Home›Skanda Purana›Kashi Khanda›Purva Ardha›Adhyaya 29›Shloka 65
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 65

Devanagari script

जीवनं जीवनप्राणा जगज्ज्येष्ठा जगन्मयी । जीवजीवातुलतिका जन्मिजन्मनिबर्हिणी

Transliteration

jīvanaṃ jīvanaprāṇā jagajjyeṣṭhā jaganmayī | jīvajīvātulatikā janmijanmanibarhiṇī

Translation

She is life itself, the very breath of living beings; she is the eldest and foremost of the world, the world pervading in her own being. She is the vital essence of all that lives, and she uproots the repeated rounds of birth after birth.

Word by Word
जीवनम्life
जीवनम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootजीवन (प्रातिपदिक; from जीव् धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
जीवनlife
जीवन:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootजीवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; समासपूर्वपदत्वात् अव्यक्त-विभक्ति (in compound)
प्राणाvital breath; life-force
प्राणा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासोत्तरपद (head)
जीवनप्राणाlife’s very breath
जीवनप्राणा:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootजीवन + प्राण (समास)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (जीवनस्य प्राणः; सा)
जगत्world
जगत्:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; समासपूर्वपदत्वात् अव्यक्त-विभक्ति (in compound)
ज्येष्ठाeldest, foremost
ज्येष्ठा:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootज्येष्ठ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
जगज्ज्येष्ठाforemost of the world
जगज्ज्येष्ठा:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootजगत् + ज्येष्ठा (समास)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (जगतः ज्येष्ठा)
जगत्world
जगत्:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; समासपूर्वपदत्वात् अव्यक्त-विभक्ति (in compound)
मयीconsisting of; pervaded by
मयी:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमय (प्रातिपदिक; -मय)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; मयट्-अर्थे (consisting of/pervaded by)
जगन्मयीpervaded by the world; embodying the world
जगन्मयी:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootजगत् + मयी (समास)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (जगन्मयी = जगत्-मयी)
जीवliving being
जीव:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootजीव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; समासपूर्वपदत्वात् अव्यक्त-विभक्ति (in compound)
जीवातुlife, vital principle
जीवातु:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootजीवातु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; समासपूर्वपदत्वात् अव्यक्त-विभक्ति (in compound)
लतिकाcreeper, little vine
लतिका:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootलतिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासोत्तरपद (head)
जीवजीवातुलतिकाthe creeper of life for living beings (life-giving vine)
जीवजीवातुलतिका:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootजीव + जीवातु + लतिका (समास)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (जीवानां जीवातुः; तस्य लतिका)
जन्मिborn being; creature
जन्मि:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootजन्मिन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग; समासपूर्वपदत्वात् अव्यक्त-विभक्ति (in compound)
जन्मनिin birth
जन्मनि:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootजन्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समासपूर्वपदत्वात् अव्यक्त-विभक्ति (in compound)
बर्हिणीpeahen; (fig.) adorned one
बर्हिणी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootबर्हिणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
जन्मिजन्मनिबर्हिणीshe who is an adornment in the births of creatures
जन्मिजन्मनिबर्हिणी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootजन्मि + जन्मनि + बर्हिणी (समास)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (जन्मिनां जन्मनि बर्हिणी—जन्मेषु शोभाम्/विस्तारं ददाति इति भावः)
Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gaṅgā in Kāśī (Jīvana-prāṇa aspect)

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis / pilgrims in frame

Visual Art Cues

Scene: Gaṅgā as cosmic mother whose waters appear as luminous breath entering beings; a wheel of births dissolves behind her; pilgrims on ghāṭas meditate in stillness.

Characters & Entities
D
Devī (Śakti)
K
Kāśī (contextual)

FAQs

The Goddess is the inner life-force and also the liberator: devotion aims not only at worldly vitality but at ending saṃsāra (repeated birth).

Kāśī is the contextual pilgrimage-field in which this liberating power is celebrated in the Kāśīkhaṇḍa.

No explicit ritual act is stated; the verse supports liberation-oriented remembrance and praise.

←Previous Verse
Next Verse→