el universo quedó dentro de Su cuerpo: la tierra, el cielo, las direcciones, los planos celestes, las cavidades del cosmos, los mares, aves y bestias, los hombres, los devas y los grandes sabios.

Verse 22

काये बलिस्तस्य महाविभूते: सहर्त्विगाचार्यसदस्य एतत् । ददर्श विश्वं त्रिगुणं गुणात्मके भूतेन्द्रियार्थाशयजीवयुक्तम् ॥ २२ ॥

Bali Mahārāja, junto con los sacerdotes, ācāryas y miembros de la asamblea, contempló el cuerpo universal del Señor Supremo, colmado de majestad. En esa forma cósmica estaban contenidos el mundo de las tres guṇas: los elementos materiales, los sentidos y sus objetos, la mente—inteligencia y falso ego—, las diversas entidades vivientes, y el karma con sus reacciones.

Verse 23

रसामचष्टाङ्‍‍घ्रितलेऽथ पादयो- र्महीं महीध्रान्पुरुषस्य जङ्घयो: । पतत्‍त्रिणो जानुनि विश्वमूर्ते- रूर्वोर्गणं मारुतमिन्द्रसेन: ॥ २३ ॥

Después, Bali Mahārāja, sentado en el trono de Indra, pudo ver los mundos inferiores como Rasātala en las plantas de los pies de la Forma universal del Señor. Vio la superficie de la tierra en Sus pies, las montañas en Sus pantorrillas, diversas aves en Sus rodillas y las variadas corrientes de aire en Sus muslos.

Verse 24

सन्ध्यां विभोर्वाससि गुह्य ऐक्षत् प्रजापतीञ्जघने आत्ममुख्यान् । नाभ्यां नभ: कुक्षिषु सप्तसिन्धू- नुरुक्रमस्योरसि चर्क्षमालाम् ॥ २४ ॥

Bali Mahārāja vio, bajo las vestiduras del Señor de obras maravillosas, el crepúsculo vespertino. En Sus partes secretas vio a los Prajāpatis; en la región de las caderas se vio a sí mismo con sus íntimos compañeros; en el ombligo vio el cielo; en la cintura, los siete océanos; y en el pecho, los racimos de estrellas.

Verse 25

हृद्यङ्ग धर्मं स्तनयोर्मुरारे- र्ऋतं च सत्यं च मनस्यथेन्दुम् । श्रियं च वक्षस्यरविन्दहस्तां कण्ठे च सामानि समस्तरेफान् ॥ २५ ॥ इन्द्रप्रधानानमरान्भुजेषु तत्कर्णयो: ककुभो द्यौश्च मूर्ध्नि । केशेषु मेघाञ्छ्वसनं नासिकाया- मक्ष्णोश्च सूर्यं वदने च वह्निम् ॥ २६ ॥ वाण्यां च छन्दांसि रसे जलेशं भ्रुवोर्निषेधं च विधिं च पक्ष्मसु । अहश्च रात्रिं च परस्य पुंसो मन्युं ललाटेऽधर एव लोभम् ॥ २७ ॥ स्पर्शे च कामं नृप रेतसाम्भ: पृष्ठे त्वधर्मं क्रमणेषु यज्ञम् । छायासु मृत्युं हसिते च मायां तनूरुहेष्वोषधिजातयश्च ॥ २८ ॥ नदीश्च नाडीषु शिला नखेषु बुद्धावजं देवगणानृषींश्च । प्राणेषु गात्रे स्थिरजङ्गमानि सर्वाणि भूतानि ददर्श वीर: ॥ २९ ॥

Oh rey, Bali vio en el corazón del Señor Murāri el dharma; en el pecho, el ṛta y la veracidad; en la mente, la luna; sobre el busto, a Śrī Lakṣmī con un loto en la mano; en el cuello, todos los Vedas y todas las vibraciones sonoras; en los brazos, a los devas encabezados por Indra; en ambos oídos, las direcciones; en la cabeza, los mundos superiores; en el cabello, las nubes; en las fosas nasales, el viento; en los ojos, el sol; y en la boca, el fuego.

Verse 26

हृद्यङ्ग धर्मं स्तनयोर्मुरारे- र्ऋतं च सत्यं च मनस्यथेन्दुम् । श्रियं च वक्षस्यरविन्दहस्तां कण्ठे च सामानि समस्तरेफान् ॥ २५ ॥ इन्द्रप्रधानानमरान्भुजेषु तत्कर्णयो: ककुभो द्यौश्च मूर्ध्नि । केशेषु मेघाञ्छ्वसनं नासिकाया- मक्ष्णोश्च सूर्यं वदने च वह्निम् ॥ २६ ॥ वाण्यां च छन्दांसि रसे जलेशं भ्रुवोर्निषेधं च विधिं च पक्ष्मसु । अहश्च रात्रिं च परस्य पुंसो मन्युं ललाटेऽधर एव लोभम् ॥ २७ ॥ स्पर्शे च कामं नृप रेतसाम्भ: पृष्ठे त्वधर्मं क्रमणेषु यज्ञम् । छायासु मृत्युं हसिते च मायां तनूरुहेष्वोषधिजातयश्च ॥ २८ ॥ नदीश्च नाडीषु शिला नखेषु बुद्धावजं देवगणानृषींश्च । प्राणेषु गात्रे स्थिरजङ्गमानि सर्वाणि भूतानि ददर्श वीर: ॥ २९ ॥

Oh rey, de Sus palabras surgían los metros y mantras védicos; en el sabor de Su lengua estaba Varuṇa, señor de las aguas; en Sus cejas, las reglas de prohibición y prescripción; en Sus párpados, el día y la noche. En Su frente estaba la ira y en Sus labios la codicia; en Su tacto, el deseo; en Su semen, todas las aguas; en Su espalda, la irreligión; en Sus pasos, el fuego del yajña; en Su sombra, la muerte; en Su sonrisa, la māyā; y en los vellos de Su cuerpo, todas las hierbas medicinales.

Verse 27

हृद्यङ्ग धर्मं स्तनयोर्मुरारे- र्ऋतं च सत्यं च मनस्यथेन्दुम् । श्रियं च वक्षस्यरविन्दहस्तां कण्ठे च सामानि समस्तरेफान् ॥ २५ ॥ इन्द्रप्रधानानमरान्भुजेषु तत्कर्णयो: ककुभो द्यौश्च मूर्ध्नि । केशेषु मेघाञ्छ्वसनं नासिकाया- मक्ष्णोश्च सूर्यं वदने च वह्निम् ॥ २६ ॥ वाण्यां च छन्दांसि रसे जलेशं भ्रुवोर्निषेधं च विधिं च पक्ष्मसु । अहश्च रात्रिं च परस्य पुंसो मन्युं ललाटेऽधर एव लोभम् ॥ २७ ॥ स्पर्शे च कामं नृप रेतसाम्भ: पृष्ठे त्वधर्मं क्रमणेषु यज्ञम् । छायासु मृत्युं हसिते च मायां तनूरुहेष्वोषधिजातयश्च ॥ २८ ॥ नदीश्च नाडीषु शिला नखेषु बुद्धावजं देवगणानृषींश्च । प्राणेषु गात्रे स्थिरजङ्गमानि सर्वाणि भूतानि ददर्श वीर: ॥ २९ ॥

Vio los ríos en Sus venas y las piedras en Sus uñas; en Su inteligencia vio a Brahmā (Aja), a los devas y a los grandes ṛṣis; y por todo Su prāṇa, Sus sentidos y Su cuerpo entero vio a todos los seres, móviles e inmóviles. Así, Bali contempló el universo entero en el cuerpo virāṭ del Señor.

Verse 28

हृद्यङ्ग धर्मं स्तनयोर्मुरारे- र्ऋतं च सत्यं च मनस्यथेन्दुम् । श्रियं च वक्षस्यरविन्दहस्तां कण्ठे च सामानि समस्तरेफान् ॥ २५ ॥ इन्द्रप्रधानानमरान्भुजेषु तत्कर्णयो: ककुभो द्यौश्च मूर्ध्नि । केशेषु मेघाञ्छ्वसनं नासिकाया- मक्ष्णोश्च सूर्यं वदने च वह्निम् ॥ २६ ॥ वाण्यां च छन्दांसि रसे जलेशं भ्रुवोर्निषेधं च विधिं च पक्ष्मसु । अहश्च रात्रिं च परस्य पुंसो मन्युं ललाटेऽधर एव लोभम् ॥ २७ ॥ स्पर्शे च कामं नृप रेतसाम्भ: पृष्ठे त्वधर्मं क्रमणेषु यज्ञम् । छायासु मृत्युं हसिते च मायां तनूरुहेष्वोषधिजातयश्च ॥ २८ ॥ नदीश्च नाडीषु शिला नखेषु बुद्धावजं देवगणानृषींश्च । प्राणेषु गात्रे स्थिरजङ्गमानि सर्वाणि भूतानि ददर्श वीर: ॥ २९ ॥

Así, Bali Mahārāja vio en el cuerpo virāṭ del Señor: desde el corazón hasta los sentidos, los principios como el dharma; en la palabra, los metros y mantras; en las venas, los ríos; en la inteligencia, a Brahmā y a otros; y por todo el cuerpo, junto con el prāṇa, a todos los seres, móviles e inmóviles—como si el universo entero estuviera reunido en el Puruṣottama.

Verse 29

हृद्यङ्ग धर्मं स्तनयोर्मुरारे- र्ऋतं च सत्यं च मनस्यथेन्दुम् । श्रियं च वक्षस्यरविन्दहस्तां कण्ठे च सामानि समस्तरेफान् ॥ २५ ॥ इन्द्रप्रधानानमरान्भुजेषु तत्कर्णयो: ककुभो द्यौश्च मूर्ध्नि । केशेषु मेघाञ्छ्वसनं नासिकाया- मक्ष्णोश्च सूर्यं वदने च वह्निम् ॥ २६ ॥ वाण्यां च छन्दांसि रसे जलेशं भ्रुवोर्निषेधं च विधिं च पक्ष्मसु । अहश्च रात्रिं च परस्य पुंसो मन्युं ललाटेऽधर एव लोभम् ॥ २७ ॥ स्पर्शे च कामं नृप रेतसाम्भ: पृष्ठे त्वधर्मं क्रमणेषु यज्ञम् । छायासु मृत्युं हसिते च मायां तनूरुहेष्वोषधिजातयश्च ॥ २८ ॥ नदीश्च नाडीषु शिला नखेषु बुद्धावजं देवगणानृषींश्च । प्राणेषु गात्रे स्थिरजङ्गमानि सर्वाणि भूतानि ददर्श वीर: ॥ २९ ॥

Oh rey, Bali Mahārāja contempló en el cuerpo virāṭ del Señor Murāri: en el corazón el Dharma; en el pecho el ṛta y la veracidad; en la mente la luna; sobre el busto a Śrī Lakṣmī con el loto en la mano; en el cuello todos los Vedas y las vibraciones sagradas; en los brazos a los devas encabezados por Indra; en ambos oídos las direcciones; en la cabeza los mundos superiores; en el cabello las nubes; en las fosas nasales el viento; en los ojos el sol; y en la boca el fuego. De Su palabra surgían los mantras védicos; en el sabor de Su lengua estaba Varuṇa; en Sus cejas los principios regulativos; en Sus párpados el día y la noche; en Su frente la ira; y en Sus labios la codicia. En Su tacto había deseo; en Su semen todas las aguas; en Su espalda la irreligión; y en Sus pasos el fuego del yajña. En Su sombra estaba la muerte; en Su sonrisa la māyā; y en los vellos de Su cuerpo todas las hierbas medicinales. En Sus venas estaban los ríos; en Sus uñas las piedras; en Su inteligencia Brahmā, los devas y los ṛṣis; y por todo Su cuerpo y sentidos, todos los seres móviles e inmóviles. Así vio Bali todo el universo en la forma gigantesca del Señor.

Verse 30

सर्वात्मनीदं भुवनं निरीक्ष्य सर्वेऽसुरा: कश्मलमापुरङ्ग । सुदर्शनं चक्रमसह्यतेजो धनुश्च शार्ङ्गं स्तनयित्नुघोषम् ॥ ३० ॥

Oh rey, cuando todos los asuras seguidores de Bali vieron la forma virāṭ del Señor, el Alma de todas las almas, que contenía el universo entero en Su cuerpo, y vieron en Su mano el disco Sudarśana de calor insoportable, y oyeron el estruendo del arco Śārṅga, sus corazones se llenaron de aflicción y temor.

Verse 31

पर्जन्यघोषो जलज: पाञ्चजन्य: कौमोदकी विष्णुगदा तरस्विनी । विद्याधरोऽसि: शतचन्द्रयुक्त- स्तूणोत्तमावक्षयसायकौ च ॥ ३१ ॥

La caracola del Señor, llamada Pāñcajanya, que resonaba como trueno de nube; la poderosísima maza Kaumodakī de Viṣṇu; la espada llamada Vidyādhara junto con un escudo adornado con cientos de marcas como lunas; y también Akṣayasāyaka, el mejor carcaj: todos aparecieron juntos para ofrecer oraciones al Señor.

Verse 32

सुनन्दमुख्या उपतस्थुरीशं पार्षदमुख्या: सहलोकपाला: । स्फुरत्किरीटाङ्गदमीनकुण्डल: श्रीवत्सरत्नोत्तममेखलाम्बरै: ॥ ३२ ॥ मधुव्रतस्रग्वनमालयावृतो रराज राजन्भगवानुरुक्रम: । क्षितिं पदैकेन बलेर्विचक्रमे नभ: शरीरेण दिशश्च बाहुभि: ॥ ३३ ॥

Los asociados, encabezados por Sunanda, junto con los lokapālas, se presentaron ante el Señor y le ofrecieron alabanzas. El Señor resplandecía con un yelmo brillante, brazaletes y pendientes relucientes como peces; en Su pecho lucían el mechón Śrīvatsa y la joya Kaustubha. Vestía pītāmbara amarillo ceñido con cinturón y estaba adornado con una guirnalda de flores rodeada de abejas; así se mostraba glorioso Bhagavān Urukrama.

Verse 33

सुनन्दमुख्या उपतस्थुरीशं पार्षदमुख्या: सहलोकपाला: । स्फुरत्किरीटाङ्गदमीनकुण्डल: श्रीवत्सरत्नोत्तममेखलाम्बरै: ॥ ३२ ॥ मधुव्रतस्रग्वनमालयावृतो रराज राजन्भगवानुरुक्रम: । क्षितिं पदैकेन बलेर्विचक्रमे नभ: शरीरेण दिशश्च बाहुभि: ॥ ३३ ॥

Oh rey, así manifestado en esplendor, Bhagavān Urukrama, ante Bali, con un solo paso midió toda la tierra; con Su cuerpo cubrió el cielo; y con Sus brazos llenó todas las direcciones.

Verse 34

पदं द्वितीयं क्रमतस्त्रिविष्टपं न वै तृतीयाय तदीयमण्वपि । उरुक्रमस्याङ्‍‍घ्रिरुपर्युपर्यथो महर्जनाभ्यां तपस: परं गत: ॥ ३४ ॥

Al dar el Señor su segundo paso, cubrió los planetas celestiales; y para el tercero no quedó ni un ápice de lugar. El pie de Urukrama se elevó más y más, más allá de Maharloka, Janaloka, Tapoloka y aun por encima de ellos.