Chapter 18: Moksha Sannyasa Yoga

Verse 1

अर्जुन उवाच । संन्यासस्य महाबाहो तत्त्वमिच्छामि वेदितुम् त्यागस्य च हृषीकेश पृथक्केशिनिषूदन ॥ १८.१ ॥

Arjuna dijo: Oh Mahābāho, deseo conocer la verdad del renunciamiento (saṃnyāsa); y, oh Hṛṣīkeśa, deseo conocer por separado también la del desapego (tyāga), oh destructor de Keśin.

Verse 2

श्रीभगवानुवाच । काम्यानां कर्मणां न्यासं संन्यासं कवयो विदुः सर्वकर्मफलत्यागं प्राहुस्त्यागं विचक्षणाः ॥ १८.२ ॥

El Señor Bienaventurado dijo: El abandono de las acciones motivadas por deseo (kāmya-karma) es lo que los sabios conocen como «saṃnyāsa»; y el renunciamiento a los frutos de todas las acciones, los discernientes lo llaman «tyāga».

Verse 3

त्याज्यं दोषवदित्येके कर्म प्राहुर्मनीषिणः । यज्ञदानतपःकर्म न त्याज्यमिति चापरे ॥ १८.३ ॥

Algunos pensadores afirman que la acción debe abandonarse, considerándola defectuosa; otros, en cambio, dicen que las acciones de sacrificio, dádiva y austeridad no deben abandonarse.

Verse 4

निश्चयं शृणु मे तत्र त्यागे भरतसत्तम । त्यागो हि पुरुषव्याघ्र त्रिविधः संप्रकीर्तितः ॥ १८.४ ॥

Escucha de Mí, oh el mejor de los Bhārata, Mi determinación acerca del renunciamiento (tyāga); pues, oh tigre entre los hombres, el renunciamiento se declara de tres clases.

Verse 5

यज्ञदानतपःकर्म न त्याज्यं कार्यमेव तत् । यज्ञो दानं तपश्चैव पावनानि मनीषिणाम् ॥ १८.५ ॥

Las obras de sacrificio (yajña), de caridad (dāna) y de austeridad (tapas) no deben abandonarse; ciertamente han de realizarse. Pues el sacrificio, la caridad y la austeridad purifican a los sabios.

Verse 6

एतान्यपि तु कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा फलानि च । कर्तव्यानीति मे पार्थ निश्चितं मतमुत्तमम् ॥ १८.६ ॥

Pero, oh Pārtha, aun estas obras deben realizarse abandonando el apego y los frutos; tal es Mi juicio, firme y supremo.

Verse 7

नियतस्य तु संन्यासः कर्मणो नोपपद्यते । मोहात्तस्य परित्यागस्तामसः परिकीर्तितः ॥ १८.७ ॥

El abandono de la acción prescrita no es apropiado; renunciar a ella por ilusión se declara «tamásico».

Verse 8

दुःखमित्येव यत्कर्म कायक्लेशभयात्त्यजेत् । स कृत्वा राजसं त्यागं नैव त्यागफलं लभेत् ॥ १८.८ ॥

Quien abandona una acción considerándola dolorosa, por temor al sufrimiento del cuerpo, realiza un renunciamiento «rajásico» y no obtiene el fruto del renunciamiento.

Verse 9

कार्यमित्येव यत्कर्म नियतं क्रियतेऽर्जुन । सङ्गं त्यक्त्वा फलं चैव स त्यागः सात्त्विको मतः ॥ १८.९ ॥

Oh Arjuna, la acción prescrita que se realiza pensando: «Esto es mi deber», y que se lleva a cabo renunciando al apego y al fruto, ese renunciamiento se considera sáttvico.

Verse 10

न द्वेष्ट्यकुशलं कर्म कुशले नानुषज्जते । त्यागी सत्त्वसमाविष्टो मेधावी छिन्नसंशयः ॥ १८.१० ॥

El renunciante, impregnado de sattva, sabio y libre de duda, no odia la acción no virtuosa ni se apega a la acción virtuosa.

Verse 11

न हि देहभृता शक्यं त्यक्तुं कर्माण्यशेषतः । यस्तु कर्मफलत्यागी स त्यागीत्यभिधीयते ॥ १८.११ ॥

En verdad, para el ser encarnado no es posible abandonar por completo todas las acciones; pero quien renuncia al fruto de la acción, ese es llamado renunciante.

Verse 12

अनिष्टमिष्टं मिश्रं च त्रिविधं कर्मणः फलम् । भवत्यत्यागिनां प्रेत्य न तु संन्यासिनां क्वचित् ॥ १८.१२ ॥

El fruto de la acción es triple: indeseable, deseable y mixto; tras la muerte lo reciben quienes no renuncian, pero nunca los sannyāsins.

Verse 13

पञ्चैतानि महाबाहो कारणानि निबोध मे । सांख्ये कृतान्ते प्रोक्तानि सिद्धये सर्वकर्मणाम् ॥ १८.१३ ॥

Oh tú de brazos poderosos, aprende de Mí estas cinco causas, declaradas en la doctrina del Sāṅkhya, para el logro de toda acción.

Verse 14

अधिष्ठानं तथा कर्ता करणं च पृथग्विधम् । विविधाश्च पृथक्चेष्टा दैवं चैवात्र पञ्चमम् ॥ १८.१४ ॥

El soporte (el cuerpo), el agente, los instrumentos de acción de diversas clases, los esfuerzos variados y separados, y también lo divino (la Providencia) como quinto: éstos son aquí los cinco factores.

Verse 15

शरीरवाङ्mनोभिर्यत्कर्म प्रारभते नरः । न्याय्यं वा विपरीतं वा पञ्चैते तस्य हेतवः ॥ १८.१५ ॥

Cualquier acción que un hombre emprende con el cuerpo, la palabra y la mente —sea justa o injusta— tiene por causas únicamente a estos cinco.

Verse 16

तत्रैवं सति कर्तारमात्मानं केवलं तु यः । पश्यत्यकृतबुद्धित्वान्न स पश्यति दुर्मतिः ॥ १८.१६ ॥

Siendo así, quien, por falta de discernimiento, ve al Sí mismo como el único hacedor, ese de mente extraviada no ve en verdad.

Verse 17

यस्य नाहंकृतो भावो बुद्धिर्यस्य न लिप्यते । हत्वापि स इमाँल्लोकान्न हन्ति न निबध्यते ॥ १८.१७ ॥

Aquel en quien no hay el sentimiento de ego — «yo hago»— y cuya inteligencia no se mancha, aunque destruyera estos mundos, en verdad no mata ni queda atado.

Verse 18

ज्ञानं ज्ञेयं परिज्ञाता त्रिविधा कर्मचोदना । करणं कर्म कर्तेति त्रिविधः कर्मसंग्रहः ॥ १८.१८ ॥

El conocimiento, lo conocible y el conocedor: ésta es la triple incitación a la acción; el instrumento, el acto y el agente: éste es el triple conjunto de la acción.

Verse 19

ज्ञानं कर्म च कर्ता च त्रिधैव गुणभेदतः । प्रोच्यते गुणसंख्याने यथावच्छृणु तान्यपि ॥ १८.१९ ॥

El conocimiento, la acción y el agente: estos tres se declaran de tres clases según la distinción de los guṇa; conforme se expone en el análisis de los guṇa, escúchalos también tal como son en verdad.

Verse 20

सर्वभूतेषु येनैकं भावमव्ययमीक्षते । अविभक्तं विभक्तेषु तज्ज्ञानं विद्धि सात्त्विकम् ॥ १८.२० ॥

El conocimiento por el cual se contempla en todos los seres un solo Ser imperecedero, no dividido en medio de lo dividido: sabe que ese conocimiento es sāttvico.

Verse 21

पृथक्त्वेन तु यज्ज्ञानं नानाभावान्पृथग्विधान् । वेत्ति सर्वेषु भूतेषु तज्ज्ञानं विद्धि राजसम् ॥ १८.२१ ॥

Pero el conocimiento por el cual se conoce en todos los seres la multiplicidad de estados diversos, separados unos de otros: sabe que ese conocimiento es rajásico.

Verse 22

यत्तु कृत्स्नवदेकस्मिन्कार्ये सक्तमहैतुकम् । अतत्त्वार्थवदल्पं च तत्तामसमुदाहृतम् ॥ १८.२२ ॥

Pero el conocimiento que, aferrado a una sola obra como si fuera el todo, es sin fundamento, carente de verdad esencial y mezquino: ese se dice tamásico.

Verse 23

नियतं सङ्गरहितमरागद्वेषतः कृतम् । अफलप्रेप्सुना कर्म यत्तत्सात्त्विकमुच्यते ॥ १८.२३ ॥

La acción realizada como deber prescrito, sin apego, libre de atracción y aversión, y hecha por quien no busca el fruto: esa se llama sāttvica.

Verse 24

यत्तु कामेप्सुना कर्म साहंकारेण वा पुनः । क्रियते बहुलायासं तद्राजसमुदाहृतम् ॥ १८.२४ ॥

Pero la acción realizada por quien anhela los frutos, o bien movida por el ego, y que requiere un esfuerzo excesivo, se declara rajásica.

Verse 25

अनुबन्धं क्षयं हिंसामनवेक्ष्य च पौरुषम् । मोहादारभ्यते कर्म यत्तत्तामसमुच्यते ॥ १८.२५ ॥

La acción que se emprende por ilusión, sin considerar las consecuencias, la pérdida, el daño (violencia) ni la propia capacidad, se llama tamásica.

Verse 26

मुक्तसङ्गोऽनहंवादी धृत्युत्साहसमन्वितः । सिद्ध्यसिद्ध्योर्निर्विकारः कर्ता सात्त्विक उच्यते ॥ १८.२६ ॥

El hacedor que está libre de apego, no habla desde el «yo», está dotado de firmeza y entusiasmo, y permanece inmutable ante el éxito y el fracaso, se dice sátvico.

Verse 27

रागी कर्मफलप्रेप्सुर्लुब्धो हिंसात्मकोऽशुचिः । हर्षशोकान्वितः कर्ता राजसः परिकीर्तितः ॥ १८.२७ ॥

El hacedor apasionado, que ansía los frutos de la acción, codicioso, violento, impuro (sin dominio de sí), y sujeto a la alegría y al pesar, es llamado rajásico.

Verse 28

अयुक्तः प्राकृतः स्तब्धः शठो नैष्कृतिकोऽलसः । विषादी दीर्घसूत्री च कर्ता तामस उच्यते ॥ १८.२८ ॥

El hacedor indisciplinado, vulgar, obstinado, engañoso, malicioso, perezoso, abatido y procrastinador se dice tamásico.

Verse 29

बुद्धेर्भेदं धृतेश्चैव गुणतस्त्रिविधं शृणु । प्रोच्यमानमशेषेण पृथक्त्वेन धनंजय ॥ १८.२९ ॥

Escucha de Mí, oh Dhanañjaya, la triple distinción del intelecto y de la firmeza según los guṇas, explicada por completo y por separado.

Verse 30

प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च कार्याकार्ये भयाभये । बन्धं मोक्षं च या वेत्ति बुद्धिः सा पार्थ सात्त्विकी ॥ १८.३० ॥

Ese intelecto es sāttvico, oh Pārtha, el que conoce la acción y el retiro, lo que debe hacerse y lo que no, el miedo y la ausencia de miedo, la esclavitud y la liberación.

Verse 31

यया धर्ममधर्मं च कार्यं चाकार्यमेव च । अयथावत्प्रजानाति बुद्धिः सा पार्थ राजसी ॥ १८.३१ ॥

Ese intelecto es rājásico, oh Pārtha, por el cual se entiende el dharma y el adharma, y lo que debe y no debe hacerse, de manera incorrecta.

Verse 32

अधर्मं धर्ममिति या मन्यते तमसावृता । सर्वार्थान्विपरीतांश्च बुद्धिः सा पार्थ तामसी ॥ १८.३२ ॥

Ese intelecto es tāmásico, oh Pārtha, el que, envuelto en oscuridad, considera el adharma como dharma y ve todas las cosas de manera invertida.

Verse 33

धृत्या यया धारयते मनःप्राणेन्द्रियक्रियाः । योगेनाव्यभिचारिण्या धृतिः सा पार्थ सात्त्विकी ॥ १८.३३ ॥

Esa firmeza es sāttvica, oh Pārtha, por la cual se mantienen firmes, mediante un yoga inquebrantable, las actividades de la mente, del aliento vital y de los sentidos.

Verse 34

यया तु धर्मकामार्थान्धृत्या धारयतेऽर्जुन । प्रसङ्गेन फलाकाङ्क्षी धृतिः सा पार्थ राजसी ॥ १८.३४ ॥

Pero esa firmeza es rajásica, oh Pārtha: aquella por la cual uno se aferra al dharma, al placer y a la riqueza, sosteniéndolos con apego y deseando los frutos (de la acción).

Verse 35

यया स्वप्नं भयं शोकं विषादं मदमेव च । न विमुञ्चति दुर्मेधा धृतिः सा पार्थ तामसी ॥ १८.३५ ॥

Esa firmeza es tamásica, oh Pārtha: aquella por la cual el de entendimiento embotado no abandona el sueño, el miedo, la pena, el desaliento y también la embriaguez (la ilusión).

Verse 36

सुखं त्विदानीं त्रिविधं शृणु मे भरतर्षभ । अभ्यासाद्रमते यत्र दुःखान्तं च निगच्छति ॥ १८.३६ ॥

Ahora escucha de Mí, oh el mejor de los Bhāratas, la felicidad triple: aquella en la que uno se deleita mediante la práctica y por la cual llega al fin del sufrimiento.

Verse 37

यत्तदग्रे विषमिव परिणामेऽमृतोपमम् । तत्सुखं सात्त्विकं प्रोक्तमात्मबुद्धिप्रसादजम् ॥ १८.३७ ॥

Esa felicidad que al principio es como veneno, pero al final es semejante al néctar, se declara sáttvica, nacida de la serenidad de la comprensión del Sí mismo.

Verse 38

विषयेन्द्रियसंयोगाद्यत्तदग्रेऽमृतोपमम् । परिणामे विषमिव तत्सुखं राजसं स्मृतम् ॥ १८.३८ ॥

La felicidad que nace del contacto de los sentidos con los objetos, que al principio parece como néctar pero al final es como veneno, se considera rajásica.

Verse 39

यदग्रे चानुबन्धे च सुखं मोहनमात्मनः । निद्रालस्यप्रमादोत्थं तत्तामसमुदाहृतम् ॥ १८.३९ ॥

La dicha que al principio y también al final embelesa al alma, y nace del sueño, la pereza y la negligencia, se declara dicha tamásica.

Verse 40

न तदस्ति पृथिव्यां वा दिवि देवेषु वा पुनः । सत्त्वं प्रकृतिजैर्मुक्तं यदेभिः स्यात्त्रिभिर्गुणैः ॥ १८.४० ॥

No existe, ni en la tierra, ni en el cielo, ni siquiera entre los dioses, ser alguno que esté libre de estos tres guṇa nacidos de la Prakṛti.

Verse 41

ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणां च परन्तप । कर्माणि प्रविभक्तानि स्वभावप्रभवैर्गुणैः ॥ १८.४१ ॥

Oh domador de enemigos, las acciones de los brāhmaṇa, kṣatriya, vaiśya y śūdra están distribuidas conforme a los guṇa nacidos de su propia naturaleza.

Verse 42

शमो दमस्तपः शौचं क्षान्तिरार्जवमेव च । ज्ञानं विज्ञानमास्तिक्यं ब्रह्मकर्म स्वभावजम् ॥ १८.४२ ॥

Serenidad, dominio de sí, austeridad, pureza, paciencia, rectitud, conocimiento, sabiduría realizada y fe: tales son los deberes del brāhmaṇa, nacidos de su naturaleza.

Verse 43

शौर्यं तेजो धृतिर्दाक्ष्यं युद्धे चाप्यपलायनम् । दानमीश्वरभावश्च क्षात्रं कर्म स्वभावजम् ॥ १८.४३ ॥

Valor, vigor, firmeza, destreza, no huir en la batalla, generosidad y sentido de señorío: tales son los deberes del kṣatriya, nacidos de su naturaleza.

Verse 44

कृषिगौरक्ष्यवाणिज्यं वैश्यकर्म स्वभावजम् । परिचर्यात्मकं कर्म शूद्रस्यापि स्वभावजम् ॥ १८.४४ ॥

La agricultura, la protección de las vacas y el comercio: tales son las labores nacidas de la propia naturaleza del vaiśya; y el servicio, como ocupación, nace también de la propia naturaleza del śūdra.

Verse 45

स्वे स्वे कर्मण्यभिरतः संसिद्धिं लभते नरः । स्वकर्मनिरतः सिद्धिं यथा विन्दति तच्छृणु ॥ १८.४५ ॥

El ser humano, dedicado a su propio deber, alcanza la perfección. Cómo, permaneciendo entregado a su propia obra, obtiene esa perfección, escúchalo.

Verse 46

यतः प्रवृत्तिर्भूतानां येन सर्वमिदं ततम् । स्वकर्मणा तमभ्यर्च्य सिद्धिं विन्दति मानवः ॥ १८.४६ ॥

Aquel de quien procede el impulso de todos los seres y por quien todo esto está compenetrado: adorándolo mediante la propia acción, el ser humano alcanza la perfección.

Verse 47

श्रेयान्स्वधर्मो विगुणः परधर्मात्स्वनुष्ठितात् । स्वभावनियतं कर्म कुर्वन्नाप्नोति किल्बिषम् ॥ १८.४७ ॥

Mejor es el propio dharma, aunque carezca de méritos, que el dharma ajeno, aun bien ejecutado. Cumpliendo la acción determinada por la propia naturaleza, el ser humano no incurre en culpa.

Verse 48

सहजं कर्म कौन्तेय सदोषमपि न त्यजेत् । सर्वारम्भा हि दोषेण धूमेनाग्निरिवावृताः ॥ १८.४८ ॥

Oh hijo de Kuntī, no debe abandonarse la acción nacida con uno mismo, aunque tenga defectos; pues todo comienzo está cubierto por algún defecto, como el fuego por el humo.

Verse 49

असक्तबुद्धिः सर्वत्र जितात्मा विगतस्पृहः । नैष्कर्म्यसिद्धिं परमां संन्यासेनाधिगच्छति ॥ १८.४९ ॥

Aquel cuya inteligencia está en todas partes libre de apego, que se ha dominado a sí mismo y está exento de deseo, alcanza, por el renunciamiento (saṃnyāsa), la suprema perfección de la no-acción (naiṣkarmya-siddhi).

Verse 50

सिद्धिं प्राप्तो यथा ब्रह्म तथाप्नोति निबोध मे । समासेनैव कौन्तेय निष्ठा ज्ञानस्य या परा ॥ १८.५० ॥

Escucha de Mí, oh hijo de Kuntī, en síntesis, cómo quien ha alcanzado la perfección llega a Brahman: esa es la suprema firmeza (niṣṭhā) del conocimiento.

Verse 51

बुद्ध्या विशुद्ध्या युक्तो धृत्यात्मानं नियम्य च । शब्दादीन्विषयांस्त्यक्त्वा रागद्वेषौ व्युदस्य च ॥ १८.५१ ॥

Unido a una inteligencia purificada, dominando el ser por la firmeza, abandonando los objetos de los sentidos como el sonido, y apartando el apego y la aversión—

Verse 52

विविक्तसेवी लघ्वाशी यतवाक्कायमानसः । ध्यानयोगपरो नित्यं वैराग्यं समुपाश्रितः ॥ १८.५२ ॥

morando en soledad, comiendo poco, dominando palabra, cuerpo y mente, siempre dedicado al yoga de la meditación, apoyándose firmemente en el desapego—

Verse 53

अहंकारं बलं दर्पं कामं क्रोधं परिग्रहम् । विमुच्य निर्ममः शान्तो ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ १८.५३ ॥

habiendo abandonado el ego, la fuerza, la arrogancia, el deseo, la ira y la posesión, libre de “lo mío” y sereno, se vuelve apto para el estado de Brahman (brahma-bhāva).

Verse 54

ब्रह्मभूतः प्रसन्नात्मा न शोचति न काङ्क्षति । समः सर्वेषु भूतेषु मद्भक्तिं लभते पराम् ॥ १८.५४ ॥

Habiendo llegado a ser Brahman, con el ser interior sereno, no se lamenta ni desea; ecuánime hacia todos los seres, alcanza la suprema bhakti hacia Mí.

Verse 55

भक्त्या मामभिजानाति यावान्यश्चास्मि तत्त्वतः । ततो मां तत्त्वतो ज्ञात्वा विशते तदनन्तरम् ॥ १८.५५ ॥

Por la bhakti me conoce en verdad, tal como soy, en toda mi magnitud y mi naturaleza; y, conociéndome en verdad, entra en Mí inmediatamente después.

Verse 56

सर्वकर्माण्यपि सदा कुर्वाणो मद्व्यपाश्रयः । मत्प्रसादादवाप्नोति शाश्वतं पदमव्ययम् ॥ १८.५६ ॥

Aun realizando siempre todas las acciones, quien se refugia en Mí alcanza, por Mi gracia, la morada eterna e imperecedera.

Verse 57

चेतसा सर्वकर्माणि मयि संन्यस्य मत्परः । बुद्धियोगमुपाश्रित्य मच्चित्तः सततं भव ॥ १८.५७ ॥

Entregando con la mente todas las acciones en Mí y tomándome por lo Supremo, apoyándote en el yoga de la inteligencia, permanece siempre con la mente puesta en Mí.

Verse 58

मच्चित्तः सर्वदुर्गाणि मत्प्रसादात्तरिष्यसि । अथ चेत्त्वमहंकारान्न श्रोष्यसि विनङ्क्ष्यसि ॥ १८.५८ ॥

Con la mente fija en Mí, por Mi gracia superarás todas las dificultades; pero si, por egoísmo, no escuchas, perecerás.

Verse 59

यदहंकारमाश्रित्य न योत्स्य इति मन्यसे । मिथ्यैष व्यवसायस्ते प्रकृतिस्त्वां नियोक्ष्यति ॥ १८.५९ ॥

Si, apoyándote en el ego, piensas: «No lucharé», esa determinación es vana; tu propia naturaleza te impulsará a la acción.

Verse 60

स्वभावजेन कौन्तेय निबद्धः स्वेन कर्मणा । कर्तुं नेच्छसि यन्मोहात्करिष्यस्यवशोऽपि तत् ॥ १८.६० ॥

Oh hijo de Kuntī, atado por tu propia acción nacida de tu naturaleza, aquello que por confusión no quieres hacer, lo harás aun así, obligado contra tu voluntad.

Verse 61

ईश्वरः सर्वभूतानां हृद्देशेऽर्जुन तिष्ठति । भ्रामयन्सर्वभूतानि यन्त्रारूढानि मायया ॥ १८.६१ ॥

Oh Arjuna, el Señor mora en el corazón de todos los seres; por su māyā los hace girar como si estuvieran montados en una máquina.

Verse 62

तमेव शरणं गच्छ सर्वभावेन भारत । तत्प्रसादात्परां शान्तिं स्थानं प्राप्स्यसि शाश्वतम् ॥ १८.६२ ॥

En Él solo, oh Bhārata, busca refugio con todo tu ser; por su gracia alcanzarás la paz suprema y la morada eterna.

Verse 63

इति ते ज्ञानमाख्यातं गुह्याद्‌गुह्यतरं मया । विमृश्यैतदशेषेण यथेच्छसि तथा कुरु ॥ १८.६३ ॥

Así te he expuesto el conocimiento, más secreto que lo secreto; reflexiona sobre ello por completo y luego actúa como desees.

Verse 64

सर्वगुह्यतमं भूयः शृणु मे परमं वचः । इष्टोऽसि मे दृढमिति ततो वक्ष्यामि ते हितम् ॥ १८.६४ ॥

Escucha de nuevo Mi palabra suprema, la más secreta de todas. Tú me eres verdaderamente querido; por eso te diré lo que es para tu bien.

Verse 65

मन्मना भव मद्भक्तो मद्याजी मां नमस्कुरु । मामेवैष्यसि सत्यं ते प्रतिजाने प्रियोऽसि मे ॥ १८.६५ ॥

Pon tu mente en Mí, sé Mi devoto, adórame y postérnate ante Mí. Ciertamente vendrás a Mí; te lo prometo en verdad, porque tú me eres querido.

Verse 66

सर्वधर्मान्परित्यज्य मामेकं शरणं व्रज । अहं त्वां सर्वपापेभ्यो मोक्षयिष्यामि मा शुचः ॥ १८.६६ ॥

Abandonando todos los dharmas, ven a Mí solo como refugio. Yo te liberaré de todos los pecados; no te aflijas.

Verse 67

इदं ते नातपस्काय नाभक्ताय कदाचन । न चाशुश्रूषवे वाच्यं न च मां योऽभ्यसूयति ॥ १८.६७ ॥

Esta enseñanza no debe ser comunicada jamás a quien carece de austeridad, ni a quien carece de devoción; ni a quien no desea escuchar, ni a quien Me denigra.

Verse 68

य इमं परमं गुह्यं मद्भक्तेष्वभिधास्यति । भक्तिं मयि परां कृत्वा मामेवैष्यत्यसंशयः ॥ १८.६८ ॥

Quien exponga este secreto supremo a Mis devotos, estableciendo en Mí la devoción más alta, vendrá a Mí mismo, sin duda.

Verse 69

न च तस्मान्मनुष्येषु कश्चिन्मे प्रियकृत्तमः । भविता न च मे तस्मादन्यः प्रियतरो भुवि ॥ १८.६९ ॥

Y entre los hombres no habrá para Mí nadie más querido que él, quien realiza lo que Me es más grato; y en la tierra no habrá para Mí otro más amado que él.

Verse 70

अध्येष्यते च य इमं धर्म्यं संवादमावयोः । ज्ञानयज्ञेन तेनाहमिष्टः स्यामिति मे मतिः ॥ १८.७० ॥

Y quien estudie este diálogo sagrado, conforme al dharma, entre nosotros dos, ése Me adorará mediante el sacrificio del conocimiento; tal es Mi parecer.

Verse 71

श्रद्धावाननसूयश्च शृणुयादपि यो नरः । सोऽपि मुक्तः शुभाँल्लोकान्प्राप्नुयात्पुण्यकर्मणाम् ॥ १८.७१ ॥

Y aun el hombre que, lleno de fe y sin espíritu de censura, lo escuche, ése también, liberado, alcanzará los mundos auspiciosos de quienes realizan obras meritorias.

Verse 72

कच्चिदेतच्छ्रुतं पार्थ त्वयैकाग्रेण चेतसा । कच्चिदज्ञानसंमोहः प्रनष्टस्ते धनंजय ॥ १८.७२ ॥

Oh Pārtha, ¿has escuchado esto con la mente plenamente concentrada? Oh Dhanañjaya, ¿ha sido destruida tu confusión nacida de la ignorancia?

Verse 73

अर्जुन उवाच । नष्टो मोहः स्मृतिर्लब्धा त्वत्प्रसादान्मयाच्युत । स्थितोऽस्मि गतसन्देहः करिष्ये वचनं तव ॥ १८.७३ ॥

Arjuna dijo: Mi confusión ha sido destruida y he recobrado la memoria por Tu gracia, oh Acyuta. Permanezco firme, libre de duda; cumpliré Tu palabra.

Verse 74

संजय उवाच । इत्यहं वासुदेवस्य पार्थस्य च महात्मनः संवादमिममश्रौषमद्भुतं रोमहर्षणम् ॥ १८.७४ ॥

Sañjaya dijo: Así he escuchado este diálogo maravilloso, que estremece el cuerpo, entre Vāsudeva y el magnánimo Pārtha.

Verse 75

व्यासप्रसादाच्छ्रुतवानेतद्गुह्यमहं परम् । योगं योगेश्वरात्कृष्णात्साक्षात्कथयतः स्वयम् ॥ १८.७५ ॥

Por la gracia de Vyāsa, he escuchado este Yoga supremo y sumamente secreto, de labios del propio Kṛṣṇa, el Señor del Yoga, que lo exponía directamente, en persona.

Verse 76

राजन्संस्मृत्य संस्मृत्य संवादमिममद्भुतम् । केशवार्जुनयोः पुण्यं हृष्यामि च मुहुर्मुहुः ॥ १८.७६ ॥

Oh rey, al recordar una y otra vez este diálogo maravilloso y santo entre Keśava y Arjuna, me regocijo una y otra vez.

Verse 77

तच्च संस्मृत्य संस्मृत्य रूपमत्यद्भुतं हरेः । विस्मयो मे महान् राजन्हृष्यामि च पुनः पुनः ॥ १८.७७ ॥

Y, oh rey, al recordar una y otra vez aquella forma sumamente maravillosa de Hari, un gran asombro me invade, y me regocijo una y otra vez.

Verse 78

यत्र योगेश्वरः कृष्णो यत्र पार्थो धनुर्धरः । तत्र श्रीर्विजयो भूतिर्ध्रुवा नीतिर्मतिर्मम ॥ १८.७८ ॥

Donde está Kṛṣṇa, el Señor del Yoga, y donde está Pārtha, el arquero, allí están con certeza la prosperidad, la victoria, el bienestar y la rectitud firme: tal es mi convicción.