Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 23

Devanagari script

स्मरंती गोकुले बद्धं स्वसुतं क्षीरपायिनम् । दुःखेन रुदतीं तां स दृष्ट्वोवाच मृगाधिपः

Transliteration

smaraṃtī gokule baddhaṃ svasutaṃ kṣīrapāyinam | duḥkhena rudatīṃ tāṃ sa dṛṣṭvovāca mṛgādhipaḥ

Translation

Remembering her own calf, tied in the cowherds’ settlement and still drinking milk, she wept in sorrow. Seeing her crying, the lord of beasts spoke.

Word by Word

• स्मरन्ती: remembering
• स्मरन्ती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु) → स्मरन्त् (कृदन्त/शतृ)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त (present active participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘remembering’

• गोकुले: in the cow-pen
• गोकुले: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गोकुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन

• बद्धम्: bound, tied
• बद्धम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: बन्ध् (धातु) → बद्ध (कृदन्त/क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण (स्वसुतम्)

• स्वसुतम्: her own calf/son
• स्वसुतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्व-सुत (प्रातिपदिक)
• Form: समास: षष्ठी-तत्पुरुष (स्वस्य सुतः); पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• क्षीरपायिनम्: milk-drinking
• क्षीरपायिनम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्षीर + पायिन् (प्रातिपदिक)
• Form: समास: तत्पुरुष (क्षीरं पिबति); पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण (स्वसुतम्)

• दुःखेन: from sorrow
• दुःखेन: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: दुःख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; हेतौ (in sense of cause)

• रुदतीम्: crying
• रुदतीम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रुद् (धातु) → रुदत् (कृदन्त/शतृ)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण (ताम्)

• ताम्: her
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: दृश् (धातु) → दृष्ट्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययीभावरूप कृदन्त (gerund); ‘having seen’

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• मृगाधिपः: lord of beasts (tiger)
• मृगाधिपः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मृग + अधिप (प्रातिपदिक)
• Form: समास: षष्ठी-तत्पुरुष (मृगाणाम् अधिपः); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

Speaker

Narrator (then tiger begins speaking next verse)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Arbuda (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The cow, eyes brimming, recalls her calf tied in the cowshed; the tiger pauses, watching her tears, the forest momentarily still.

Characters & Entities

• tiger (mṛgādhipa)
• Kapilā (cow)
• calf

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Parental love and responsibility are powerful dharmic forces; even in danger, the mind turns to duties left behind.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The narrative unfolds in the Arbuda landscape; this verse highlights the ethical drama rather than a specific tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.