Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 79
Devanagari script
स्मृतिभ्रंशात्ततस्तस्य पूर्वकर्मवशेन च । रतिः संजायते तूर्णं जंतोस्तत्रैव जन्मनि
Transliteration
smṛtibhraṃśāttatastasya pūrvakarmavaśena ca | ratiḥ saṃjāyate tūrṇaṃ jaṃtostatraiva janmani
Translation
Then, through the loss of memory and under the compulsion of past karma, desire quickly arises in that very birth for the embodied being.
Word by Word
स्मृति-भ्रंशात्from loss of memory
स्मृति-भ्रंशात्:
Apadana (Cause/Source/अपादान)
TypeNoun
Rootस्मृति (प्रातिपदिक) + भ्रंश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, पञ्चमी-विभक्तिः (Ablative/5th), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (स्मृतेः भ्रंशः)
ततःthen/thereafter
ततः:
Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्ययम्; तदनन्तरवाचक क्रियाविशेषणम् (adverb: thereafter)
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), एकवचनम्
पूर्व-कर्म-वशेनby the force of past actions
पूर्व-कर्म-वशेन:
Karana (Instrument/Means/करण)
TypeNoun
Rootपूर्व (प्रातिपदिक) + कर्म (प्रातिपदिक) + वश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्; तत्पुरुष-परम्परा (पूर्वं कर्म, तस्य वशः; वशेन = under the control)
चand
च:
Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्ययम्; समुच्चयार्थक निपातः (conjunction)
रतिःattachment/desire
रतिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootरति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्
संजायतेarises
संजायते:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-√जन् (धातु)
Formलट्-लकारः (Present), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; आत्मनेपदम्; उपसर्गः सम्
तूर्णम्swiftly
तूर्णम्:
Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतूर्ण (प्रातिपदिक)
Formअव्ययम्; शीघ्रार्थक क्रियाविशेषणम् (adverb)
जन्तोःof the creature/person
जन्तोः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootजन्तु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), एकवचनम्
तत्रthere
तत्र:
Desha-adhikarana (Locative adverb/देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्ययम्; देशवाचक क्रियाविशेषणम् (adverb of place)
एवindeed/just
एव:
Nipata (Emphasis/निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्ययम्; अवधारणार्थक निपातः (particle of emphasis)
जन्मनिin (that) birth
जन्मनि:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootजन्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्
Speaker
Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa context)
Visual Art Cues
Scene: A wheel motif: memory shattering like a mirror, from which serpentine threads of past karma coil into the heart, igniting a red flame of desire.
FAQs
Forgetfulness plus karmic momentum produces fresh desire, binding one again to saṃsāra.
No sacred site is mentioned.
None; it explains the psychological-karmic mechanism of bondage.