Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 22

Devanagari script

यत्किंचित्साध्यते लोके मूलं तस्य च कामना । कथं कामं विनिंदति तस्मात्ते मोक्षसाधकाः

Transliteration

yatkiṃcitsādhyate loke mūlaṃ tasya ca kāmanā | kathaṃ kāmaṃ viniṃdati tasmātte mokṣasādhakāḥ

Translation

Whatever is accomplished in the world—its very root is desire (kāmanā). How, then, can kāma be condemned? Therefore even seekers of liberation (mokṣa) make use of it, in a refined form.

Word by Word

• यत्: whatever
• यत्: Sambandha (Correlative/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्ध-प्रयोगः ‘यत्…तस्य’

• किञ्चित्: anything, something
• किञ्चित्: Karma/Karta (Indefinite ‘something’/अनिश्चित)
• Type: Noun
• Root: किम् + चित् (अव्यय-प्रत्यय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अनिश्चितार्थक सर्वनाम

• साध्यते: is accomplished
• साध्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: साध् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोगः (passive)

• लोके: in the world
• लोके: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• मूलम्: the root, basis
• मूलम्: Karta (Predicate nominal/विधेय)
• Type: Noun
• Root: मूल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तस्य: of that
• तस्य: Shashthi-sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसक/पुं, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• कामना: desire, longing
• कामना: Karta (Predicate nominal/विधेय)
• Type: Noun
• Root: कामना (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• कथम्: how?
• कथम्: Prashna (Question/प्रश्न)
• Type: Indeclinable
• Root: कथम् (अव्यय)
• Form: प्रश्न-अव्यय (interrogative adverb)

• कामम्: desire
• कामम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: काम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• विनिन्दति: condemns
• विनिन्दति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: निन्द् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद; उपसर्गः—वि; धातु—निन्द् (निन्दँ कुत्सायाम्)

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu (Reason/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: हेतु/निष्कर्षार्थक निपातवत् ‘therefore’

• ते: your
• ते: Shashthi-sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-एकवचन (enclitic) ‘तव/ते’

• मोक्षसाधकाः: means/agents of liberation
• मोक्षसाधकाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मोक्ष + साधक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः—मोक्षस्य साधकाः (षष्ठी-तत्पुरुषः)

Speaker

Indra

Visual Art Cues

Scene: A symbolic ‘tree of action’ whose root is labeled kāmanā; branches bear fruits labeled dharma, artha, kāma, mokṣa; a yogin waters only the mokṣa branch, showing sublimation.

Characters & Entities

• Indra
• Kāma (Manmatha)
• Mokṣa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Desire is the driving intention behind action; spiritual life refines desire rather than merely denying it.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is specified in this verse; the focus is ethical-philosophical discourse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it frames a principle about motivation and attainment.