Shloka 6

संध्याचरित्रवर्णनम् (Sandhyā-caritra-varṇana) — “Account of Sandhyā’s Story”

Devanagari script

सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य ब्रह्मपुत्रश्च धीमतः । संस्मृत्य शंकरं सक्त्या ब्रह्मा प्रोवाच तत्त्ववित्

Transliteration

sūta uvāca | ityākarṇya vacastasya brahmaputraśca dhīmataḥ | saṃsmṛtya śaṃkaraṃ saktyā brahmā provāca tattvavit

Translation

Sūta said: Hearing those words, the wise son of Brahmā (Nārada) recalled Śaṅkara with focused inner power; then Brahmā, the knower of truth, spoke.

Word by Word

• सूतः: Sūta
• सूतः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• इति: thus
• इति: Vākyārtha-dyotaka (वाक्यार्थ-द्योतक)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उक्त्यर्थक अव्यय (quotative particle)

• आकर्ण्य: having heard
• आकर्ण्य: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: आ-कर्ण् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययीभावरूप कृदन्त (gerund/absolutive), ‘श्रुत्वा’ अर्थे

• वचः: speech/words
• वचः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तस्य: of him/of that (person)
• तस्य: Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• ब्रह्म: Brahmā
• ब्रह्म: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, समासपूर्वपद

• पुत्रः: son
• पुत्रः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः: ब्रह्म-पुत्रः (षष्ठी-तत्पुरुषः: son of Brahmā)

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय

• धीमतः: of the intelligent one
• धीमतः: Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: धीमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; विशेषण (ब्रह्मपुत्रस्य)

• संस्मृत्य: having remembered
• संस्मृत्य: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्-स्मृ (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerund/absolutive)

• शंकरम्: Śaṅkara
• शंकरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शंकर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• शक्त्या: with power/energy
• शक्त्या: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: शक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• प्रोवाच: spoke forth
• प्रोवाच: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-उप-√वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; सन्धिरूप: प्र + उवाच → प्रोवाच

• तत्त्ववित्: knower of truth
• तत्त्ववित्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तत्त्व-वित् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः: तत्त्व-वित् (तत्पुरुषः: knower of truth)

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Sadāśiva

Shakti Dimension

Role: teaching

Characters & Entities

• Suta
• Brahma
• Narada
• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It highlights śiva-smaraṇa (remembrance of Śaṅkara) as a turning point that awakens right understanding; the knower of truth (Brahmā) then speaks in alignment with the supreme Pati (Śiva).

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Though the verse does not mention the Liṅga directly, it models Saguna upāsanā through mindful remembrance of Śaṅkara—an inner act that supports outer worship and prepares the mind for Śiva’s grace.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

A simple practice is focused dhyāna and nāma-smaraṇa of Śaṅkara (e.g., repeating “Om Namaḥ Śivāya”) with steadiness of śakti (inner resolve).