Home›Shiva Purana›Umā Saṃhitā›Adhyaya 27›Shloka 37
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 37

Vāyu-jaya (Prāṇa-vijaya) and Yogic Mastery over Time — वायुजय (प्राणविजय) तथा कालजय

Devanagari script

रेफाग्रं लंबकाग्रं करतलघटनं शुभ्रपद्मस्य बिन्दोस्तेनाकृष्टा सुधेयं पतति परपदे देवतानंदकारी । सारं संसारतारं कृतकलुषतरं कालतारं सतारं येनेदं प्लावितांगं स भवति न मृतः क्षुत्पिपासाविहीनः

Transliteration

rephāgraṃ laṃbakāgraṃ karatalaghaṭanaṃ śubhrapadmasya bindostenākṛṣṭā sudheyaṃ patati parapade devatānaṃdakārī | sāraṃ saṃsāratāraṃ kṛtakaluṣataraṃ kālatāraṃ satāraṃ yenedaṃ plāvitāṃgaṃ sa bhavati na mṛtaḥ kṣutpipāsāvihīnaḥ

Translation

At the tip of the “repha” and at the tip of the hanging drop, by placing the palm at the point of the white lotus, nectar is drawn forth; that ambrosial essence flows in the supreme state, bringing delight to the gods. It is the very essence that ferries one across saṃsāra, that washes away accumulated impurity, that overcomes Time and carries one beyond it. When this body is flooded by that nectar, a person is as though not subject to death—free from hunger and thirst.

Word by Word
रेफाग्रम्the tip of ‘ra’ (tongue-tip/ra-sound tip)
रेफाग्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootरेफ + अग्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (रेफस्य अग्रं)
लम्बकाग्रम्the tip of the uvula/soft palate
लम्बकाग्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootलम्बक + अग्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (लम्बकस्य अग्रं)
करतलघटनम्striking with the palm
करतलघटनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकरतल + घटन्/घटन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (करतलेन घटन्/घटनम् = striking with the palm)
शुभ्रपद्मस्यof the white lotus
शुभ्रपद्मस्य:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootशुभ्रपद्म (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारय (शुभ्रं पद्मम्)
बिन्दोःof the drop/point
बिन्दोः:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootबिन्दु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
तेनby that/thereby
तेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन
आकृष्टाdrawn/pulled
आकृष्टा:
Kriya (कृदन्त-क्रिया/विशेषण)
TypeVerb
Rootआ + कृष् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
सुधेयम्nectar-like essence
सुधेयम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसुधेय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
पततिfalls/flows
पतति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपत् (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
परपदेin the supreme state/place
परपदे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपरपद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (परं पदम्)
देवतानन्दकारीcausing joy to the deities
देवतानन्दकारी:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदेवता + आनन्द + कारिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (देवतानां आनन्दं करोति)
सारम्essence
सारम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
संसारतारम्that which ferries across saṃsāra
संसारतारम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसंसार + तार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (संसारात् तारयति)
कृतकलुषतरम्making impurity lesser / removing defilement (comparative nuance)
कृतकलुषतरम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृत + कलुषतर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (कृतं कलुषं येन / कृत-कलुषः) + तर (comparative)
कालतारम्that which ferries across time/death
कालतारम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकाल + तार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (कालात् तारयति)
सतारम्true-saving/ferrying rightly
सतारम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस + तार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—कर्मधारय (सन्/सत् + तार)
येनby which
येन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन
इदम्this
इदम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
प्लाविताङ्गम्whose body is flooded/filled
प्लाविताङ्गम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्लावित + अङ्ग (प्रातिपदिक; कृदन्ताधारित)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त ‘प्लावित’; समासः—तत्पुरुष (प्लावितम् अङ्गं यस्य/यत्)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
भवतिbecomes/is
भवति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
नnot
न:
Sambandha (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
मृतःdead
मृतः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमृत (प्रातिपदिक; कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP) ‘मृत’
क्षुत्पिपासाविहीनःfree from hunger and thirst
क्षुत्पिपासाविहीनः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootक्षुत् + पिपासा + विहीन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (क्षुत्-पिपासाभ्यां विहीनः)
Speaker

Suta Goswami (narrating to the sages at Naimisharanya, within the Umāsaṃhitā’s yogic-philosophical discourse)

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Dakṣiṇāmūrti

Characters & Entities
S
Shiva

FAQs

It praises the inner ‘amṛta’ (nectar) experienced through yogic realization, describing it as the essence that purifies bondage (pāśa) and carries the soul toward the supreme state under Shiva’s grace.

Although expressed in yogic imagery, the goal is union with Shiva as Pati (the Lord): Saguna worship (Linga, mantra, devotion) supports purification, while inner yoga culminates in tasting the ‘nectar’ of higher awareness leading beyond saṃsāra.

A meditative discipline involving inner concentration at a subtle ‘lotus’ point and regulated breath (prāṇāyāma/dhāraṇā) to draw forth the amṛta; it is best grounded in Shaiva practice such as Panchakshara japa and purity observances.

←Previous Verse
Next Verse→