Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 51

Devanagari script

अगस्त्य उवाच । कृच्छ्र चांद्रायणादीनि व्यासो वक्ष्यति यानि वै । तेषां स्वरूपमाख्याहि स्कंदेंद्रिय विशुद्धये

Transliteration

agastya uvāca | kṛcchra cāṃdrāyaṇādīni vyāso vakṣyati yāni vai | teṣāṃ svarūpamākhyāhi skaṃdeṃdriya viśuddhaye

Translation

Agastya said: “The Kṛcchra, the Cāndrāyaṇa, and the like—those which Vyāsa will also describe—tell me their true forms, O Skanda, for the purification of the senses.”

Word by Word

• अगस्त्यः: Agastya
• अगस्त्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अगस्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/परिपूर्णभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• कृच्छ्र: Kṛcchra (a penance)
• कृच्छ्र: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कृच्छ्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; समुच्चयार्थे (with next)

• चांद्रायण-आदीनि: Cāndrāyaṇa and others
• चांद्रायण-आदीनि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चांद्रायण (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), बहुवचन; ‘आदि’ सहित तत्पुरुष/समाहारार्थः (Cāndrāyaṇa etc.)

• व्यासः: Vyāsa
• व्यासः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: व्यास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• वक्ष्यति: will describe/say
• वक्ष्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लृट् (भविष्यत्), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• यानि: which (things)
• यानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), बहुवचन; सम्बन्धे (which)

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Emphasis/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय, निपात (emphatic/assurance)

• तेषाम्: of those
• तेषाम्: Shashthi-sambandha (Genitive/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6), बहुवचन; सर्वनाम

• स्वरूपम्: the nature/form
• स्वरूपम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्वरूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• आख्याहि: tell; explain
• आख्याहि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-ख्या (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ/imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• स्कन्द: O Skanda
• स्कन्द: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: स्कन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन

• इन्द्रिय: O (one of) senses / O lord of senses (epithet)
• इन्द्रिय: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; विशेषणवत् (vocative epithet)

• विशुद्धये: for purification
• विशुद्धये: Sampradana (Purpose/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: विशुद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी (4), एकवचन; प्रयोजनार्थे (for the purpose of)

Speaker

Agastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Skanda

Visual Art Cues

Scene: Agastya, seated respectfully, questions Skanda about the true forms of Kṛcchra and Cāndrāyaṇa; palm-leaf manuscripts and a quiet Kāśī shrine setting frame the didactic exchange.

Characters & Entities

• Agastya
• Skanda
• Vyāsa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Seek precise understanding of dharmic disciplines; right knowledge supports genuine purification.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The dialogue occurs within the Kāśī Khaṇḍa narrative world, oriented to the sanctity and dharma of Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

Inquiry into and forthcoming instruction on Kṛcchra and Cāndrāyaṇa prāyaścittas for indriya-śuddhi.