Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 22

Devanagari script

अविज्ञातं स्थापनीयं स्थेयं तदविदूरतः । यस्तां भूमिमुपागम्य अकस्माद्विनिर्वतते

Transliteration

avijñātaṃ sthāpanīyaṃ stheyaṃ tadavidūrataḥ | yastāṃ bhūmimupāgamya akasmādvinirvatate

Translation

It should be placed there so that others do not recognize it, and you should stand not far from it. Whoever, upon coming to that spot, suddenly turns back—

Word by Word

• अविज्ञातम्: unknown, unrecognized
• अविज्ञातम्: Karman (Qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ + विज्ञात (प्रातिपदिक; ज्ञा-धातुज क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (स्थापनीयं/स्थेयं)

• स्थापनीयम्: to be placed, should be set
• स्थापनीयम्: Kriya (Obligation/विधेय)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: तव्यत्/अनीयर्-अर्थक कृदन्त (gerundive), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा एकवचन; विधेय—‘स्थापनीयम्’ = स्थापयितव्यम्

• स्थेयम्: to be stood/kept, should remain
• स्थेयम्: Kriya (Obligation/विधेय)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा एकवचन; ‘स्थेयम्’ = स्थातव्यम्

• तत्: that
• तत्: Discourse (Deictic/निर्देश)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; निर्देशक

• अविदूरतः: from not far away, nearby
• अविदूरतः: Modifier (Adverb/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अ + विदूर + तस् (अव्यय-निर्माण)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय; अर्थः—‘अविदूरात्’ = नातिदूरात्

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धबोधक (relative pronoun)

• ताम्: that
• ताम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; सर्वनाम

• भूमिम्: ground, earth
• भूमिम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भूमि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• उपागम्य: having approached
• उपागम्य: Modifier (Purvakriya/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप + गम् (धातु)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); अर्थः—उपगम्य = समीपं गत्वा

• अकस्मात्: suddenly
• अकस्मात्: Modifier (Adverb/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अकस्मात् (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय; अर्थः—सहसा/अनायासेन

• विनिर्वतते: turns back/withdraws, departs
• विनिर्वतते: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + निर् + वृत् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Vārāṇasī) — gate/road liminal spot

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The corpse is placed discreetly; observers stand at a distance in the shadows. A lone ascetic approaches the spot and—at the crucial moment—either turns back suddenly or proceeds, creating a dramatic pause.

Characters & Entities

• Saṃvarta
• Vārāṇasī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The text highlights discernment: saintliness is inferred from conduct in challenging circumstances.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī/Vārāṇasī, where even ordinary streets become settings for dharmic revelations.

What ritualistic prescription is mentioned?

No devotional rite is prescribed; it is a narrative instruction to observe the sage’s reaction.