Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 31

Devanagari script

पौराणिकाः सुरर्षीणामा द्यानां चरितक्रियाः । दृष्ट्वा रामं द्विजाः सर्वे मधुपानारुणेक्षणम्

Transliteration

paurāṇikāḥ surarṣīṇāmā dyānāṃ caritakriyāḥ | dṛṣṭvā rāmaṃ dvijāḥ sarve madhupānāruṇekṣaṇam

Translation

Those brāhmaṇas, learned in the Purāṇas and in the deeds and observances of gods and seers, on seeing Rāma (Balarāma) with eyes reddened from drink, all took notice.

Word by Word

• पौराणिकाः: purāṇa-narrators, traditional storytellers
• पौराणिकाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पौराणिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेष्यः ‘द्विजाः’ (apposition)

• सुरर्षीणाम्: of the divine sages
• सुरर्षीणाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक) + ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयः: सुराश्च ते ऋषयश्च/सुर-ऋषयः (divine seers); पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• आद्यानाम्: of the ancient/primeval
• आद्यानाम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आद्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; ‘सुरर्षीणाम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• चरितक्रियाः: (those who recount) the deeds and exploits
• चरितक्रियाः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: चरित (प्रातिपदिक/कृदन्त-रूप) + क्रिया (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषः: चरितस्य क्रियाः (deeds/acts of exploits); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘पौराणिकाः’ इत्यस्य विशेषण/वर्णन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Pūrvakāla-kriyā (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभावः; पूर्वक्रिया

• रामम्: Rama
• रामम्: Karma (Object/कर्म) (of ‘dṛṣṭvā’)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• द्विजाः: the brahmins
• द्विजाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्तृपदम्

• सर्वे: all
• सर्वे: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘द्विजाः’ इत्यस्य विशेषणम्

• मधुपानारुणेक्षणम्: whose eyes were reddish from drinking mead
• मधुपानारुणेक्षणम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मधु (प्रातिपदिक) + पान (प्रातिपदिक) + अरुण (प्रातिपदिक) + ईक्षण (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः: मधुपानेन अरुणे ईक्षणे यस्य (eyes reddened by drinking mead); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘रामम्’ इत्यस्य विशेषणम्

Speaker

Narrator (Purāṇic frame)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Brāhmaṇa sages

Visual Art Cues

Scene: Learned brāhmaṇas, experts in Purāṇas, turn their gaze toward Rāma/Balarāma entering; his eyes are reddish, his demeanor heavy; the assembly’s faces show surprise and concern, sensing a breach of sacred decorum.

Characters & Entities

• Balarāma (Rāma)
• Dvijas
• Sura-ṛṣis (divine seers)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even the mighty are accountable to dharma; impairment (madya) becomes a cause of moral lapse and subsequent repentance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, where the narrative sets the stage for repentance and expiation.

What ritualistic prescription is mentioned?

Not yet; this verse prepares for the later mention of prāyaścitta (expiation).