Previous Verse
Next Verse

Shloka 46

प्रणवार्थपद्धतिवर्णनम्

Methodical Explanation of the Meaning of Praṇava/Om

स नारकी मम द्रोही भविष्यति न संशयः । मद्भक्तदानाद्देवेशि मत्प्रियश्च भवेद्ध्रुवम् । इह भुक्त्वाखिलान्भोगान्मत्सान्निध्यमवाप्नुयात्

sa nārakī mama drohī bhaviṣyati na saṃśayaḥ | madbhaktadānāddeveśi matpriyaśca bhaveddhruvam | iha bhuktvākhilānbhogānmatsānnidhyamavāpnuyāt

Without doubt, the one who betrays me becomes hell-bound. But, O Goddess of the gods, by giving and rendering support to my devotee, one certainly becomes dear to me; having enjoyed all blessings here, such a person finally attains my very presence.

सःhe
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा (Nom./1st), एकवचनम्; सर्वनाम
नारकीa hell-dweller
नारकी:
कर्तृ-समानााधिकरण (Predicate nominative)
TypeNoun
Rootनारकिन्/नारकी (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा (Nom./1st), एकवचनम्; विशेष्य-सम्बन्धे विधेय (predicate noun)
ममof me; my
मम:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (Gen./6th), एकवचनम्; सर्वनाम
द्रोहीa betrayer
द्रोही:
कर्तृ-समानााधिकरण (Predicate nominative)
TypeNoun
Rootद्रोहिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा (Nom./1st), एकवचनम्; विधेय (predicate noun)
भविष्यतिwill become
भविष्यति:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलृट्-लकारः (Simple Future), प्रथम-पुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्
not
:
निषेध (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्ययम् (negation particle)
संशयःdoubt
संशयः:
कर्तृ-समानााधिकरण/विधेय (Predicate)
TypeNoun
Rootसंशय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा (Nom./1st), एकवचनम्; वाक्ये ‘न संशयः’ इति स्थिरप्रयोगः
मद्-भक्त-दानात्because of giving (gifts) to my devotees
मद्-भक्त-दानात्:
अपादान/हेतु (Ablative of cause)
TypeNoun
Rootमद् (अस्मद्-प्रातिपदिक) + भक्त (प्रातिपदिक) + दान (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘मम भक्तानां दानम्’); नपुंसकलिङ्गः, पञ्चमी (Abl./5th), एकवचनम्; हेतौ ‘because of’
देवेशिO Goddess, Lady of the gods
देवेशि:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootदेवेशी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचनम्; संबोधनम्
मत्-प्रियःdear to me
मत्-प्रियः:
कर्तृ-समानााधिकरण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootमत् (अस्मद्-प्रातिपदिक) + प्रिय (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘मम प्रियः’); पुंलिङ्गः, प्रथमा (Nom./1st), एकवचनम्; विधेय-विशेषणम्
and
:
सम्बन्ध/समुच्चय (Conjunctive)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्ययम् (conjunction)
भवेत्would become; will be
भवेत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलोट्/विधिलिङ्-रूपम् (Optative/विधिलिङ्), प्रथम-पुरुषः (3rd), एकवचनम्; परस्मैपदम्
ध्रुवम्certainly
ध्रुवम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावे/क्रियाविशेषणरूपेण (adverbial accusative); निश्चयार्थे
इहhere (in this world)
इह:
अधिकरण (Adverbial location)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेश/काल-अव्ययम् (adverb: here/in this world)
भुक्त्वाhaving enjoyed
भुक्त्वा:
पूर्वकाल-क्रिया (Absolutive; prior action)
TypeVerb
Rootभुज् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्तः (Gerund/Absolutive); ‘having enjoyed/consumed’
अखिलान्all
अखिलान्:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootअखिल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया (Acc./2nd), बहुवचनम्; विशेषणम् (to भोगान्)
भोगान्enjoyments
भोगान्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootभोग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया (Acc./2nd), बहुवचनम्
मत्-सान्निध्यम्my presence; proximity to me
मत्-सान्निध्यम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootमत् (अस्मद्-प्रातिपदिक) + सान्निध्य (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘मम सान्निध्यम्’); नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया (Acc./2nd), एकवचनम्
अवाप्नुयात्may attain
अवाप्नुयात्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootअव-आप् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुषः (3rd), एकवचनम्; परस्मैपदम्

Lord Shiva

Tattva Level: pati

Shiva Form: Umāpati

Shakti Form: Pārvatī

Role: nurturing

Offering: naivedya

S
Shiva
P
Parvati

FAQs

It contrasts aparādha (betrayal of Shiva) that leads to naraka with bhakta-sevā (supporting Shiva’s devotees) that draws Shiva’s grace, culminating in sānnidhya—nearness to the Lord, a hallmark of liberation in Shaiva thought.

In Saguna worship, devotion is proven not only by offerings to the Liṅga but also by reverence toward Shiva’s living presence in His devotees; honoring bhaktas is treated as honoring Shiva Himself.

Practice bhakta-sevā as a vrata: offer food, charity, protection, or assistance to Shiva devotees—especially on Shiva days (e.g., Mahāśivarātri)—while maintaining japa of the Pañcākṣarī (Om Namaḥ Śivāya) and avoiding offenses.