Shloka 53

Ikṣvāku-vaṃśa-prasaṅgaḥ — Genealogy of the Ikṣvāku Line and Exempla of Royal Dharma

Devanagari script

ततस्त्रय्यारुणी राजा विरक्तः पुत्रकर्मणा । स शंकरतपः कर्त्तुं सर्वं त्यक्त्वा वनं ययौ

Transliteration

tatastrayyāruṇī rājā viraktaḥ putrakarmaṇā | sa śaṃkaratapaḥ karttuṃ sarvaṃ tyaktvā vanaṃ yayau

Translation

Then King Trayyāruṇī, becoming dispassionate because of his son’s conduct, renounced everything and went to the forest to undertake austerities for Lord Śaṅkara.

Word by Word

• ततः: then
• ततः: वाक्य-सम्बन्ध (Temporal)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तदर्थक-काल/क्रमवाचक-अव्यय (then/thereupon)

• त्रय्यारुणी: (King) Trayyāruṇi
• त्रय्यारुणी: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रय्य् + अरुणी (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (त्रय्याः अरुणी/त्रयी-अरुणी) व्यक्तिनाम

• राजा: king
• राजा: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• विरक्तः: detached/dispassionate
• विरक्तः: विशेषण (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: वि-रञ्ज्/रज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्

• पुत्रकर्मणा: because of (his) son's deed
• पुत्रकर्मणा: हेतु/करण (Cause/Instrument)
• Type: Noun
• Root: पुत्र + कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (पुत्रस्य कर्मणा)

• सः: he
• सः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• शंकरतपः: austerity for Śaṅkara
• शंकरतपः: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शंकर + तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (शंकरस्य तपः)

• कर्त्तुम्: to do
• कर्त्तुम्: प्रयोजन (Purpose)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + तुमुन् (कृदन्त)
• Form: तुमुनन्त-प्रत्यय (infinitive), प्रयोजनार्थक (purpose)

• सर्वम्: everything
• सर्वम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• त्यक्त्वा: having abandoned
• त्यक्त्वा: क्रिया-विशेषण (पूर्वकर्म)
• Type: Verb
• Root: त्यज् (धातु) + क्त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त अव्ययभाव-कृदन्त (gerund), पूर्वकालिक क्रिया

• वनम्: to the forest
• वनम्: कर्म/गति-लक्ष्य (Goal)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• ययौ: went
• ययौ: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Dakṣiṇāmūrti

Mantra Metadata

Type: stotra

Shakti Dimension

Role: teaching

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It presents vairāgya (dispassion) as a turning point: worldly pain becomes a catalyst to seek Pati (Śiva) through tapas, indicating the Shaiva path where detachment matures into God-centered discipline aimed at liberation.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

The verse highlights devotion to Śaṅkara in a personal (saguṇa) mode—undertaking Śiva-focused austerity—often expressed in practice through Linga-worship, japa, and disciplined living that steadies the mind on Śiva as the saving Lord.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

It implies Śiva-tapas: living simply, practicing japa of the Pañcākṣarī ("Om Namaḥ Śivāya"), meditation on Śiva, and adopting Shaiva marks like bhasma (tripuṇḍra) and rudrākṣa where appropriate to support steady devotion.