Shloka 44

अनरण्यसुता–पिप्पलादचरितम् / The Episode of Anaraṇya’s Daughter and Sage Pippalāda

Devanagari script

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्यास्सन्तुष्टोभूद्वृषस्स वै । तदेवंवादिनीं साध्वीमुवाच विधिनन्दन

Transliteration

brahmovāca | ityākarṇya vacastasyāssantuṣṭobhūdvṛṣassa vai | tadevaṃvādinīṃ sādhvīmuvāca vidhinandana

Translation

Brahmā said: Hearing her words, that bull (Dharma) was indeed pleased. Then the son of the Ordainer (Brahmā), addressing that virtuous lady who spoke thus, replied to her.

Word by Word

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• इति: thus
• इति: Sambandha (सम्बन्ध/उद्धरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय (quotative particle)

• आकर्ण्य: having heard
• आकर्ण्य: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + कर्ण्/कृ (धातु: कर्णयति/श्रवणार्थ)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive) ‘having heard’; उपसर्गः—आ

• वचः: the words
• वचः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (वचः = वचनम्)

• तस्याः: of her
• तस्याः: Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• सन्तुष्टः: satisfied
• सन्तुष्टः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + तुष् (धातु)
• Form: सम्-तुष्-धातोः क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP) ‘satisfied’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (वृषः)

• अभूत्: became/was
• अभूत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लुङ्-लकार (aorist), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• वृषः: Vṛṣa (the bull/Nandin)
• वृषः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वृष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• वै: indeed
• वै: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle), अव्यय

• तत्: then/thereupon
• तत्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र अव्ययवत्—‘then/thereupon’

• एवम्-वादिनीम्: the one who spoke thus
• एवम्-वादिनीम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एवम् (अव्यय) + वादिन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—एवं वदति इति उपपद-तत्पुरुषः; विशेषणम् (साध्वीम्)

• साध्वीम्: the virtuous woman
• साध्वीम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: साध्वी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• विधि-नन्दन: O son of Vidhī (Brahmā)
• विधि-नन्दन: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विधि (प्रातिपदिक) + नन्दन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; समासः—विधेः नन्दनः इति षष्ठी-तत्पुरुषः

Speaker

Brahma

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shakti Dimension

Shakti Form: Pārvatī

Role: teaching

Characters & Entities

• Brahma
• Dharma (Vrisha)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It highlights that truthful, dharmic speech pleases Dharma itself, and that divine instruction flows toward the virtuous—supporting the Shaiva view that purity of conduct steadies the soul (paśu) for devotion to Pati (Śiva).

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Though the verse is narrative, it frames the inner qualification for Saguna Shiva worship: when Dharma is pleased, one becomes fit to receive guidance that culminates in right worship—outer rites (like Linga-pūjā) grounded in inner virtue.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

The implied practice is disciplined speech and conduct (satya, dharma) as a preparatory sādhana; paired with steady japa of the Panchākṣarī “Om Namaḥ Śivāya,” it aligns one’s life with Shaiva devotion.