Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 19

Devanagari script

अनर्घ्यासनसंयुक्तं चारुपर्यंकभूषितम् । रम्यार्गलकपाटाढ्यं दुकूलच्छन्नमंडपम्

Transliteration

anarghyāsanasaṃyuktaṃ cāruparyaṃkabhūṣitam | ramyārgalakapāṭāḍhyaṃ dukūlacchannamaṃḍapam

Translation

It is furnished with priceless seats and adorned with lovely couches; it has beautiful bolted doors, and pavilions canopied with fine cloth.

Word by Word

• अनर्घ्य: priceless
• अनर्घ्य: Visheshana (Qualifier/विशेषणाङ्ग)
• Type: Adjective
• Root: अनर्घ्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक; समासाङ्ग

• आसन: seat
• आसन: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: आसन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक; समासः—अनर्घ्य-आसन (तत्पुरुषः: ‘priceless seat’)

• संयुक्तम्: joined/connected
• संयुक्तम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + युज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—अनर्घ्यासन-संयुक्त (तत्पुरुषः: ‘joined with a priceless seat’)

• चारु: beautiful
• चारु: Visheshana (Qualifier/विशेषणाङ्ग)
• Type: Adjective
• Root: चारु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक; समासाङ्ग

• पर्यङ्क: couch, bed
• पर्यङ्क: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पर्यङ्क (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रातिपदिक (couch/bed); समासः—चारु-पर्यङ्क (तत्पुरुषः: ‘beautiful couch’)

• भूषितम्: adorned
• भूषितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भूष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—चारुपर्यङ्क-भूषित (तत्पुरुषः: ‘adorned with a beautiful couch’)

• रम्य: lovely
• रम्य: Visheshana (Qualifier/विशेषणाङ्ग)
• Type: Adjective
• Root: रम्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक; समासाङ्ग

• अर्गल: bolt, bar
• अर्गल: Visheshana (Qualifier/विशेषणाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: अर्गल (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग/पुंलिङ्ग, प्रातिपदिक (bolt/bar); समासाङ्ग

• कपाट: door, shutter
• कपाट: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कपाट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक (door-shutter); समासः—रम्य-अर्गल-कपाट (तत्पुरुषः: ‘door with lovely bolts’)

• आढ्यम्: abounding in
• आढ्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आढ्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—रम्यार्गलकपाट-आढ्य (तत्पुरुषः: ‘rich in lovely bolted doors’)

• दुकूल: fine cloth, silk
• दुकूल: Instrument/Means (Karana/करण)
• Type: Noun
• Root: दुकूल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक (fine cloth/silk); समासाङ्ग

• छन्न: covered
• छन्न: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: छद् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक-भाव (covered); समासः—दुकूल-छन्न (तत्पुरुषः: ‘covered with fine cloth’)

• मण्डपम्: pavilion
• मण्डपम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मण्डप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—दुकूलच्छन्न-मण्डप (तत्पुरुषः: ‘pavilion covered with fine cloth’)

Speaker

Pūrṇabhadra (within Skanda’s narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Avimukta-Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: An opulent hall: priceless thrones and seats, elegant couches, doors with beautiful bolts, and a pavilion draped with fine cloth canopies—orderly, clean, and inviting.

Characters & Entities

• Pūrṇabhadra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The verse reinforces the theme that worldly security and comfort still fall short of true auspiciousness without inner fulfilment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tirtha is named in this line; the broader text is situated in the glory of Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.