Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 38

Devanagari script

अप्राक्षीद्भूपतिः कूर्मं तदायुःकारणं तदा । इदमायुः कथं जातं कूर्म दीर्घतमं तव

Transliteration

aprākṣīdbhūpatiḥ kūrmaṃ tadāyuḥkāraṇaṃ tadā | idamāyuḥ kathaṃ jātaṃ kūrma dīrghatamaṃ tava

Translation

Then the king questioned the tortoise about the cause of its lifespan: “How has this exceedingly long life come to you, O tortoise?”

Word by Word

• अप्राक्षीत्: asked
• अप्राक्षीत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रछ्/पृच्छ् (धातु)
• Form: लुङ् (Aorist), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• भूपतिः: the king
• भूपतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भूपति (प्रातिपदिक; भू + पति)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कूर्मम्: the tortoise (Kūrma)
• कूर्मम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कूर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘आयुःकारणम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• आयुःकारणम्: the cause of (his) lifespan
• आयुःकारणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आयुस् (प्रातिपदिक) + कारण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘आयुषः कारणम्’ (genitive-tatpurusha)

• तदा: then
• तदा: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• इदम्: this
• इदम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘आयुः’ इत्यस्य विशेषणम्

• आयुः: lifespan
• आयुः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आयुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• कथम्: how?
• कथम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: कथम् (अव्यय)
• Form: प्रश्नार्थक-अव्यय

• जातम्: arisen, become
• जातम्: Kriya (Predicative/विधेय)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु) → जात (कृदन्त, क्त)
• Form: भूतकृदन्त (past participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘आयुः’ इत्यस्य विशेषणम्

• कूर्म: O Kūrma
• कूर्म: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: कूर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/vocative), एकवचन

• दीर्घतमम्: the longest, very long
• दीर्घतमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दीर्घ (प्रातिपदिक) → दीर्घतम (तमत्-प्रत्यय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अतिशयवाचक (superlative)

• तव: of you, your
• तव: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम

Speaker

Narrator (contextual), with Indradyumna as questioner

Visual Art Cues

Scene: A king respectfully addresses a venerable tortoise, whose calm presence suggests hidden spiritual attainment; the moment is charged with curiosity and reverence.

Characters & Entities

• Indradyumna
• Kūrma (tortoise)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic narratives often link longevity to dharma and past merit, inviting inquiry into ethical causes behind life’s fortunes.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is explicitly named in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it introduces a question about the cause of longevity.