Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 83
Devanagari script
नेत्रं च वामं स्रवति यस्य तस्यायुरुद्गतम् । आरक्ततामेति मुखं जिह्वा चाप्यसिता यदा
Transliteration
netraṃ ca vāmaṃ sravati yasya tasyāyurudgatam | āraktatāmeti mukhaṃ jihvā cāpyasitā yadā
Translation
If a person’s left eye waters, his span of life has already withdrawn. When the face turns red and the tongue too grows dark, these are signs that death is near.
Word by Word
नेत्रम्eye
नेत्रम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन — Nominative singular
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयार्थक-निपात — ‘and’
वामम्left
वामम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवाम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन — Nominative singular agreeing with नेत्रम्
स्रवतिoozes/tears
स्रवति:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्रु (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन — Present indicative ‘flows/oozes’
यस्यwhose
यस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन — Genitive singular (relative pronoun)
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन — Genitive singular (correlative)
आयुःlifespan
आयुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootआयुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन — Nominative singular
उद्गतम्gone out/ended
उद्गतम्:
Karta (Predicate adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootउद् + गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्यय), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन — past passive participle ‘gone out/ended’ agreeing with आयुः (sense: exhausted)
आरक्तताम्reddishness
आरक्तताम्:
Karman (State/object/कर्म)
TypeNoun
Rootआरक्तता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन — Accusative singular (state attained)
एतिbecomes
एति:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootइ (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन — Present indicative
मुखम्face/mouth
मुखम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमुख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन — Nominative singular
जिह्वाtongue
जिह्वा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootजिह्वा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन — Nominative singular
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयार्थक-निपात — ‘and’
अपिalso
अपि:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय/अपि-कार — ‘also/even’
असिताblack/dark
असिता:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअसित (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन — Nominative singular agreeing with जिह्वा
यदाwhen
यदा:
Sambandha (Temporal link/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय)
Formअव्यय, कालवाचक-सम्बन्धबोधक — temporal conjunction ‘when’
Speaker
Lomaharṣaṇa (Sūta) addressing the sages (deduced)
Visual Art Cues
Scene: A close-up portrayal of ominous physiology: the left eye watering, face flushed red, tongue darkened—while the person sits in quiet realization of approaching death.
FAQs
The text urges awareness of mortality and prioritizing dharma and devotion when signs of decline appear.
No specific tīrtha is mentioned.
None; it is an omen-description.